Τελευταίες δύο παραστάσεις για τον «Ιμπρεσάριο από τη Σμύρνη»
Μετά το χειροκρότημα, στα παρασκήνια του Απόλλωνα στον Πύργο
Μετά την παράσταση, το θέατρο δεν έχει τελειώσει. Απλώς αλλάζει χώρο.
Οι ρόλοι αρχίζουν να επιστρέφουν στους ανθρώπους, τα φώτα χαμηλώνουν, το κοινό απομακρύνεται σιγά-σιγά και οι φωνές — μαζί με ό,τι ειπώθηκε — περνούν στους διαδρόμους και στην πραγματική ζωή.
Στα παρασκήνια, το θέατρο γίνεται κάτι άλλο — πιο καθαρό, πιο αληθινό. Εκεί καταλαβαίνεις τι πραγματικά συνέβη.
Εκεί συνάντησα τον Παρασκευά Παπαπετρόπουλο, λίγο μετά το τέλος της παράστασης «Ο Ιμπρεσάριος από τη Σμύρνη» του Carlo Goldoni, που ανέβασε με μεγάλη επιτυχία η θεατρική ομάδα «Δούρειος Ίππος» στο θέατρο Απόλλων.
Δεν μιλήσαμε με όρους συνέντευξης. Δεν υπήρχαν «ερωτήσεις» και «απαντήσεις». Υπήρχε μια κουβέντα που ξεκίνησε από τη σκηνή και κατέληξε στο ίδιο το έργο — και κάπως, χωρίς να το καταλάβουμε, στο πώς αυτό το έργο στήθηκε.
Εξάλλου, η σκηνοθετική συνέπεια του Παρασκευά Παπαπετρόπουλου δεν εκδηλώνεται ως δήλωση, αλλά ως στάση. Δεν επιβάλλεται στο έργο, το ακολουθεί. Δεν «διορθώνει» τον συγγραφέα, τον εμπιστεύεται και, αν χρειαστεί, επεμβαίνει διακριτικά — σχεδόν χειρουργικά — αφαιρώντας χρόνο, αλλά ποτέ νόημα. Η καθοδήγησή του δεν λειτουργεί ως επιβολή, αλλά ως δημιουργία συνθηκών· ενός χώρου όπου ο ηθοποιός μπορεί να συναντήσει τον ρόλο, χωρίς να εκτεθεί ως άνθρωπος. Σε αυτή τη σιωπηλή ακρίβεια βρίσκεται και η συνέπειά του: μια σκηνοθεσία που δεν επιδιώκει να φανεί — αλλά να λειτουργήσει.
Γιατί ο «Ιμπρεσάριος από τη Σμύρνη» δεν είναι απλώς μια κωμωδία. Είναι ένα έργο μετάβασης.
Ο Goldoni έρχεται από την commedia dell’arte — από έναν κόσμο όπου ο χαρακτήρας είναι τύπος, όπου το σώμα προηγείται του λόγου, όπου η υπερβολή είναι ο κανόνας. Ωστόσο, εδώ, σε αυτό το έργο, αρχίζει να κάνει κάτι διαφορετικό. Κρατά τη φόρμα, αλλά τη γεμίζει με ανθρώπους. Με επιθυμίες, με φιλοδοξίες, με μικρές συγκρούσεις που δεν είναι πια μόνο θεατρικές, αλλά αναγνωρίσιμες.
Εκεί ακριβώς πατάει και η σκηνοθεσία του Παπαπετρόπουλου.
Χωρίς να το διαλύσει.
Χωρίς να το «εκσυγχρονίσει» με το ζόρι.
Χωρίς να το μουσειοποιήσει.
Το αφήνει να δείξει αυτό που ήδη είναι.
Οι χαρακτήρες εμφανίζονται αρχικά σχεδόν ως τύποι. Υπάρχει μια ελαφρά υπερβολή, μια κίνηση λίγο πιο έντονη, μια είσοδος με ρυθμό, μικρές παύσεις που θυμίζουν παντομίμα. Για μια στιγμή, νιώθεις ότι βρίσκεσαι πιο κοντά σε μια ιταλική πλατεία παρά σε μια θεατρική σκηνή. Σαν να βλέπεις έναν θίασο που παίζει μπροστά σου με το σώμα του πριν ακόμη μιλήσει.
Σε έναν κόσμο που όλοι θέλουν να παίξουν έναν ρόλο,
ο «Ιμπρεσάριος» θυμίζει κάτι απλό:
το δύσκολο δεν είναι να παίξεις.
