Η κρίση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εισέρχεται σε μια νέα φάση, με το Στενό του Ορμούζ να μετατρέπεται εκ νέου στο σημαντικότερο γεωπολιτικό σημείο του πλανήτη. Τα τελευταία εικοσιτετράωρα σημαδεύτηκαν από νέα επεισόδια που αφορούν τη ναυσιπλοΐα, αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα κατά ιρανικών στρατιωτικών στόχων και σκληρές δηλώσεις της Τεχεράνης, η οποία θεωρεί πλέον το μνημόνιο αποκλιμάκωσης ουσιαστικά ανενεργό.
Η Ουάσιγκτον διαμηνύει ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν πρόκειται να αμφισβητηθεί και δηλώνει αποφασισμένη να προστατεύσει τις διεθνείς εμπορικές ροές. Από την άλλη πλευρά, η ιρανική ηγεσία επανέρχεται στη γνωστή στρατηγική πίεσης μέσω του Ορμούζ, υπενθυμίζοντας ότι διαθέτει τη δυνατότητα να επηρεάσει ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του κόσμου.
Την ίδια στιγμή, νέες δορυφορικές εικόνες που δημοσιοποιήθηκαν από αναλυτές ερμηνεύονται ως πιθανές ενδείξεις εργασιών αποκατάστασης σε πυρηνικές εγκαταστάσεις που είχαν πληγεί νωρίτερα μέσα στη χρονιά. Αν και οι σχετικές εκτιμήσεις δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως, δείχνουν ότι το πυρηνικό ζήτημα παραμένει ενεργό και συνεχίζει να αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της αντιπαράθεσης.
Ωστόσο, η εικόνα φαίνεται να αλλάζει.
Από τα πυρηνικά στο Ορμούζ
Για αρκετά χρόνια, η διεθνής συζήτηση περιστρεφόταν σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τον εμπλουτισμό ουρανίου, τις πυρηνικές εγκαταστάσεις και τις διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πρόγραμμα.
Σήμερα, όμως, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται.
Η πραγματική πίεση δεν ασκείται πλέον μόνο μέσα από τα πυρηνικά εργαστήρια, αλλά μέσω του ελέγχου των θαλάσσιων οδών.
Η αλυσίδα είναι πλέον σαφής:
Ενέργεια → Ναυσιπλοΐα → Ασφάλεια θαλάσσιων διαδρόμων → Παγκόσμια οικονομία.
Με άλλα λόγια, το Ορμούζ μετατρέπεται σταδιακά στο βασικό εργαλείο στρατηγικής πίεσης, καθώς από το στενό διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Κάθε επεισόδιο στην περιοχή επηρεάζει όχι μόνο τις στρατιωτικές ισορροπίες αλλά και τις αγορές ενέργειας, τα ασφάλιστρα μεταφοράς και το διεθνές εμπόριο.
Οι χώρες του Κόλπου στο επίκεντρο
Η νέα κλιμάκωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή πλέον δεν περιορίζεται στη θάλασσα.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, έχουν καταγραφεί επιθέσεις ή απόπειρες επιθέσεων κατά στόχων σε χώρες του Κόλπου, μεταξύ των οποίων το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι στόχοι ήταν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στις συγκεκριμένες χώρες και όχι τα ίδια τα κράτη.
Στην πράξη, όμως, όταν πύραυλοι ή drones πλήττουν ή υπερίπτανται εδάφη χωρών του Κόλπου, οι χώρες αυτές εμπλέκονται επιχειρησιακά, ανεξάρτητα από το αν το επιδιώκουν ή όχι.
Αυτό αποτελεί μια σημαντική ποιοτική μεταβολή της κρίσης.
Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα
Το αν θα υπάρξει επιστροφή σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Θα εξαρτηθεί κυρίως από το αν θα σταθεροποιηθεί η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ και αν θα αποτραπεί μια γενικευμένη επέκταση της σύγκρουσης στις χώρες του Κόλπου.
Για όσους παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ίσως αυτό να είναι πλέον το βασικό ερώτημα: πώς το Ορμούζ αντικατέστησε σταδιακά το πυρηνικό πρόγραμμα ως το σημαντικότερο πεδίο πίεσης στη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν.
