Οι καταγγελίες Σαλμά είναι ικανές να ξανανοίξουν τον φάκελο Novartis επηρεάζοντας τις πολιτικές εξελίξεις;
Οι πρόσφατες καταγγελίες του πρώην υπουργού Μάριου Σαλμά δεν αποτελούν, ασφαλώς, δικαστική κρίση.
Πρόκειται όμως για καταγγελίες εξαιρετικής σοβαρότητας, οι οποίες, εφόσον συνοδεύονται από ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία, είναι ικανές να οδηγήσουν σε νέα δικασική διερεύνηση. Το αν προκύπτουν ποινικές ευθύνες αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Δικαιοσύνης.
Υπάρχει, ωστόσο, μία συνέπεια που είναι ήδη εμφανής.
Η υπόθεση Novartis επέστρεψε στη δημόσια συζήτηση, έστω και συγκρατημένα, κυρίως μέσα από τις πρώτες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης.
Και όταν επανέρχεται ένας τέτοιος φάκελος, επιστρέφουν αναπόφευκτα και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα.
Για σχεδόν μία δεκαετία η ελληνική κοινωνία παρακολούθησε μια αδιάκοπη πολιτική σύγκρουση.
Πολιτικά πρόσωπα.
Προστατευόμενοι μάρτυρες.
Εισαγγελείς.
Καταγγελίες περί σκευωρίας.
Εξεταστικές επιτροπές.
Αρχειοθετήσεις.
Διώξεις.
Αθωώσεις.
Η δημόσια συζήτηση περιστράφηκε σχεδόν αποκλειστικά γύρω από αυτά.
Κάπου στην πορεία, όμως, χάθηκε το αρχικό ερώτημα.
Τι ακριβώς διερευνούσε η υπόθεση Novartis;
Ενώ στην Ελλάδα κυριαρχούσε η πολιτική αντιπαράθεση, στις Ηνωμένες Πολιτείες εξελισσόταν μια πολυετής έρευνα του FBI και του Υπουργείου Δικαιοσύνης (DOJ).
Η έρευνα αυτή δεν έμεινε σε επίπεδο πληροφοριών.
Παρήγαγε δικογραφικό υλικό.
Στο πλαίσιο της δικαστικής συνεργασίας, έγγραφα του FBI διαβιβάστηκαν στις ελληνικές εισαγγελικές αρχές και εντάχθηκαν στη δικογραφία της υπόθεσης.
Στα δημόσια έγγραφα του DOJ περιγράφονται πρακτικές δωροδοκίας που αποδίδονται στη Novartis Hellas, ενώ αναφέρονται στελέχη της εταιρείας και Έλληνες επαγγελματίες υγείας, τα στοιχεία των οποίων έχουν ανωνυμοποιηθεί με χαρακτηρισμούς όπως «Greek HCP 1», «Greek HCP 2» και «Novartis Hellas Employee».
Το γεγονός ότι υλικό του FBI διαβιβάστηκε στις ελληνικές αρχές δεν αποτελεί δημοσιογραφική εικασία. Αποτέλεσε μέρος της ελληνικής δικογραφίας και αντικείμενο συζήτησης ακόμη και στην Προανακριτική Επιτροπή της Βουλής.
Το 2020 η Novartis κατέληξε σε εξωδικαστικό συμβιβασμό με το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC), καταβάλλοντας περίπου 347 εκατομμύρια δολάρια για παραβιάσεις της αμερικανικής νομοθεσίας περί διαφθοράς στο εξωτερικό.
Με άλλα λόγια, η υπόθεση δεν υπήρξε ποτέ αποκλειστικά ελληνική.
Κι όμως, στην Ελλάδα το επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης μετατοπίστηκε σταδιακά.
Από τη διερεύνηση των καταγγελλόμενων πρακτικών της πολυεθνικής φαρμακευτικής εταιρείας, η πολιτική αντιπαράθεση οδηγήθηκε σχεδόν αποκλειστικά στη συζήτηση περί «σκευωρίας Novartis».
Η νέα αυτή αφήγηση κυριάρχησε στον δημόσιο διάλογο και υποστηρίχθηκε με ιδιαίτερη ένταση από κυβερνητικά στελέχη, με τον Γεωργιάδη να αποτελεί μία από τις πλέον χαρακτηριστικές δημόσιες φωνές αυτής της γραμμής. Γύρω από αυτή την πολιτική επιλογή διαμορφώθηκε ένα ευρύτερο επικοινωνιακό πλέγμα πολιτικών παρεμβάσεων και δημοσίων τοποθετήσεων που συνέβαλε ώστε η συζήτηση να μετατοπιστεί από την ουσία της υπόθεσης στη διαμάχη περί «σκευωρίας».
