Από τα funds του Κόλπου μέχρι τα κονβόι με μετρητά και χρυσό στην Ευρώπη, ο πόλεμος του 21ου αιώνα συνοδεύεται από τεράστιες χρηματοροές που σπάνια γίνονται αντικείμενο δημόσιας λογοδοσίας.
Πριν από μερικούς μήνες, ο Donald Trump επέστρεψε από περιοδεία στον Κόλπο με δύο εντυπωσιακές αποσκευές. Η μία ήταν συμβολική: ένα προεδρικό αεροσκάφος που του προσφέρθηκε ως ένδειξη στρατηγικής φιλίας από ηγετικούς κύκλους της περιοχής. Η άλλη ήταν πολύ πιο ουσιαστική: δισεκατομμύρια δολάρια που, σύμφωνα με δηλώσεις και συμφωνίες της εποχής, συγκεντρώθηκαν από χώρες του Κόλπου για τη δημιουργία ενός ταμείου «ειρήνης και ασφάλειας» για τη Μέση Ανατολή.
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε τότε ως μια προσπάθεια σταθεροποίησης μιας περιοχής που βρίσκεται μόνιμα στο όριο της σύγκρουσης. Όμως λίγους μήνες αργότερα, ένα ερώτημα άρχισε να ακούγεται όλο και πιο συχνά στους οικονομικούς και διπλωματικούς κύκλους του Κόλπου.
Το διατύπωσε δημόσια ο επιχειρηματίας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Khalaf Ahmad Al Habtoor:
Κριτική για τη στρατιωτική δράση: Επέκρινε την “επικίνδυνη απόφαση” των ΗΠΑ να εμπλακούν σε στρατιωτική σύγκρουση, ρωτώντας αν υπολογίστηκαν οι παράπλευρες απώλειες και επισημαίνοντας ότι οι χώρες του Κόλπου είναι οι πρώτες που θα υποφέρουν.
Πίεση από το Ισραήλ: Ο δισεκατομμυριούχος έθεσε το ερώτημα αν η απόφαση ήταν προσωπική του Τραμπ ή αποτέλεσμα πιέσεων από τον Μπένιαμιν Νετανιάχου.
Αποτυχία της “Board of Peace”: Εξέφρασε την απογοήτευσή του, αναφέροντας ότι “πριν στεγνώσει το μελάνι” στην πρωτοβουλία “Board of Peace” που ανακοινώθηκε για σταθερότητα, η περιοχή βρίσκεται αντιμέτωπη με κλιμάκωση
Πού βρίσκονται σήμερα αυτά τα χρήματα και ποιος τα διαχειρίζεται;
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο έναν λογαριασμό. Ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο θέμα: την οικονομία των σύγχρονων πολέμων.
Οι πόλεμοι του 21ου αιώνα δεν διεξάγονται μόνο με στρατούς, drones και πυραύλους. Διεξάγονται και με κεφάλαια, ενεργειακά έσοδα, επενδυτικά ταμεία και τεράστιες χρηματοροές που κινούνται πίσω από τις γραμμές των συγκρούσεων.
Τις τελευταίες ημέρες τρία διαφορετικά γεγονότα έφεραν αυτή την πραγματικότητα στην επιφάνεια.
Το πρώτο είναι η ίδια η συζήτηση για τα κεφάλαια του λεγόμενου «Peace Fund». Η δημόσια παρέμβαση του Al Habtoor δεν αμφισβητεί απλώς τη διαφάνεια μιας συγκεκριμένης πρωτοβουλίας. Αντανακλά μια βαθύτερη ανησυχία σε κύκλους του Κόλπου: ότι τεράστια χρηματοδοτικά σχέδια που παρουσιάζονται ως εργαλεία σταθερότητας μπορεί να λειτουργούν σε ένα θολό πλέγμα γεωπολιτικών σκοπιμοτήτων και οικονομικών συμφερόντων.
Το δεύτερο γεγονός αφορά τις ίδιες τις οικονομικές ελίτ της περιοχής. Δημοσιεύματα διεθνών μέσων αναφέρουν ότι κρατικά επενδυτικά ταμεία της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Κουβέιτ εξετάζουν το ενδεχόμενο αναδιάρθρωσης μέρους των επενδύσεών τους στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα sovereign wealth funds του Κόλπου διαχειρίζονται κεφάλαια τρισεκατομμυρίων δολαρίων και κατέχουν τεράστια έκθεση σε αμερικανικά assets — από μετοχές και ομόλογα μέχρι ακίνητα και στρατηγικές επενδύσεις. Μια τέτοια συζήτηση δεν είναι απλώς οικονομική. Είναι γεωπολιτική.
Αν αυτά τα κεφάλαια αρχίσουν να μετακινούνται, ακόμη και μερικώς, το μήνυμα δεν θα αφορά μόνο τις αγορές. Θα αφορά την εμπιστοσύνη των μεγαλύτερων επενδυτών της Μέσης Ανατολής προς το δυτικό οικονομικό σύστημα.
Το τρίτο περιστατικό είναι πιο σκοτεινό και πιο άμεσο. Στην Ουγγαρία, οι αρχές κατέσχεσαν φορτίο περίπου 80 εκατομμυρίων δολαρίων σε μετρητά και χρυσό που μεταφερόταν με θωρακισμένα τραπεζικά οχήματα από την Αυστρία προς την Ουκρανία. Το κονβόι συνδεόταν με την ουκρανική κρατική τράπεζα Oschadbank.
