Είναι και ποιος ωφελείται.
Η Θεσσαλονίκη ξύπνησε άσχημες μνήμες μετά τις τρεις συντονισμένες εμπρηστικές επιθέσεις με αυτοσχέδιους μηχανισμούς (γκαζάκια) σε κατοικίες στελεχών της Νέας Δημοκρατίας. Η επίθεση στο σπίτι της υποψήφιας βουλευτή Αφροδίτης Νέστορα κατέληξε στον θάνατο της μητέρας της, Βάγιας Νέστορα, η οποία υπέκυψε στα βαριά εγκαύματά της. Η Αντιτρομοκρατική έχει αναλάβει την έρευνα, ενώ μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ανάληψη ευθύνης ούτε ανακοίνωση συλλήψεων.
Η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από γεγονότα στα οποία η πολιτική βία λειτούργησε τελικά υπέρ ακριβώς εκείνων που υποτίθεται ότι πολεμούσε.
Από το παρακράτος της δεκαετίας του 1960 και τις σκοτεινές επιχειρήσεις της περιόδου πριν από τη δικτατορία, μέχρι μεταγενέστερες τρομοκρατικές ενέργειες και ανεξιχνίαστες υποθέσεις, η δημόσια συζήτηση επέστρεφε διαρκώς στο ίδιο ερώτημα: ποιος ωφελήθηκε πολιτικά;
Η τυφλή πολιτική βία σπάνια οδηγεί σε κοινωνική αλλαγή. Αντίθετα, σχεδόν πάντα παράγει τα αντίθετα αποτελέσματα. Ενισχύει τον φόβο, συσπειρώνει το εκάστοτε πολιτικό σύστημα γύρω από την «ασφάλεια», διευρύνει τις εξουσίες καταστολής, περιορίζει δικαιώματα και μετακινεί την κοινωνία προς πιο συντηρητικές επιλογές.
Αυτό έχει συμβεί επανειλημμένα, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.
Παράλληλα, η πολιτική ιστορία βρίθει περιπτώσεων όπου παρακρατικοί μηχανισμοί, υπηρεσίες ασφαλείας ή τρίτοι δρώντες επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν ή να χειραγωγήσουν πράξεις βίας προς ίδιον όφελος. Σε άλλες περιπτώσεις οι σχετικοί ισχυρισμοί αποδείχθηκαν βάσιμοι· σε άλλες δεν τεκμηριώθηκαν ποτέ. Αυτό ακριβώς επιβάλλει η έρευνα να προηγείται της βεβαιότητας.
Γι’ αυτό και κάθε νέα επίθεση πρέπει να αντιμετωπίζεται με δύο αρχές ταυτόχρονα.
Η πρώτη είναι η απόλυτη καταδίκη κάθε μορφής πολιτικής βίας, είτε προέρχεται από ιδιώτες είτε ασκείται καταχρηστικά από την κρατική εξουσία. Γιατί η βία δεν εκφράζεται μόνο με βόμβες και γκαζάκια. Εκφράζεται και όταν πολιτικές αποφάσεις οδηγούν σε μαζική φτωχοποίηση, κοινωνικό αποκλεισμό, ανεργία, διάλυση του κοινωνικού κράτους ή εκποίηση δημόσιου πλούτου χωρίς ουσιαστική κοινωνική νομιμοποίηση. Μπορεί οι μορφές να διαφέρουν, όμως το αποτέλεσμα είναι συχνά το ίδιο: φόβος, ανασφάλεια και περιορισμός της πραγματικής ελευθερίας των πολιτών.
Η δεύτερη είναι η άρνηση να εξαχθούν πολιτικά συμπεράσματα πριν ολοκληρωθεί η έρευνα και αποδοθούν ευθύνες στους πραγματικούς δράστες.
Η τραγωδία της Marfin παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τρεις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε μια τράπεζα το 2010 και, δεκαέξι χρόνια αργότερα, οι φυσικοί αυτουργοί δεν έχουν οδηγηθεί ενώπιον της Δικαιοσύνης. Το κενό αυτό άφησε χώρο σε πολιτικές συγκρούσεις, αλληλοκατηγορίες και διαφορετικές αφηγήσεις, χωρίς να δοθεί η βασική απάντηση που οφείλει να δίνει κάθε κράτος δικαίου: ποιος διέπραξε το έγκλημα.
Αυτό το κενό ελιναι το μεγαλύτερο δώρο προς όσους επιδιώκουν να εργαλειοποιούν την πολιτική βία: όταν οι πραγματικοί δράστες μένουν στο σκοτάδι, οι θεωρίες, οι υποψίες και η πόλωση καταλαμβάνουν τη θέση της δικαιοσύνης.
Γι’ αυτό και σήμερα απαιτείται διπλή ψυχραιμία.
Από τη μία, καμία ανοχή σε όσους θεωρούν ότι τα «τυφλά χτυπήματα» με γκαζάκια, οι εμπρησμοί και οι βόμβες αποτελούν μορφή πολιτικής δράσης.
Από την άλλη, καμία βιασύνη να μετατραπεί μια εγκληματική ενέργεια σε εργαλείο γενικευμένης πολιτικής εκμετάλλευσης πριν ολοκληρωθεί η έρευνα.
Ο γραμματέας της Νέας Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, χαρακτήρισε την επίθεση «πλήρη τρομοκρατική επίθεση» και υποστήριξε ότι όσοι «καλλιέργησαν κουλτούρα ανοχής στην πολιτική βία» και εμφυλιοπολεμικούς συμβολισμούς σε πολιτικά σχήματα οφείλουν να αναλογιστούν τις ευθύνες τους.
Ωστόσο, η Δημοκρατία δεν προστατεύεται ούτε από την ανοχή στη βία ούτε από την κομματική εργαλειοποίησή της.
Προστατεύεται μόνο όταν οι δράστες εντοπίζονται, δικάζονται και καταδικάζονται με αποδείξεις.
Και μέχρι να συμβεί αυτό, το πιο σημαντικό ερώτημα παραμένει το ίδιο:
Ποιοι είναι οι δράστες;
Και μαζί με αυτό:
Ποιος πραγματικά ωφελείται κάθε φορά που η τυφλή πολιτική βία επιστρέφει στον δημόσιο βίο;
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο προς όσους επιδιώκουν να εργαλειοποιούν την πολιτική βία: όταν οι πραγματικοί δράστες μένουν στο σκοτάδι, οι θεωρίες, οι υποψίες και η πόλωση καταλαμβάνουν τη θέση της δικαιοσύνης.
