Στη φετινή Berlinale, δεν ήταν το πανό που σόκαρε – το “Fuck off Wenders — Cinema is Politics”.
Αυτό που τρόμαξε ήταν η αμηχανία και η υποκρισία ενός θεσμού – εκπρόσωπου της Τέχνης . Ένας θεσμός, βαρύς από ιστορία, να κοιτάζει το πάτωμα την ώρα που ο κόσμος γύρω του καίγεται.
Κι ο Wim Wenders, ο ποιητής της αλήθειας και των περιθωρίων, να λέει ότι το σινεμά “δεν είναι πολιτική”. Λες και η εικόνα είναι πράγμα αποστειρωμένο, λες και τα φιλμ γεννιούνται σε θερμοκοιτίδες όπου η πραγματικότητα δεν επιτρέπεται να μπει.
Η πιο αστεία, η πιο ύπουλη, η πιο επικίνδυνη ιδέα της εποχής μας είναι ότι υπάρχει “ουδέτερη τέχνη”. Η ουδετερότητα είναι προνόμιο. Είναι θρόνος. Είναι η πολυτέλεια αυτού που πιστεύει ότι όσα συμβαίνουν στον κόσμο είναι απλώς “ειδήσεις” και όχι τοίχοι που κλείνουν, σώματα που πέφτουν, ιστορίες που θρυμματίζονται.
Η τέχνη ήταν πάντα πολιτική, από τότε που ο Αισχύλος έδειχνε στους Αθηναίους τον καθρέφτη τους μέχρι τα σημερινά TikTok που νομίζουν ότι είναι μόνο χορός και φίλτρα. Κι όμως, κάθε εικόνα κρύβει μια απόφαση: τι δείχνεις, τι δεν δείχνεις, ποιον προστατεύεις, ποιον εκθέτεις.
Στην αρχή του φεστιβάλ, ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, ο Wim Wenders, είπε τη φράση που πάγωσε πολλούς:
«Εδώ λέμε ιστορίες. Δεν κάνουμε πολιτική.»
Ήταν η στιγμή που καταλάβαινες ότι η Berlinale θα παίξει άμυνα.
Απόσταση. Αποστείρωση. «Να μη μπλέξουμε».
Κι αυτό, σε μια χρονιά όπου ο κόσμος περίμενε μια έστω ψίθυρο στάση για τη Γάζα — όχι πολιτική γραμμή, αλλά ανθρώπινη στοιχειώδη θέση.
Μια λέξη. Ένα “enough”. Ένα “stop targeting children”.
Αντί αυτού, η φράση “το σινεμά δεν είναι πολιτική” λειτούργησε σαν προληπτική άφεση ευθυνών.
Και λίγο μετά, όταν έφτασε η στιγμή των βραβείων, εμφανίστηκε η μεγάλη κίνηση «εξαγνισμού»:
Βράβευση μιας ταινίας που αφορά δύο καλλιτέχνες· όχι περιθωριακούς, όχι “πλέμπα”, όχι τα πρόσωπα που πετιούνται στις τάφρους της ιστορίας, αλλά επώνυμους, καταξιωμένους, δύο ανθρώπους με όνομα, φήμη, κοινωνικό κεφάλαιο.
Ένα οικογενειακό δράμα, βαρύ, συγκινητικό — ναι.
Όμως ασφαλές.
Χωρίς ρίσκο.
Ξεκινώντας από το “ανέγγιχτο” σημείο:
Καλλιτέχνες υπό πίεση από ένα αυταρχικό καθεστώς — αλλά χωρίς να θίγεται κανένα παγκόσμιο ντόμινο.
Έγινε λοιπόν το εξής παράδοξο:
Ο Wenders είπε “Δεν κάνουμε πολιτική”.
Και μετά η επιτροπή είπε “Κάνουμε πολιτική — αλλά μόνο εκεί που δεν κινδυνεύουμε.”
Αυτό είναι το ευρωπαϊκό ηθικό washing:
να αποφεύγεις την πραγματική πληγή (Γάζα),
και να επιλέγεις μια συμβολική, ακίνδυνη ιστορία ως “πολιτική πράξη”.
«Ένα οικογενειακό δράμα να ισοσκελίζει συμβολικά μια εγκληματική πράξη απέναντι σε δεκάδες παιδιά;»
Ναι.
Αυτό είναι ο ορισμός της χολερικής υποκρισίας της ευρωπαϊκής πολιτισμικής σκηνής.
Γιατί:
Ένα δράμα δύο καλλιτεχνών μπορεί να βραβευτεί.
Ένα δράμα πέντε χιλιάδων παιδιών δεν μπορεί ούτε να αναφερθεί.
Και το φεστιβάλ, αντί να πει «φοβόμαστε να μιλήσουμε γιατί είμαστε θεσμός που χρηματοδοτείται από το κράτος», παρουσίασε τη βράβευση ως “πολιτική πράξη”.
Σαν να λέει:
«Δεν θα μιλήσουμε για τη Γάζα — αλλά θα ανακουφίσουμε τη συνείδησή μας μέσα από μια άλλη, συμβολική ταινία.»
Η τέχνη εδώ δεν χρησιμοποιήθηκε ως φωνή, αλλά ως δικαιολογία.
Ως υποκατάστατο συνείδησης.
Ως εκτόνωση της αμηχανίας.
Αν το πούμε πιο καθαρά:
Το φεστιβάλ δεν άντεξε να πει «μην σκοτώνετε παιδιά».
Αντ’ αυτού βράβευσε μια ταινία για δύο ενήλικες καλλιτέχνες που πιέζονται από το κράτος.
Πολιτικό; Ναι.
Ασφαλές; Απολύτως.
Υποκριτικό; Μαξιμαλιστικά–