Το φορτίο περιείχε περίπου $40 εκατ., €35 εκατ. και 9 κιλά χρυσού.
Τα οχήματα ανήκαν σε αποστολή της ουκρανικής κρατικής τράπεζας Oschadbank.
Επτά Ουκρανοί υπάλληλοι συνελήφθησαν προσωρινά.
Η ουκρανική πλευρά λέει ότι ήταν routine transport μεταξύ τραπεζών από Αυστρία προς Ουκρανία, ενώ η Βουδαπέστη αμφισβητεί την προέλευση και την πιθανή κατάληξη των χρημάτων.
Το γεγονός προκάλεσε νέα ένταση μεταξύ των δύο χωρών, σε μια περίοδο όπου η Ουγγαρία έχει ήδη μπλοκάρει ευρωπαϊκά πακέτα χρηματοδότησης δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία.
Κανένα από αυτά τα περιστατικά δεν αποδεικνύει από μόνο του κάποια σκοτεινή συνωμοσία. Όμως όλα μαζί αποκαλύπτουν μια πραγματικότητα που σπάνια συζητείται δημόσια.
Οι σύγχρονοι πόλεμοι συνοδεύονται από τεράστιες χρηματοροές που κινούνται σε ένα παγκόσμιο οικονομικό σύστημα όπου η λογοδοσία είναι συχνά περιορισμένη.
Στην επιφάνεια, η ιστορία είναι πάντα η ίδια: στρατιώτες, άμαχοι, κατεστραμμένες πόλεις. Κοινωνίες που καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στο καλό και στο κακό, το ηθικό και το διαβολικό, την πρόοδο και το σκοτάδι.
Στο βάθος όμως υπάρχει μια δεύτερη πραγματικότητα.
Εκεί κινούνται funds, ενεργειακά έσοδα, επενδυτικά κεφάλαια και χρηματοπιστωτικά δίκτυα που συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη και όταν οι κοινωνίες γύρω τους καταρρέουν — παγιδευμένες σε πολέμους που, στην ουσία, δεν τις αφορούν.
Η πρώτη πραγματικότητα είναι ανθρώπινη τραγωδία. Η δεύτερη είναι ψυχρή γεωοικονομία.
Και η ιστορία των πολέμων δείχνει ότι οι δύο αυτές πραγματικότητες δεν σταματούν ποτέ να συνυπάρχουν.
Κλείνοντας, ως τελευταίο επεισόδιο στο παζλ, η κυβέρνηση του Donald Trump ανακοίνωσε, μόλις χθες, σχέδιο περίπου 20 δισ. δολαρίων για να ασφαλιστούν πλοία που περνούν από τα Στενά του Hormuz.
Το πρόγραμμα θα τρέξει μέσω της U.S. International Development Finance Corporation.
Σκοπός:να καλύπτει war-risk insurance
να εγγυάται ζημιές έως περίπου 20 δισ.ώστε να συνεχίσουν να ταξιδεύουν tankers και cargo ships στον Περσικό Κόλπο
Η «Ιδέα» αυτή παρουσιάστηκε αμέσως μετά τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και την κλιμάκωση με το Ιράν:
πολλά πλοία σταμάτησαν να περνούν
οι ασφαλιστικές αποσύρθηκαν
τα ασφάλιστρα εκτοξεύθηκαν έως 12 φορές πάνω.
Αποτέλεσμα: το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας άρχισε να μπλοκάρει. Περίπου 20% του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από το Ορμούζ.
Στην πράξη το πρόγραμμα είναι «δώρο» 20 δισ. Είναι:
κρατική αντασφάλιση (reinsurance)
δηλαδή:
το κράτος εγγυάται ζημιές
ώστε ιδιωτικές ασφαλιστικές να συνεχίσουν να ασφαλίζουν πλοία.
Αναλυτές λένε ότι:
μειώνει το ρίσκο για ναυτιλιακές και ενεργειακές εταιρείες
αλλά μεταφέρει το ρίσκο στον δημόσιο τομέα. (στους φορολογούμενουςπολίτες)
Και πολλοί στον ασφαλιστικό κλάδο αμφιβάλλουν αν θα λειτουργήσει.
Η ιστορία της ασφάλειας — από τη ναυτιλία μέχρι τις σύγχρονες αγορές πολέμου — ακολουθεί συχνά ένα παράδοξο μοτίβο: όσο αυξάνεται ο κίνδυνος, τόσο μεγαλώνει και η αγορά που υπόσχεται να τον διαχειριστεί. Σε ορισμένους αναλυτές αυτό θυμίζει το παλιό μοντέλο της “προστασίας”: πρώτα δημιουργείται η αίσθηση απειλής και έπειτα εμφανίζεται η υπηρεσία που την απομακρύνει.
Ο φόβος είναι το πιο σταθερό νόμισμα της γεωοικονομίας. Όπου αυξάνεται ο κίνδυνος, εμφανίζονται αμέσως τα κεφάλαια που υπόσχονται να τον ασφαλίσουν.
