To στοίχημα της Wall Street στην AI, γιατί οι founders έγιναν όμηροι των funds και πώς η Κίνα αλλάζει τους κανόνες
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι η τεχνολογική επανάσταση των αρχών του 21ου αώνα.
Το ερώτημα σε ποιο βαθμό η AI θα αλλάξει τον κόσμο προκαλεί σίγουρα μια από τις πιο έντονες έως δραματικές συζητήσεις των καιρών.
Και σε αυτή τη συζήτηση, η οποία, σε πρώτο επίπεδο απασχολεί πανεπιστήμια, εργαζόμενους και επιχειρήσεις καραδοκεί ενας βαθύτερος προβληματισμός πού, σαφώς, ανοίγει μια πιο δύσκολη ενότητα.
Ποιος θα ελέγχει την πρόσβαση στην ΑΙ, ποιος θα εισπράττει το ενοίκιο της νέας εποχής και ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό εφόσον το όνειρο των τρισεκατομμυρίων επένδυσης αποδειχθεί πιο αργό, πιο ατελές, πιο ακριβό και πιο εύθραυστο από όσο πίστεψαν οι αγορές.
Γιατί η AI δεν είναι πλέον απλώς ένα εργαλείο. Είναι υποδομή. Είναι ενέργεια. Είναι data centers. Είναι chips. Είναι cloud. Είναι κρατικά συμβόλαια. Είναι στρατιωτική τεχνολογία. Είναι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις. Είναι γεωπολιτική.
Και κυρίως είναι ένα νέο επιχειρηματικό μοντέλο με το οποίο δεν αγοράζεις AI -τη νοικιάζεις.
Η οικονομία του ενοικίου
Η AI ίσως αποτελεί την πιο χαρακτηριστική έκφραση μιας ευρύτερης οικονομικής μετάβασης. Δεν αγοράζεις πλέον μουσική, ταινίες, λογισμικό ή υπολογιστική ισχύ. Τα ενοικιάζεις. Το ίδιο μοντέλο αρχίζει να διαμορφώνεται και γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, ενισχύοντας αυτό που αρκετοί οικονομολόγοι περιγράφουν ως μετάβαση από την οικονομία της ιδιοκτησίας στην οικονομία της πρόσβασης.
Αυτό είναι το κέντρο της νέας οικονομίας.
Οι ισχυρότερες εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης δεν ανήκουν στον χρήστη. Παρέχονται μέσω cloud, API, συνδρομών και κλειστών οικοσυστημάτων. Οι επιχειρήσεις που θέλουν να τις χρησιμοποιήσουν δεν αγοράζουν ένα εργαλείο όπως αγόραζαν κάποτε λογισμικό. Αγοράζουν πρόσβαση. Πληρώνουν για κάθε χρήση, για κάθε ερώτημα, για κάθε μοντέλο, για κάθε αναβάθμιση.
Αυτό δημιουργεί μια νέα μορφή εξάρτησης.
Όχι μόνο τεχνολογικής αλλά, κυρίως, οικονομικής και πολιτικής.
Αν η παραγωγικότητα μιας επιχείρησης, μιας τράπεζας, ενός νοσοκομείου, ενός πανεπιστημίου ή ακόμη και μιας κρατικής υπηρεσίας εξαρτάται από μοντέλα που ελέγχονται από λίγες εταιρείες, τότε η AI δεν είναι απλώς καινοτομία. Είναι μηχανισμός ισχύος.
Αυτό κατάλαβε πρώτη η Wall Street και γι’ αυτό έριξε τρισεκατομμύρια στο νέο όνειρο.
Οι αποτιμήσεις εκτοξεύθηκαν. Η Nvidia έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής. Οι εταιρείες cloud μετατράπηκαν σε πύλες εισόδου προς το μέλλον. Τα venture capital άρχισαν να ψάχνουν τον επόμενο μονόκερο. Οι founders έγιναν οι ήρωες της εποχή,με decks, γύρους χρηματοδότησης, seed, Series A, Series B, burn rate, option pools και την υπόσχεση ότι μπορούν να χτίσουν μέσα σε λίγα χρόνια την επόμενη αυτοκρατορία.
Μόνο που ο founder δεν είναι πάντα ο ελεύθερος δημιουργός που παρουσιάζεται.
Συχνά είναι όμηρος. Όμηρος των funds που τον χρηματοδότησαν. Όμηρος των αποτιμήσεων που πρέπει να δικαιολογήσει. Όμηρος της ανάγκης για διαρκή ανάπτυξη. Όμηρος των board members, των exits, των IPOs, των επόμενων γύρων.
