Cannes Film Festival & Monaco Grand Prix.
Έως τώρα υπήρχε μια παράδοση όπου ο Μάιος ανήκε για δυο συνεχόμενες εβδομάδες στις Κάννες και στο Μονακό. Πρώτα το κόκκινο χαλί της Κρουαζέτ και ύστερα οι κινητήρες του Πριγκιπάτου.
Για δεκαετίες, τα δύο σημαντικότερα θεάματα της Γαλλικής Ριβιέρας διαδέχονταν σχεδόν το ένα το άλλο, σαν δύο πράξεις της ίδιας παράστασης.
Φέτος όμως ο παλιός συγχρονισμός έσπασε.
Το Monaco Grand Prix μετακινήθηκε στον Ιούνιο, κλείνοντας — έστω και συμβολικά — έναν κύκλο που είχε ¨χωρέσει” τον κινηματογράφο, την ταχύτητα, τη χλιδή και το θέαμα μέσα στον ίδιο μήνα.
Γιατί στη Γαλλική Ριβιέρα, κάθε Μάιο, ο χρόνος απλώνεται και για λίγες ημέρες ο κόσμος λειτουργεί αλλιώς μέσα από τα φλάς και τη λάμψη του Cannes Film Festival και από την βαριά ατμόσφαιρα της αδρεναλίνης στους στενούς δρόμους του Monaco Grand Prix.
Δύο σκηνές, δύο τελετουργίες, με το ίδιο φόντο από ήλιο, θάλασσα, θέαμα, ζωή με ρίσκο και, ανάμεσά τους η κατασκευή του μύθου με όσα δεν φαίνονται στα φωτογραφικά ενσταντανέ – αντιθέσεις, ανισότητες, επιτυχίες, αποτυχίες, δόξα , λάμψη αλλά και διαλυμένες ζωές.
Για να καταλάβεις τι είναι σήμερα αυτά τα δύο γεγονότα, πρέπει να επιστρέψεις εκεί που έγιναν σύμβολα.
Σαν δύο πράξεις της ίδιας παράστασης ο βρυχηθμός των κινητήρων στο Πριγκιπάτο και οι φωτογραφίες και τα πρωτοσέλιδα από τις Κάννες, τα δύο γεγονότα λειτουργούσαν σαν κάτι βαθύτερο. Ήταν μηχανές παραγωγής μύθου.
Στις Κάννες κατασκευάζονταν πρόσωπα, αφηγήσεις και εικόνες που θα ταξίδευαν σε όλο τον κόσμο. Στο Μονακό κατασκευάζονταν ήρωες μιας διαφορετικής εποχής, άνθρωποι που κινούνταν στα όρια της μηχανής, της ταχύτητας και του κινδύνου.
Η Brigitte Bardot, ο Alain Delon και οι δημιουργοί της French New Wave δεν περπατούσαν απλώς στο κόκκινο χαλί. Το δημιουργούσαν. Την ίδια στιγμή, λίγα χιλιόμετρα ανατολικότερα, ο Graham Hill, ο Jackie Stewart και μια ολόκληρη γενιά οδηγών έγραφαν τη δική τους μυθολογία πάνω στην άσφαλτο.
Στα ’60s και ’70s, όταν η Ριβιέρα δεν ήταν απλά lifestyle. Ήταν θεατρική σκηνή.
Η διαφορά ήταν ότι στις Κάννες το ρίσκο ήταν συμβολικό. Στο Μονακό ήταν πραγματικό.
Και τα δύο, επικίνδυνα με διαφορετικό τρόπο – και για αυτό μάλλον δεν είναι τυχαίο που αυτά τα δύο γεγονότα συμβαίνουν σχεδόν μαζί. Καθώς η Κάννη τελειώνει το Μονακό ξεκινά και η κάμερα δίνει τη θέση της στον κινητήρα.
Το κόκκινο χαλί μετατρέπεται σε άσφαλτο και οι ίδιοι άνθρωποι — παραγωγοί, stars, επενδυτές, media — μετακινούνται λίγα χιλιόμετρα ανατολικά, σα να αλλάζουν σκηνή.
Το Φεστιβάλ των Καννών και το Grand Prix του Μονακό δεν είναι απλώς events. Είναι δύο εκδοχές της ίδιας ιδέας, του πως δηλαδή κατασκευάζεται το θέαμα. Στις Κάννες ελέγχεις την εικόνα, σκηνοθετείς τη στιγμή, παράγεις είδωλα και αφηγήσεις.
Στο Μονακό ελέγχεις την ταχύτητα, διαχειρίζεσαι τον κίνδυνο, παράγεις ένταση.
Και στα δύο, τίποτα δεν είναι τυχαίο. Και ταυτόχρονα, όλα μοιάζουν να είναι.
Αυτό το αφιέρωμα ξεκινά από εκεί.
Από τη στιγμή που ο μύθος ήταν ακόμα ζωντανός, αλλά όχι πλήρως διαχειρίσιμος. Από τότε που η εικόνα δεν ήταν content και η ταχύτητα δεν ήταν data.