Είναι να υπάρξεις.
Και μετά, σχεδόν αθόρυβα, μπαίνει ο λόγος.
Και εκεί αλλάζει το επίπεδο.
Η υπερβολή «κατεβαίνει». Οι χαρακτήρες αποκτούν βάθος. Η φιλοδοξία δεν είναι πια μόνο αστεία, γίνεται αναγνωρίσιμη. Η ματαιοδοξία παύει να είναι σκηνική σύμβαση και γίνεται ανθρώπινη συνθήκη.
Και τότε γελάς — αλλά λίγο πιο άβολα. Γιατί αναγνωρίζεις κάτι από αυτό.
Ο ρυθμός της παράστασης είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της. Δεν είναι βαρύς, δεν είναι θεατρικά φορτωμένος. Έχει κάτι από δρόμο. Από αγορά. Από εκείνο το δημιουργικό χάος όπου ο ένας χαρακτήρας προσπαθεί να υπερισχύσει του άλλου, αλλά ταυτόχρονα εξαρτάται από αυτόν.
Σαν ένας «θίασος μέσα στον θίασο», όπου όλα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση.
Μέσα σε αυτό το σύμπαν, στέκει παρούσα η θλιμμένη γοητεία της κοσμοπολίτισσας Σμύρνης.
Labros Tskrilis
Όχι ως τόπος, αλλά ως ιδέα. Ως μνήμη.
Δεν λειτουργεί απλώς ως αναφορά του κειμένου. Μετατρέπεται σε μια δεύτερη, φαντασιακή σκηνή. Σε ένα σημείο όπου η σάτιρα χαλαρώνει και για λίγο περνά σε κάτι πιο ελαφρύ, σχεδόν ποιητικό. Σαν οι χαρακτήρες να κοιτάζουν προς μια ζωή που δεν έχουν, αλλά θα ήθελαν να έχουν.
Ένα μικρό escape από το ίδιο το θέατρο που τους εγκλωβίζει.
Και αυτό είναι ίσως το πιο σύγχρονο σημείο της παράστασης.
Γιατί τελικά, αυτό που βλέπεις δεν είναι απλώς ανθρώπους που παίζουν ρόλους. Είναι ανθρώπους που θέλουν ρόλους. Που θέλουν να ξεχωρίσουν, να φανούν, να υπάρξουν μέσα από κάτι.
Και αυτό δεν αφορά μόνο το θέατρο.
Αφορά σχεδόν κάθε χώρο σήμερα.
Ο «Δούρειος Ίππος» δεν στέκεται στη σκηνή ως «ερασιτεχνική ομάδα» με τη στενή έννοια του όρου. Στέκεται ως ομάδα που δουλεύει.
Σε έναν κόσμο που όλοι θέλουν να παίξουν έναν ρόλο,
ο «Ιμπρεσάριος» θυμίζει κάτι απλό:
το δύσκολο δεν είναι να παίξεις.
Είναι να υπάρξεις.
Και αυτό φαίνεται.
Στον ρυθμό.
Στις ισορροπίες.
Στην πειθαρχία.
Αλλά και στη χαρά των ανθρώπων που συμμετέχουν.
Δεν υπάρχει σοβαρό θέατρο χωρίς κόπο — και εδώ ο κόπος δεν κρύβεται. Μετατρέπεται σε σκηνική ενέργεια.
Σε μια εποχή όπου όλα τείνουν να γίνουν γρήγορη κατανάλωση, μια τέτοια παράσταση στον Πύργο αποκτά άλλη βαρύτητα.
Δεν είναι απλώς μια έξοδος.
Είναι μια συνάντηση.
Μια υπενθύμιση ότι το θέατρο παραμένει κοινότητα. Ότι μπορεί ακόμη να συγκεντρώνει ανθρώπους, να δημιουργεί κοινό χρόνο και να αφήνει κάτι πίσω του.
Φεύγοντας από τα παρασκήνια, η σκέψη έμεινε κάπως εκεί.
Ο Goldoni πήρε την παντομίμα και την οδήγησε στον λόγο.
Ο Παπαπετρόπουλος παίρνει τον λόγο και του επιστρέφει το σώμα.
Και κάπου ανάμεσα σε αυτά τα δύο, γεννιέται μια παράσταση που δεν προσποιείται ότι είναι «μοντέρνα», αλλά καταφέρνει να είναι απολύτως παρούσα.
Χωρίς θόρυβο.
Χωρίς ευκολίες.
Χωρίς εκπτώσεις.
Δ.Ρ — Noèma n&m