Δεν πουλά απλώς προϊόν, πουλά προσδοκία. Και όσο μεγαλύτερη είναι η προσδοκία, τόσο πιο σκληρό γίνεται το συμβόλαιο με το κεφάλαιο.
Αυτή είναι η σκοτεινή πλευρά του ονείρου των startups. Η κοινωνία βλέπει ιδιοφυΐες. Βλέπει CEOs. Βλέπει ανθρώπους που αλλάζουν τον κόσμο. Πίσω όμως από τη βιτρίνα υπάρχει ένα τεράστιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που δεν χρηματοδοτεί την τεχνολογία από φιλανθρωπία. Χρηματοδοτεί την υπόσχεση μελλοντικών μονοπωλιακών κερδών.
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αμερικανική αφήγηση της AI.
Λίγες εταιρείες θα ελέγχουν τα μοντέλα. Λίγες εταιρείες θα ελέγχουν τα chips.
Λίγες εταιρείες θα ελέγχουν τα data centers. Λίγες εταιρείες θα ελέγχουν το cloud.
Και όλοι οι υπόλοιποι θα πληρώνουν πρόσβαση.
Αυτό είναι το όνειρο.
Όχι απλώς να πουλήσεις τεχνολογία αλλά να γίνεις ο διαχειριστής της τεχνολογικής ανάγκης των άλλων.
Η AI ως υπηρεσία. Η AI ως ενοίκιο. Η AI ως μόνιμη συνδρομή στην παραγωγικότητα.
Και εδώ αρχίζει το δεύτερο μεγάλο ψέμα της εποχής: ότι όλα αυτά είναι προϊόν της καθαρής ελεύθερης αγοράς.
Δεν είναι.
Η Silicon Valley αγαπά να παρουσιάζει τον εαυτό της ως βασίλειο ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Όμως πίσω από κάθε μεγάλη τεχνολογική αφήγηση υπάρχουν κρατικά συμβόλαια, δημόσια έρευνα, στρατιωτικές ανάγκες, πανεπιστήμια, επιδοτήσεις, φορολογικά κίνητρα, ενεργειακές υποδομές, γεωπολιτικές προτεραιότητες.
Η DARPA(η ερευνητική υπηρεσία του αμερικανικού Υπουργείου Άμυνας) έχει χρηματοδοτηθεί ή ξεκινήσει τεχνολογίες όπως: το ARPANET (ο πρόγονος του Internet), αυτόνομη οδήγηση, ρομποτική, AI, machine learning, προηγμένα drones.
Ο CHIPS and Science Act είναι ο αμερικανικός νόμος του 2022.
Έριξε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια για:
εργοστάσια chips,
Nvidia ecosystem,
Intel,
TSMC στις ΗΠΑ,
Micron,
έρευνα.
Η AI δεν αναπτύσσεται σε κενό αέρος. Χρειάζεται ρεύμα. Χρειάζεται νερό. Χρειάζεται γη. Χρειάζεται σπάνιες πρώτες ύλες. Χρειάζεται chips. Χρειάζεται δίκτυα.
Χρειάζεται κράτος.
Τα data centers δεν είναι απλώς κτίρια γεμάτα servers. Είναι τα βαριά εργοστάσια του 21ου αιώνα. Καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, απαιτούν συνεχείς επενδύσεις σε δίκτυα και μετατρέπουν την ενεργειακή επάρκεια σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η μεγαλύτερη τεχνολογική επανάσταση της εποχής χτίζεται πάνω σε έναν γάμο ιδιωτικού κεφαλαίου και δημόσιας ισχύος. Η Wall Street χρηματοδοτεί την προσδοκία. Το κράτος εξασφαλίζει το στρατηγικό πλαίσιο. Οι εταιρείες στήνουν την υποδομή. Και η κοινωνία καλείται να πιστέψει ότι όλα αυτά είναι απλώς η φυσική πορεία της καινοτομίας.
¨Ωσπου ξαφνικά εμφανίστηκε η Κίνα και φαίνεται πως αλλάζουν οι κανόνες του παιχνιδιού.
Η κινεζική απάντηση στην AI δεν είναι απλώς ότι μπορεί να φτιάξει ανταγωνιστικά μοντέλα. Το σημαντικότερο είναι ότι αμφισβητεί το οικονομικό μοντέλο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε το αμερικανικό όνειρο.
