Τι αποκάλυψαν οι συγκρούσεις που δεν χωρούσαν στο κοινό ανακοινωθέν
Η Σύνοδος της Άγκυρας είχε έναν πολύ πιο περιορισμένο στόχο από αυτόν που άφησαν να εννοηθεί αρκετές δημόσιες δηλώσεις. Δεν σχεδιάστηκε για να λύσει τις μεγάλες πολιτικές διαφωνίες της Συμμαχίας, αλλά για να διατηρήσει τη συνοχή της και να προωθήσει την εφαρμογή ήδη ειλημμένων δεσμεύσεων. Οι δημόσιες αντιπαραθέσεις γύρω από την Ισπανία, το Ιράν, τη Γροιλανδία και την Τουρκία επιβεβαίωσαν ότι οι πολιτικές ρωγμές παραμένουν ενεργές, ακόμη κι αν δεν αποτυπώθηκαν στο τελικό ανακοινωθέν.
Η ίδια η Σύνοδος, όμως, αφηγήθηκε μια αρκετά διαφορετική ιστορία.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, τα περισσότερα διεθνή δίκτυα –άλλα με περισσότερη και άλλα με λιγότερη αβρότητα– δεν στάθηκαν τόσο στις αποφάσεις όσο στο γεγονός ότι αποφεύχθηκε μια ανοικτή ρήξη. Η προσπάθεια να κρατηθεί ο Donald Trump «εντός πλαισίου» κυριάρχησε στην κάλυψη μιας Συνόδου που εξελίχθηκε περισσότερο σε ένα μπρα ντε φερ για τις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης και την αναβάθμιση της Τουρκίας, έστω και στο επίπεδο των πολιτικών υποσχέσεων.
Πριν ακόμη ξεκινήσουν οι εργασίες, η Τουρκία δεχόταν διεθνή κριτική για τις συλλήψεις δημοσιογράφων και διαδηλωτών.
Κατά τη διάρκεια της Συνόδου, ο Donald Trump άνοιξε δημόσιο μέτωπο με την Ισπανία για τις αμυντικές δαπάνες και επανέφερε το ζήτημα του Ιράν, με δηλώσεις που μόνο ο ίδιος μπορούσε να κατανοήσει, υποστηρίζοντας ότι το MoU «πέθανε», αφήνοντας όμως ταυτόχρονα ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης των διαπραγματεύσεων – μια διατύπωση που δημιούργησε περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απάντησε.
Στη συνέχεια προκάλεσε νέες αμήχανες συζητήσεις γύρω από τη Γροιλανδία, ενώ την ίδια ώρα ο Recep Tayyip Erdoğan πίεζε ανοικτά για την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 και για την πρόσβαση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στα ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα και στο πρόγραμμα SAFE.
Κι όμως. Το κοινό ανακοινωθέν εγκρίθηκε.
Εξίσου αποκαλυπτικά ήταν όσα δεν περιλαμβάνει το τελικό κείμενο.
Καμία ειδική αναφορά στην Ελλάδα.
Καμία αναφορά στην Κύπρο.
Καμία αναφορά στην Ανατολική Μεσόγειο.
Καμία αναφορά στα F-35.
Καμία αναφορά στο SAFE.
Αυτό σημαίνει ότι υπήρξε θεσμική συναίνεση ως προς το τελικό κείμενο.
Δεν σημαίνει όμως ότι υπήρξε πολιτική συμφωνία πάνω στα ζητήματα που κυριάρχησαν στη Σύνοδο.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση ήταν η Ισπανία.
Ο Trump επιτέθηκε δημόσια στον Pedro Sánchez για τη στάση της Μαδρίτης απέναντι στις αμυντικές δαπάνες, ενώ η ισπανική κυβέρνηση επέμεινε ότι δεν πρόκειται να ανατρέψει τη δημοσιονομική της πολιτική για να υιοθετήσει τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Οι εντυπωσιακοί αριθμοί έκρυβαν μια διαφορετική πραγματικότητα
Στην επικοινωνία κυριάρχησαν οι αριθμοί.
Στόχος αμυντικών δαπανών 5%.
Περίπου 70 δισ. ευρώ για την Ουκρανία.
Νέα επενδυτικά σχέδια.
Αμυντική βιομηχανία.
Drones.
Τεχνητή νοημοσύνη.
Patriot.
Steel Dome.
Όμως πίσω από αυτούς τους αριθμούς υπήρχε μια κρίσιμη λεπτομέρεια.
Ο στόχος του 5% δεν αποφασίστηκε στην Άγκυρα. Αποτελούσε ήδη υφιστάμενη δέσμευση από την προηγούμενη Σύνοδο.