Το αν η πολιτική αυτή ανάγνωση δικαιώνεται ή όχι δεν είναι αντικείμενο αυτού του άρθρου.
Είναι όμως γεγονός ότι η μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης συνέβαλε ώστε το αρχικό σκέλος της υπόθεσης —οι καταγγελίες για πρακτικές διαφθοράς της Novartis— να περάσει σταδιακά σε δεύτερο πλάνο.
Τι απέγινε, όμως, ο ελληνικός φάκελος;
Εδώ ακριβώς αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι πρόσφατες καταγγελίες του Μάριου Σαλμά.
Όχι επειδή αποδεικνύουν από μόνες τους οτιδήποτε.
Αλλά επειδή επαναφέρουν στο προσκήνιο μια υπόθεση της οποίας ο θεσμικός απολογισμός παραμένει, ακόμη και σήμερα, σύνθετος.
Δέκα χρόνια μετά την έναρξη της υπόθεσης, οι δικογραφίες που αφορούσαν τα πολιτικά πρόσωπα της αρχικής υπόθεσης Novartis δεν οδήγησαν σε ποινικές διώξεις. Οι σχετικές υποθέσεις τέθηκαν στο αρχείο ή έκλεισαν με κρίση ότι δεν υπήρχαν επαρκείς ενδείξεις, κατά περίπτωση.
Παράλληλα, το Ελληνικό Δημόσιο επιχείρησε να διεκδικήσει οικονομική αποζημίωση από τη Novartis, καταθέτοντας σχετική αγωγή, η οποία απορρίφθηκε πρωτοδίκως ως αόριστη, με την κυβέρνηση να δηλώνει ότι θα συνεχίσει τη δικαστική διεκδίκηση.
Την ίδια στιγμή, ο ΕΟΠΥΥ έχει ασκήσει ξεχωριστή αγωγή αποζημίωσης, η οποία εξακολουθεί να εκκρεμεί ενώπιον της Δικαιοσύνης.
Υπήρξαν ακόμη διοικητικές διαδικασίες, όπως το πρόστιμο που είχε επιβληθεί στη Novartis Hellas από το ΣΔΟΕ, το οποίο ακυρώθηκε πρωτοδίκως και ακολουθεί πλέον τη δική του δικαστική διαδρομή.
Με άλλα λόγια, παρά την εντύπωση που κατά καιρούς δημιουργήθηκε στον δημόσιο διάλογο, ο ελληνικός φάκελος δεν έχει κλείσει ολοκληρωτικά.
Παραμένουν ανοικτές δικαστικές, διοικητικές και οικονομικές εκκρεμότητες.
Παραμένει επίσης ανοικτό το ερώτημα ποιο μέρος του υλικού που συγκεντρώθηκε από τις αμερικανικές αρχές αξιοποιήθηκε τελικά στην Ελλάδα και ποιο όχι.
Οι νέες καταγγελίες του Μάριου Σαλμά επαναφέρουν, επομένως, ένα ευρύτερο θεσμικό ερώτημα.
Μήπως η ελληνική δημόσια ζωή εγκλωβίστηκε επί χρόνια σχεδόν αποκλειστικά στη διαμάχη περί «σκευωρίας», αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την ουσία της υπόθεσης;
Οι απαντήσεις δεν αφορούν μόνο τη Novartis.
Αφορούν τον τρόπο λειτουργίας των θεσμών, την αξιοπιστία της Δικαιοσύνης, αλλά και την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να διαχειρίζεται υποθέσεις μείζονος δημοσίου ενδιαφέροντος χωρίς να εγκλωβίζεται αποκλειστικά στην πολιτική τους διάσταση.
Η Δικαιοσύνη θα αξιολογήσει τις νέες καταγγελίες του Μάριου Σαλμά.
Γιατί οι μεγάλες υποθέσεις δεν κλείνουν όταν σταματούν να βρίσκονται στα πρωτοσέλιδα.
Κλείνουν μόνο όταν έχουν απαντηθεί όλα τα κρίσιμα ερωτήματα.