Αν η αμερικανική λογική είναι: «Μπες στο cloud μου, πλήρωνε ανά χρήση, εξαρτήσου από το API μου και μείνε μέσα στο οικοσύστημά μου»,
η κινεζική ρωγμή λέει κάτι διαφορετικό:
«Κατέβασέ το. Τρέξ’ το. Προσαρμόσέ το. Χρησιμοποίησέ το φθηνότερα. Μην πληρώνεις για πάντα ενοίκιο στην ίδια πύλη».
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα νίκησε ολοκληρωτικά ούτε ότι οι αμερικανικοί κολοσσοί κατέρρευσαν.
Δεν σημαίνει ότι τελείωσε η κυριαρχία της Nvidia, της Microsoft, της Google, της OpenAI, της Anthropic ή της Meta.
Σημαίνει όμως κάτι πολύ σημαντικότερο: ότι έσπασε η ψευδαίσθηση πως υπάρχει μόνο ένας δρόμος προς την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Και όταν σπάει η ψευδαίσθηση του μονοδρόμου, αρχίζουν να τρίζουν οι αποτιμήσεις.
Γιατί η Wall Street δεν αποτιμά μόνο τη σημερινή χρήση της AI. Αποτιμά την προσδοκία ότι στο μέλλον εκατομμύρια επιχειρήσεις, οργανισμοί και κράτη θα πληρώνουν διαρκώς πρόσβαση σε λίγες αμερικανικές πλατφόρμες. Αποτιμά margins. Αποτιμά έλεγχο. Αποτιμά εξάρτηση. Αποτιμά τη δυνατότητα να μετατραπεί η AI σε παγκόσμιο ενοίκιο( ή ένα κεφάλαιο που θα πάράγει αέναα τόκους, για να το πούμε απλά)
Αν όμως εμφανιστούν φθηνότερα, ανοικτά ή πιο ευέλικτα μοντέλα, αν επιχειρήσεις και κράτη μπορούν να τα τρέχουν τοπικά, αν η πρόσβαση στην AI γίνει περισσότερο commodity και λιγότερο κλειστό προνόμιο, τότε δεν καταρρέει η AI.
Καταρρέει ένα μέρος της φαντασίωσης γύρω από τα μελλοντικά κέρδη της και…εδώ βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στην τεχνολογική επανάσταση και τη χρηματιστηριακή φούσκα.
Διότι η AI μπορεί να είναι πραγματική επανάσταση και ταυτόχρονα οι αποτιμήσεις γύρω της να είναι υπερβολικές. Αυτά τα δύο δεν αλληλοαναιρούνται.
Το ίδιο συνέβη ξανά και ξανά στην οικονομική ιστορία. Οι σιδηρόδρομοι άλλαξαν τον κόσμο, αλλά πριν τον αλλάξουν κατέστρεψαν χιλιάδες επενδυτές. Ο ηλεκτρισμός άλλαξε τον κόσμο, αλλά η πορεία του ήταν γεμάτη συγκρούσεις, χρεοκοπίες και μονοπωλιακές μάχες. Το Internet άλλαξε τον κόσμο, αλλά η φούσκα των dot-com έθαψε εκατοντάδες εταιρείες που δεν είχαν βιώσιμο μοντέλο. Το 1998, το Long-Term Capital Management πίστεψε ότι τα μαθηματικά μπορούσαν να τιθασεύσουν τον κίνδυνο. Το 2008, οι αγορές πίστεψαν ότι τα ακίνητα δεν πέφτουν ποτέ όλα μαζί.
Κάθε εποχή είχε τη δική της βεβαιότητα.
Κάθε εποχή είχε τους δικούς της ειδικούς.
Κάθε εποχή είχε τα δικά της μοντέλα.
Και κάθε εποχή ανακάλυψε, αργά ή γρήγορα, ότι η πραγματικότητα δεν υπακούει στις παρουσιάσεις των επενδυτών.
Και σε κάθε εποχή οι κοινωνίες είναι αυτές που πληρώνουν « το μάρμαρο»
Το κρίσιμο μάθημα δεν είναι ότι η τεχνολογία αποτυγχάνει.
Συνήθως δεν αποτυγχάνει.
Αποτυγχάνει η ανθρώπινη βεβαιότητα ότι μπορεί να προεξοφλήσει με ακρίβεια τον ρυθμό, το κόστος και τους νικητές της τεχνολογικής αλλαγής.
Οι τεχνολογικές επαναστάσεις δεν παράγουν εκατοντάδες αυτοκρατορίες. Παράγουν λίγους γίγαντες, πολλούς προμηθευτές, χιλιάδες χαμένες προσπάθειες και στρατιές επενδυτών που πίστεψαν ότι κρατούσαν στα χέρια τους το εισιτήριο για το μέλλον.
