Τώρα που το Mundial 2026 φτάνει στο τέλος του, ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να αφήσουμε για λίγο στην άκρη τα γκολ, τα συστήματα και τις προβλέψεις και να μιλήσουμε για κάτι βαθύτερο: για το παιχνίδι.
Τι απέμεινε από το παιχνίδι που κάποτε ένωνε γειτονιές, εργοστάσια, λιμάνια και αλάνες; Πόσο χώρο έχει σήμερα ο αυθορμητισμός απέναντι στους χορηγούς, στις τηλεοπτικές συμφωνίες, στις εμπορικές στρατηγικές και στις ατελείωτες πολιτικές ισορροπίες της FIFA;
Λίγες ημέρες πριν, ο Ερίκ Καντονά επέστρεψε στο προσκήνιο μέσα από τη νέα διαφημιστική καμπάνια της Nike για το Μουντιάλ. Μόνο που, όπως συχνά συμβαίνει με τον Καντονά, πίσω από τη διαφήμιση υπήρχε ένα μικρό μανιφέστο.
«Υπάρχει ένα πλάνο φτιαγμένο για σένα.
Τα έχει όλα σχεδιασμένα, λέξη προς λέξη, σκηνή προς σκηνή. Σου λέει ποιον ρόλο θα παίξεις και τι θα κάνεις. Είναι καλά γραμμένο, καλά κατασκευασμένο και εύκολο να το μαντέψεις.
Ακολούθησέ το και θα είσαι ακριβώς αυτό που θέλουν.
Αλλά αν βγεις από το πλάνο, τότε αρχίζει μια άλλη ιστορία. Αν εμπιστευτείς αυτό που σου λέει το μέσα σου, την ευφυΐα και το ένστικτό σου, κανείς δεν ξέρει πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα.
Εκτός από εσένα, φυσικά.»
Ο Καντονά μιλούσε μόνο για τον ποδοσφαιριστή;
Ίσως. Θα μπορούσε, όμως, να μιλά για ολόκληρο το σύγχρονο μοντέλο ζωής: ένα μοτίβο όλο και περισσότερο προσχεδιασμένο, σκηνοθετημένο και εμπορικά συσκευασμένο, μέσα στο οποίο ακόμη και η «αντισυμβατικότητα» μπορεί να μετατραπεί σε προϊόν.
Γιατί, σίγουρα, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που αρνούνται να ακολουθήσουν το έτοιμο σενάριο.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η δημόσια παρέμβαση του Μάρκο Ταρντέλι, στην ιστορική εκπομπή της RAI «Notti Mondiali» —«Βραδιές του Μουντιάλ»— με παρουσιάστρια την Παόλα Φεράρι, προκάλεσε αίσθηση όχι μόνο στην Ιταλία.
Όχι επειδή αποκάλυψε κάτι εντελώς άγνωστο, αλλά επειδή τόλμησε να πει δημόσια όσα πολλοί ψιθυρίζουν εδώ και χρόνια.
«Το ποδόσφαιρο τελείωσε. Δεν είναι πλέον ποδόσφαιρο. Οι κανόνες δεν μπορούν να αλλάζουν ανάλογα με τα συμφέροντα. Αν δεν μπορείτε να προστατεύσετε το άθλημα, αφήστε τη θέση σας.»
Ο Ταρντέλι μίλησε για διαιτησίες, για αποφάσεις που δημιουργούν σκιές και για ένα σύστημα που μοιάζει να χάνει την αξιοπιστία του. Και όταν η παρουσιάστρια προσπάθησε να τον πιέσει να αποδείξει όσα υποστήριζε, εκείνος γύρισε το ερώτημα πίσω στη δημοσιογραφία:
«Γιατί δεν κάνετε τη δουλειά σας ερευνώντας, αντί να προσπαθείτε να φιμώσετε όποιον μιλά;»
Ο Μάρκο Ταρντέλι δεν περιορίστηκε σε γενικόλογες καταγγελίες. Δήλωσε δημόσια ότι αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη των λόγων του.
Κατονόμασε συγκεκριμένα περιστατικά που, κατά την άποψή του, εκθέτουν τη FIFA και τη διοργάνωση: τον αποκλεισμό του Σομαλού διαιτητή Αρτάν, την άρση της τιμωρίας του Μπαλογκούν, τη διαχείριση της «φιλοξενίας» του Ιράν και μια σειρά διαιτητικών αποφάσεων που —όπως υποστήριξε— ευνόησαν συγκεκριμένες εθνικές ομάδες και ποδοσφαιριστές υψηλού προφίλ.
Για τον Ιταλό θρύλο, όλα αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά ενδείξεις ότι «πάνω από το Μουντιάλ αιωρούνται πολλά σύννεφα».
Στο τέλος, όμως, η πιο δυνατή φράση του δεν αφορούσε ούτε τη FIFA ούτε το ίδιο το Μουντιάλ.
Αφορούσε τον Ντιέγκο Μαραντόνα και το ποδόσφαιρο που αγαπήσαμε.
Όταν έκλεισε λέγοντας «Ντιέγκο, είχες δίκιο. Συγγνώμη που δεν σε στηρίξαμε», δεν απολογήθηκε μόνο στον Μαραντόνα.
Απολογήθηκε σε πολλές γενιές που πίστεψαν ότι η μπάλα ανήκει πρώτα στους ανθρώπους που την κλωτσούν και ύστερα σε όσους τη διαχειρίζονται από τα VIP θεωρεία, τα διαφημιστικά γραφεία και τις στοιχηματικές εταιρείες.
Για δεκαετίες, ο Μαραντόνα συγκρουόταν με τη FIFA. Κατήγγελλε τη διαφθορά, κατηγορούσε τους ισχυρούς του ποδοσφαίρου ότι αντιμετωπίζουν τους παίκτες ως εμπορεύματα και πλήρωνε συχνά το τίμημα αυτής της στάσης.
Τότε πολλοί τον χαρακτήριζαν υπερβολικό, γραφικό ή εμπαθή.
Σήμερα, όλο και περισσότεροι αναρωτιούνται μήπως τελικά έβλεπε πολύ πιο μπροστά από την εποχή του.
Ωστόσο, το ποδόσφαιρο ασφαλώς δεν τελείωσε — παρά την υπερβολική διατύπωση του Ταρντέλι, που προφανώς στόχευε να ταρακουνήσει συνειδήσεις.
Εξακολουθεί να γεννά συγκινήσεις, να γεμίζει γήπεδα και να ενώνει εκατομμύρια ανθρώπους.
Εξακολουθεί, κυρίως, να ξεφεύγει κάποιες φορές από το πλάνο.
Σε μια ντρίμπλα που δεν είχε προβλεφθεί. Σε ένα γκολ που δεν χωρούσε στο σενάριο. Σε ένα παιδί που κλωτσά μια ξεφούσκωτη μπάλα σε μια αλάνα, χωρίς χορηγούς, κάμερες και συμβόλαια.
Γιατί οι μηχανισμοί που περιστρέφονται γύρω από το ποδόσφαιρο μπορεί να είναι βρώμικοι.
«Η ίδια η μπάλα, όμως, όχι.»
«Yo me equivoqué y pagué. Pero la pelota no se mancha.»
*«Έκανα λάθη και τα πλήρωσα. Αλλά η μπάλα δεν λερώνεται.»
Ήταν τα τελευταία λόγια του Ντιέγκο Μαραντόνα στο αποχαιρετιστήριο παιχνίδι του, στη La Bombonera, στις 10 Νοεμβρίου 2001.