Για να καταλάβεις τη σημερινή Formula 1 πρέπει πρώτα να καταλάβεις τη Ριβιέρα και για να καταλάβεις τη Ριβιέρα πρέπει να δεις πώς ο μύθος έγινε σύστημα.
Από το κόκκινο χαλί στην άσφαλτο, από το φλας στον κινητήρα, από την εικόνα στο telemetry, η διαδρομή είναι μικρή. Η αλλαγή, όμως, τεράστια.
Ανάμεσα στις Κάννες και το Μονακό, ξεκινά η πραγματική ιστορία: πώς η Formula 1 πέρασε από τη γκαζολίνη στο data.
Η κουλτούρα της Formula 1
Υπάρχουν αθλήματα που τα βλέπεις. Και υπάρχουν αθλήματα που τα μυρίζεσαι. Η παλιά Formula 1 ανήκε στη δεύτερη κατηγορία. Για αυτό και η παλιά Formula 1 δεν ήταν απλώς άθλημα. Ήταν εμπειρία. Ήταν θόρυβος, κραδασμός, μυρωδιά και αδρεναλίνη. Δεν την έβλεπες μόνο. Την άκουγες πριν τη δεις και τη μύριζες πριν καταλάβεις από πού έρχεται, φέρνοντας μαζί της τη γοητεία του αναπάντεχου…
Στις δεκαετίες του ’60, ’70 και ’80, η Formula 1 δεν ήταν απλώς μηχανολογία, ήταν ένα πείραμα με ανθρώπους μέσα. Οι οδηγοί δεν έμοιαζαν με τους σημερινούς αθλητές υψηλής απόδοσης. Ήταν άνθρωποι που συνυπήρχαν καθημερινά με την πιθανότητα της καταστροφής. Τα μονοθέσια ήταν ωμά, οι πίστες αδυσώπητες και η ασφάλεια συχνά περισσότερο ευχή παρά πραγματικότητα.
Η Formula 1 εκείνης της εποχής λειτουργούσε περισσότερο σαν μια συμφωνία ανάμεσα στον άνθρωπο και το χάος.
Ο οδηγός δεν είχε δίπλα του στρατιές αναλυτών. Δεν είχε εκατοντάδες αισθητήρες να παρακολουθούν κάθε κίνηση. Είχε το ένστικτο, την εμπειρία και την ικανότητα να παίρνει αποφάσεις μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου.
Ο Clay Regazzoni, ο Emerson Fittipaldi, ο Niki Lauda δεν ήταν drivers με τη σημερινή έννοια. Ήταν οδηγοί επιβίωσης.
Τα μονοθέσια ήταν ελαφριά, ωμά, γρήγορα και σχεδόν απροστάτευτα. Οι πίστες ήταν δρόμοι χωρίς συγχώρεση.
Δεν υπήρχε run-off. Δεν υπήρχε second chance. Το λάθος δεν κόστιζε θέσεις. Κόστιζε ζωή.
Η φωτιά στο Nürburgring δεν ήταν απλώς ατύχημα. Ήταν υπενθύμιση του τι ήταν το σπορ.
Και όμως, ο Lauda γύρισε και αυτό το «γύρισε» δεν είναι σχήμα λόγου, είναι ηθική εποχής.
Σήμερα μιλάμε για fan experience. Τότε, η εμπειρία δεν σχεδιαζόταν. Σε κατέκλυζε.
Η Formula 1 εκείνης της εποχής λειτουργούσε περισσότερο σαν μια συμφωνία ανάμεσα στον άνθρωπο και το χάος.
Ο οδηγός δεν είχε δίπλα του στρατιές αναλυτών. Δεν είχε εκατοντάδες αισθητήρες να παρακολουθούν κάθε κίνηση. Είχε το ένστικτο, την εμπειρία και την ικανότητα να παίρνει αποφάσεις μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου.
Στο Monaco, εκεί όπου ο δρόμος είναι στενότερος από το λάθος, η οδήγηση γινόταν ρυθμός, συγκέντρωση, σχεδόν μυστικιστική επανάληψη.
Δεν υπήρχε περιθώριο. Υπήρχε μόνο ο οδηγός και η στιγμή και για μια δεκαετία περίπου, η ισορροπία ήταν ιδανική γιατί Άνθρωπος και Μηχανή λειτουργούσαν ως ένα.
Κάπου στα μέσα των ’90s, κάτι αλλάζει βαθιά, δομικά. και το 1994 γίνεται όριο. Η ασφάλεια μετατρέπεται από επιλογή σε επιταγή.
Και μαζί της έρχονται ο έλεγχος, η πρόβλεψη, η μέτρηση.
Η Formula 1 αρχίζει να απομακρύνεται από το ένστικτο κ
Σήμερα, κάθε γύρος αναλύεται. Κάθε στροφή συγκρίνεται. Κάθε απόφαση αξιολογείται.
Το ένστικτο δεν εξαφανίζεται, αλλά παύει να είναι αρκετό από μόνο του.