Οι περισσότεροι δεν αγοράζουν τεχνολογία. Αγοράζουν αφήγημα.
Η Ιστορία της Υπερβολής
Όταν οι αγορές προεξόφλησαν το μέλλον
Το αφήγημα ότι αυτή τη φορά όλα είναι διαφορετικά. Ότι αυτή τη φορά οι αποτιμήσεις δικαιολογούνται. Ότι αυτή τη φορά η αγορά ξέρει. Ότι αυτή τη φορά ο κίνδυνος έχει υπολογιστεί.
Ότι αυτή τη φορά το αύριο μπορεί να τιμολογηθεί σαν να είχε ήδη συμβεί.
Η AI είναι ίσως η ισχυρότερη τεχνολογία της εποχής μας. Αλλά γύρω της έχει στηθεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από τεχνολογικός ενθουσιασμός.
Έχει στηθεί ένα παγκόσμιο σύστημα προσδοκιών, κεφαλαίων, κρατικών συμφερόντων, γεωπολιτικού ανταγωνισμού και μονοπωλιακών φιλοδοξιών.
Η Αμερική προσπάθησε να μετατρέψει την AI σε ελεγχόμενη υπηρεσία.
Η Wall Street προσπάθησε να μετατρέψει την υπηρεσία σε τρισεκατομμύρια.
Οι founders προσπάθησαν να μετατρέψουν το όνειρο σε αποτίμηση.
Τα funds προσπάθησαν να μετατρέψουν την αποτίμηση σε έξοδο.
Και η Κίνα ήρθε να θυμίσει ότι κανένα μονοπώλιο δεν είναι ασφαλές όταν η τεχνολογία αρχίζει να διαχέεται.
Αυτό είναι το πραγματικό ρήγμα.
Όχι ότι τελειώνει απότομα η αμερικανική ισχύς αλλά ότι αμφισβητείται το δικαίωμά της να ενοικιάζει το μέλλον σε όλους τους υπόλοιπους.
Η Νέμεσις δεν είναι θεϊκή τιμωρία – είναι ιστορική ισορροπία.
Κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση γεννά δύο οικονομίες. Την οικονομία της καινοτομίας και την οικονομία των προσδοκιών. Η πρώτη χρειάζεται χρόνια, ίσως δεκαετίες, για να αλλάξει τον κόσμο. Η δεύτερη προσπαθεί να προεξοφλήσει αυτή την αλλαγή μέσα σε λίγα τρίμηνα.
Όταν οι δύο χρόνοι παύουν να συμπίπτουν, όταν το χρηματιστήριο τρέχει γρηγορότερα από την πραγματικότητα, όταν οι αποτιμήσεις γίνονται υποκατάστατο της αλήθειας, τότε η Ιστορία συνήθως επεμβαίνει.
Όχι για να ακυρώσει την τεχνολογία αλλά για να τιμωρήσει την αλαζονεία και την απληστία
Η μεγαλύτερη τεχνολογία στην Ιστορία ίσως να μην ήταν ποτέ ο ατμός, ο ηλεκτρισμός, το Internet ή η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ήταν η ανθρώπινη ικανότητα να τιμολογεί το αύριο σαν να είχε ήδη συμβεί.
Και κάθε φορά που το αύριο καθυστερεί, ο λογαριασμός επιστρέφει.
Σπάνια σε εκείνον που πούλησε το όνειρο.
Συχνά σε όλους τους υπόλοιπους.
*Η παρούσα εργασία βασίζεται σε δημόσια διαθέσιμες πηγές. Οι αναλυτικές συνδέσεις, οι αξιολογήσεις και τα συμπεράσματα αποτελούν ευθύνη του συντάκτη.
Defense Advanced Research Projects Agency
- Για το ARPANET, την κρατική έρευνα και τις τεχνολογικές ρίζες.
- (Επίσημη ιστοσελίδα της DARPA)
- Για την κρατική χρηματοδότηση της βιομηχανίας ημιαγωγών.
- (Κείμενο του νόμου ή περίληψη από το Κογκρέσο)
Mariana Mazzucato – The Entrepreneurial State
- Είναι ίσως η σημαντικότερη θεωρητική αναφορά για το επιχείρημα περί δημόσιου ρίσκου και ιδιωτικής υπεραξίας.
- Ετήσια έκθεση (10-K) ή Investor Relations.
- Για data centers, AI infrastructure και την έκρηξη της αγοράς GPU.
- Για το μοντέλο API / cloud / subscriptions.