Τα περίπου 70 δισ. ευρώ δεν συνιστούν νέο κοινό ταμείο του ΝΑΤΟ, αλλά συγκεντρώνουν κυρίως εθνικές δεσμεύσεις και ήδη ανακοινωμένα πακέτα βοήθειας.
Και ενώ το ανακοινωθέν μιλούσε για ενότητα, άρχισαν να εμφανίζονται δημόσιες διαφοροποιήσεις ως προς την εφαρμογή αυτών των δεσμεύσεων. Η Τσεχία ανακοίνωσε ότι δεν θα συμμετάσχει στο πακέτο των 70 δισ. ευρώ για την Ουκρανία, ενώ η Βουλγαρία και άλλες χώρες εξέφρασαν τις επιφυλάξεις τους για τα περιθώρια περαιτέρω στρατιωτικής βοήθειας. Η Ολλανδία, από την πλευρά της, παραδέχθηκε ότι έχει πλέον φτάσει πολύ κοντά στα επιχειρησιακά όρια των δυνατοτήτων της.
Οι δηλώσεις αυτές δεν συνιστούν θεσμική διάσπαση της Συμμαχίας.
Συνιστούν όμως κάτι εξίσου σημαντικό.
Τη δημόσια παραδοχή ότι η εφαρμογή των κοινών δεσμεύσεων γίνεται πλέον με διαφορετικές εθνικές δυνατότητες και διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες.
Εξίσου αποκαλυπτικά ήταν όσα δεν περιλαμβάνει το τελικό κείμενο.
Καμία ειδική αναφορά στην Ελλάδα.
Καμία αναφορά στην Κύπρο.
Καμία αναφορά στην Ανατολική Μεσόγειο.
Καμία αναφορά στα F-35.
Καμία αναφορά στο SAFE.
Πρόκειται ακριβώς για τα ζητήματα που κυριάρχησαν στις δημόσιες δηλώσεις αρκετών ηγετών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη Σύνοδο.
Οι εντάσεις δεν περιορίστηκαν στους αρχηγούς κρατών.
Έφτασαν μέχρι τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα.
Μετά τη Σύνοδο, ο Mark Rutte αναγκάστηκε να απαντήσει δημόσια στις επικρίσεις για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τον Donald Trump.
Υπερασπίστηκε τη στάση του, υποστηρίζοντας ότι οι σύμμαχοι γνώριζαν από την ημέρα της εκλογής του «τι αγόραζαν» και ότι βασικός του στόχος ήταν να διατηρηθεί η συνοχή της Συμμαχίας.
Το γεγονός και μόνο ότι ο Γενικός Γραμματέας χρειάστηκε να απολογηθεί δημόσια για τον τρόπο άσκησης της διπλωματίας του δείχνει πως οι εντάσεις δεν περιορίστηκαν σε ήπιες διαφωνίες και συστάσεις.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές με άμεση γνώση του παρασκηνίου, οι οποίες ζήτησαν να μην κατονομαστούν, η στάση του Mark Rutte απέναντι στον Donald Trump προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ορισμένες αντιπροσωπείες. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι σε ιδιωτικές συνομιλίες ακούστηκαν ιδιαίτερα σκωπτικοί και απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί, με ορισμένους να κάνουν λόγο ακόμη και για «αυλική δουλοπρέπεια» (excessively flattering) απέναντι στον Αμερικανό πρόεδρο.
Στο τέλος, η Σύνοδος δεν κατέληξε σε θεσμική κρίση.
Το κοινό ανακοινωθέν εγκρίθηκε.
Η εικόνα της ενότητας διατηρήθηκε.
Η πολιτική πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη.
Η Άγκυρα δεν έλυσε τις μεγάλες διαφωνίες της Συμμαχίας. Τις διαχειρίστηκε προσωρινά.
Πίσω από τις αναμνηστικές φωτογραφίες, τα χαμόγελα και τις γενικές διακηρύξεις περί ενότητας, παρέμειναν ανοικτά τα ζητήματα των αμυντικών δαπανών, της χρηματοδότησης της Ουκρανίας, του ρόλου της Τουρκίας, των σχέσεων ΗΠΑ-Ευρώπης και της μελλοντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Δύσης.
Οι δημόσιες συγκρούσεις και το παρασκήνιο της Άγκυρας υπενθύμισαν ότι η ενότητα αυτή δεν είναι δεδομένη, αλλά προϊόν συνεχών συμβιβασμών.
Οι ρωγμές δεν εξαφανίστηκαν.
Η Σύνοδος της Άγκυρας απλώς τις έκανε πιο ορατές.
Πηγές:
NATO (Summit Declaration, Press Conference, Official Documents), Reuters, Associated Press, The Guardian, επίσημες δηλώσεις κυβερνήσεων και ηγετών.