Πιθανόν το μέλλον της Formula 1 να μην κριθεί από το πόσο καλύτερα θα προβλέπουν οι αλγόριθμοι, αλλά από το πόσο χώρο θα συνεχίσει να αφήνει σε εκείνες τις στιγμές που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει. Γιατί εκεί, συνήθως, αρχίζει η ιστορία που αξίζει να θυμόμαστε.
Η μεγάλη αλλαγή δεν έγινε πάνω στην πίστα. Έγινε πίσω από αυτήν.
Στα κέντρα δεδομένων, στα simulation rooms, στα software που υπολογίζουν χιλιάδες πιθανά σενάρια πριν ακόμη σβήσουν τα κόκκινα φώτα της εκκίνησης. Μια ομάδα Formula 1 στις μέρες μας, μοιάζει περισσότερο με τεχνολογική εταιρεία υψηλής εξειδίκευσης παρά με αγωνιστικό συνεργείο της παλιάς εποχής.
Μηχανικοί δεδομένων, αναλυτές, προγραμματιστές, μοντέλα πρόβλεψης, machine learning και συστήματα βελτιστοποίησης συνυπάρχουν με τους οδηγούς, τους μηχανικούς και τα μονοθέσια.
Η ταχύτητα εξακολουθεί να είναι ο τελικός στόχος, όμως η διαδρομή προς αυτήν περνά πλέον μέσα από αμέτρητες γραμμές δεδομένων.
Η Formula 1 έγινε το ιδανικό παράδειγμα μιας ευρύτερης μεταμόρφωσης που χαρακτηρίζει ολόκληρη την εποχή μας.
Παλιά προσπαθούσαμε να κατανοήσουμε τον κόσμο. Σήμερα προσπαθούμε να τον προβλέψουμε.
Παλιά αναζητούσαμε την υπέρβαση. Σήμερα αναζητούμε τη βελτιστοποίηση.
Παλιά ο ήρωας ήταν αυτός που νικούσε το χάος. Σήμερα ο επιτυχημένος είναι εκείνος που μειώνει όσο γίνεται περισσότερο την απόκλιση από το μοντέλο.
Για αυτό και η Formula 1 δεν είναι απλώς ένα άθλημα μηχανοκίνητου αθλητισμού. Είναι ένας καθρέφτης της εποχής των δεδομένων. Μια εποχή όπου σχεδόν τα πάντα μπορούν να μετρηθούν, να καταγραφούν, να συγκριθούν και να προβλεφθούν.
Και όμως, κάθε χρόνο στο Μονακό, κάτι αντιστέκεται.
Οι δρόμοι παραμένουν στενοί. Οι μπαριέρες εξακολουθούν να βρίσκονται δίπλα στον οδηγό. Ο χώρος για λάθος παραμένει ελάχιστος.
Για λίγες στιγμές, το σύστημα αναγκάζεται να αφήσει χώρο σε κάτι παλιότερο.
Στο ένστικτο.
Στην αβεβαιότητα.
Στην ανθρώπινη απόφαση.
Ίσως τελικά το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν η Formula 1 έγινε καλύτερη ή χειρότερη.
Ίσως το ερώτημα να είναι αν ο σύγχρονος κόσμος εξακολουθεί να αφήνει χώρο σε εκείνα τα πράγματα που δεν μπορούν να προβλεφθούν.
Γιατί κάποτε η ταχύτητα είχε μυρωδιά.
Σήμερα έχει δεδομένα. Και ανάμεσα στα δύο βρίσκεται ολόκληρη η ιστορία της εποχής μας.
Η Formula 1 δεν άλλαξε μόνο ως άθλημα. Άλλαξε ως κουλτούρα.
Τότε κυριαρχούσε η rock αισθητική, οι ανεξέλεγκτοι χαρακτήρες, η επικίνδυνη γοητεία.
Σήμερα κυριαρχεί η εταιρική ακρίβεια, το luxury branding, η επιμελημένη εμπειρία.
Το paddock δεν είναι πια garage. Είναι δίκτυο, επιχειρηματικός κόμβος, media ecosystem.
Το ερώτημα δεν είναι αν η Formula 1 είναι καλύτερη σήμερα. Είναι αν είναι το ίδιο πράγμα…
Η Formula 1 δεν έγινε λιγότερο εντυπωσιακή. Έγινε περισσότερο υπολογισμένη.
Και ίσως γι’ αυτό συνεχίζουμε να κοιτάμε πίσω, όχι από νοσταλγία, αλλά γιατί εκεί, ανάμεσα στον ήχο και τον κίνδυνο, υπήρχε κάτι που δεν μπορούσε να μετρηθεί.
Πιθανόν το μέλλον της Formula 1 να μην κριθεί από το πόσο καλύτερα θα προβλέπουν οι αλγόριθμοι, αλλά από το πόσο χώρο θα συνεχίσει να αφήνει σε εκείνες τις στιγμές που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει. Γιατί εκεί, συνήθως, αρχίζει η ιστορία που αξίζει να θυμόμαστε.
