«Δύο παιδιά πιάστηκαν χέρι χέρι… και έπεσαν στο κενό. Όχι γιατί δεν είχαν ζωή μπροστά τους. Αλλά γιατί πίστεψαν πως η ζωή τους τελείωνε αν δεν έγραφαν καλά στις Πανελλήνιες…»
Εμείς οι δάσκαλοι, αν θέλουμε να συνεχίσουμε να λεγόμαστε έτσι, δεν έχουμε το δικαίωμα να σιωπήσουμε.
«Τα παιδιά είναι το μέλλον». Καλά τα λέμε. Τι κάνουμε, όμως, προκειμένου τα παιδιά να μετέχουν στη διαμόρφωση ενός καλύτερου αύριο, να έχουν όλα τις ίδιες ευκαιρίες; Δυστυχώς, τα σημερινά παιδιά της Ελλάδας δεν ζουν όλα στον ίδιο κόσμο.
Οι ανισότητες στο σχολείο και την κατοικία, στη σχολική επίδοση ανάμεσα σε παιδιά από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, προέρχονται ουσιαστικά από διαφορές στο κατεχόμενο οικογενειακό «πολιτιστικό κεφάλαιο». Οι γονείς των λαϊκών στρωμάτων ωθούν τα παιδιά τους στην εκπαιδευτική επένδυση, εκφράζοντας μία σχετική εμπιστοσύνη στο σχολείο και στους δασκάλους των παιδιών τους, και εναποθέτουν σχεδόν αποκλειστικά την ευθύνη της εκπαίδευσης των παιδιών τους στους δασκάλους. Ειδικά σε οικογένειες παραδομένες στην οικονομική ανασφάλεια και στην κρίση κοινωνικότητας που αυτή συνεπάγεται, όπου αμφισβητείται όχι μόνο η κοινωνική τους ταυτότητα αλλά και η οικονομική τους υπόσταση και διαμορφώνονται συνθήκες βίωσης, αισθήματος αδυναμίας, εικόνας αναξιοπιστίας και αφερεγγυότητας. Αυτά τροφοδοτούν πιθανότητες ανάπτυξης φόβου και άγχους στους ανηλίκους, μειώνοντας τη γενική ψυχική τους ευεξία, σύμφωνα με έρευνα που εκπονήθηκε στα πλαίσια του ΕΚΠΑ.
Τα παιδιά μας μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον αδιάκοπης πίεσης. Εξετάσεις, βαθμοί, άγχος επιτυχίας, φροντιστήρια, οικονομική ανασφάλεια, κοινωνική απομόνωση, φόβος για το μέλλον. Από πολύ νωρίς μαθαίνουν ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν την αξία τους. Ότι, αν δεν «αντέξουν», αν δεν «πετύχουν», αν δεν είναι οι καλύτεροι, περισσεύουν. Σε εξετάσεις υποβάλλονται οι ασθενείς και η βαθμολογία είναι κατάταξη. Οι μαθητές της Ελλάδας είναι αποδεδειγμένα οι πιο σκληρά εργαζόμενοι στον Δυτικό κόσμο. Ζητάμε από τα παιδιά μας να γίνουν γιατροί και δικηγόροι όχι για προσφορά και δικαιοσύνη αλλά για ανέλιξη και «κονόμα», ή για να εκπληρώσουμε τα δικά μας χαμένα όνειρα.
Στη δικιά μας εποχή, το «μάθε γράμματα» δεν σήμαινε «γίνε πλούσιος»… Τα σχολεία ήταν σχολεία χαράς, με όρεξη για μάθηση, σε μια εποχή που η εκπαίδευση ήταν μέσο διαφυγής.
Τότε νέοι και νέες μεγάλωναν με το «Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα» και ονειρεύονταν «να μάθουν γράμματα», ακούγοντας μαζί ιστορίες για πρόσφατες θυσίες και νίκες…
Τότε, για να «μάθεις γράμματα», έπρεπε συχνά και να εργάζεσαι, στο σπίτι, στο χωράφι, στο μαγαζί της οικογένειας, επιλέγοντας συνειδητά τον επιστημονικό, επαγγελματικό, κοινωνικό και ιδεολογικό σου «δρόμο»…
Τότε ο Δάσκαλος, γυρνώντας σ’ όλη την Ελλάδα, σχεδόν δεν έφευγε μέσα από το σχολείο (και τότε κακοπληρωμένος)…
Τότε ο αναγκαστικός ξενιτεμός των νέων μάτωνε την «άλλη» Ελλάδα, αλλά συντηρούσε την αξιοπρέπειά της…
Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα μετατρέπει το σχολείο σε μηχανισμό εξαντλητικού ανταγωνισμού. Μετρά επιδόσεις αλλά αγνοεί συναισθήματα. Ελέγχει δείκτες αλλά δεν ακούει τις αγωνίες των μαθητών. Η ανθρώπινη ανάγκη για στήριξη, επικοινωνία και ψυχική φροντίδα αντιμετωπίζεται ως «δευτερεύουσα», την ώρα που χιλιάδες παιδιά βιώνουν μοναξιά, πίεση και αδιέξοδο.
Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε καλά ότι οι μαθητές δεν χρειάζονται ένα σχολείο-εξεταστικό κέντρο, ούτε μια καθημερινότητα φόβου και εξουθένωσης. Χρειάζονται ένα σχολείο που να εμπνέει, να αγκαλιάζει, να καλλιεργεί την αυτοπεποίθηση και τη συνεργασία. Ένα σχολείο δημοκρατικό, ανθρώπινο, δημιουργικό. Ένα σχολείο που να δίνει χώρο στη ζωή και όχι να τη συνθλίβει.
Έχω την αίσθηση ότι είχαμε στην αρχή όνειρα για την Παιδεία, που στη συνέχεια κάποια τα παραμερίσαμε. Σαν να ρίξαμε άγκυρα στα όνειρά μας μόλις συναντήσαμε την καθημερινότητα, τον υπερβολικό φόρτο, την πίεση της ποσότητας σε βάρος της ποιότητας και τις άθλιες συνθήκες εργασίας στα σχολεία, αν και συνάντησα πολλούς Δασκάλους και Δασκάλες με «Δ» κεφαλαίο.
Θυμήσου τον Κωστή Παλαμά:
Σμίλεψε πάλι, δάσκαλε, ψυχές!
Κι ό,τι σ’ απόμεινε ακόμη στη ζωή σου,
Μην τ’ αρνηθείς! Θυσίασέ το ως τη στερνή πνοή σου!
Χτισ’ το παλάτι, δάσκαλε σοφέ!
Κι αν λίγη δύναμη μεσ’ το κορμί σου μένει,
Μην κουρασθείς. Είν’ η ψυχή σου ατσαλωμένη.
Θέμελα βάλε τώρα πιο βαθιά,
Ο πόλεμος να μη μπορεί να τα γκρεμίσει.
Σκάψε βαθιά. Τι κι’ αν πολλοί σ’ έχουνε λησμονήσει;
Θα θυμηθούνε κάποτε κι αυτοί
Τα βάρη που κρατάς σαν Άτλαντας στην πλάτη,
Υπομονή! Χτίζε, σοφέ, της κοινωνίας το παλάτι…
Δεν πρέπει να αποδεχτούμε ως «κανονικότητα» τη θλίψη, την εξάντληση και την απόγνωση των παιδιών μας. Κάπου εδώ πρέπει να σταματήσουμε όλοι. Γονείς. Καθηγητές. Φροντιστές. Κοινωνία.
Πότε ακριβώς κάναμε ένα παιδί 17 χρονών να πιστεύει ότι η αξία του χωράει σε λίγα μόρια;
Πότε το «διάβασε για το μέλλον σου» έγινε «αν αποτύχεις, χάθηκες»;
Πότε κοιτάξαμε περισσότερο τους βαθμούς και λιγότερο τα μάτια τους;
Τα παιδιά μας δεν είναι βαθμολογίες. Δεν είναι συγκρίσεις.
Η κοινωνία, η πολιτεία και το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλουν να ακούσουν το σιωπηλό ουρλιαχτό μιας γενιάς που πιέζεται αφόρητα. Κανένα παιδί δεν πρέπει να νιώθει μόνο και κανένα σχολείο δεν μπορεί να θεωρείται επιτυχημένο, όταν τα παιδιά του λυγίζουν. Την εκπαίδευση και την κατάρτιση ας αναλάβουν οι εταιρείες και οι εταίροι. Η λειτουργία των σχολείων, ούτως ή άλλως, επαφίεται στον «πατριωτισμό» των εκπαιδευτικών.
Για να ανατείλει ξανά ο ήλιος της Παιδείας στην Ελλάδα, «θέλει δουλειά πολλή» και ίσως χρειάζεται να «καώ εγώ, να καείς εσύ, για να γίνουν τα σκοτάδια λάμψη», όχι ως πράξη αυτοθυσίας αλλά ως έμπρακτη δήλωση αυτοσεβασμού και ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑΣ, και ως απόφαση να μη συμβιβαστείς με το ελάχιστο, όταν οφείλεις το μέγιστο.
Όσοι αγαπούν αυτό το λειτούργημα και όσοι το υπηρετούν με σθένος και αυταπάρνηση, δεν πρέπει να το αφήσουν άλλο να ολισθαίνει.
Έχε τον νου σου στο παιδί, γιατί, αν γλιτώσει το παιδί, υπάρχει ελπίδα να συνεχίσουν να ανθίζουν κρίνα της άμμου δίπλα στη θάλασσα.
