Πολιτική ισχύς, αφηγήματα αθωότητας και η βιοπολιτική φαντασίωση των ελίτ
Ανάλυση
Πηγές: Πηγή: juancole.com/ New York Times, The Guardian, Vanity Fair.
Ο Εχούντ Μπαράκ, πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ και μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες πολιτικές φιγούρες της χώρας, επιστρέφει ξανά στο διεθνές προσκήνιο όχι για τις αποφάσεις του στην πολιτική σκηνή ή το στρατιωτικό του παρελθόν, αλλά για τη σκιά που εξακολουθεί να ρίχνει πάνω του η υπόθεση του Jeffrey Epstein. Μια υπόθεση που έχει ξεφύγει από το στενό πλαίσιο της εγκληματικής δράσης ενός ανθρώπου και έχει μετατραπεί σε σύμβολο της σκοτεινής διασύνδεσης ανάμεσα σε χρήμα, εξουσία, επιστήμη και παλιές ιδέες περί “βελτίωσης” της ανθρώπινης φυλής.
Η πρόσφατη αναζωπύρωση του ζητήματος, με νέα δημοσιεύματα και αναφορές σε φερόμενες συζητήσεις περί “ευγονικής”, φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια δυσάρεστη αλήθεια: οι ελίτ που διαθέτουν τεχνολογική, οικονομική και πολιτική ισχύ δεν παύουν ποτέ να φαντάζονται τρόπους παρέμβασης στην ίδια τη βιολογική υπόσταση των κοινωνιών. Ακόμη κι όταν αυτό καλύπτεται κάτω από τον μανδύα της “καινοτομίας” ή της “προόδου”.
Η ιδέα ότι ο Epstein, μαζί με πολιτικούς, επιχειρηματίες και επιστήμονες, συζητούσε σενάρια ελεγχόμενης αναπαραγωγής, “βελτίωσης” χαρακτηριστικών ή δημιουργίας “ιδανικών” ομάδων ατόμων, προέρχεται από δημοσιεύματα μεγάλων εφημερίδων — New York Times, The Guardian, Vanity Fair. Οι New York Times αποκάλυψαν το 2019 ότι ο Epstein φιλοδοξούσε να “επιταχύνει την εξέλιξη της ανθρωπότητας” μέσω προγραμμάτων που θύμιζαν ευγονικά πειράματα. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, φιλοξενούσε συναντήσεις στο ράντσο του στο Νέο Μεξικό, όπου συζητιούνταν ιδέες περί “επιλεκτικής αναπαραγωγής”, “βελτιωμένων χαρακτηριστικών” και δημιουργίας “ιδανικών κοινοτήτων”. Οι Times, αλλά και η Vanity Fair, καταγράφουν την εμμονή του με την ιδέα ότι μπορούσε να διασπείρει το DNA του σε “ελίτ πληθυσμούς”. Μπορεί αυτές οι ιδέες να ακούγονται εκκεντρικές ή ακραίες, όμως η ουσία είναι ότι τέτοια αφηγήματα δεν ακούστηκαν μόνο σε περιθωριακά φόρουμ. Αντιθέτως, συζητιούνταν σε δείπνα όπου συμμετείχαν νομπελίστες, τεχνολογικοί επενδυτές, ακαδημαϊκοί φυσικής, νευροεπιστήμονες, πολιτικοί και δισεκατομμυριούχοι και περιέγραψαν τη μανία του Epstein να χρηματοδοτεί “ερευνητικά κέντρα”, να συναντιέται με νομπελίστες, να επιδιώκει επιρροή σε επιστημονικούς κύκλους και να χρησιμοποιεί την περιουσία του ως εισιτήριο σε χώρους όπου η βιοηθική συχνά γίνεται λάστιχο.
Τίποτα από αυτά δεν αποδεικνύει άμεση συμμετοχή του Ehud Barak σε τέτοια σχέδια. Όμως το όνομά του εμφανίζεται ξανά και ξανά σε ταξιδιωτικά έγγραφα, λίστες επισκέψεων και χρηματοδοτικές κινήσεις που συνδέονται, έστω έμμεσα, με τον κύκλο Epstein. Και το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα δεν είναι “αν ο Μπαράκ ήξερε”. Είναι το πώς οι ισχυροί παράγουν αφηγήματα αυτο-αθώωσης όταν τα δίκτυα στα οποία συμμετέχουν εκτίθενται δημόσια.
Οι σύγχρονοι μηχανισμοί χειραγώγησης δεν λειτουργούν με θεαματικό τρόπο. Δεν χρειάζεται κάποιος να κρύψει ένα πείραμα ή ένα πρόγραμμα. Αρκεί να επιτρέπει στον εαυτό του να κινείται σε χώρους όπου η ηθική δεν αποτελεί προϋπόθεση, αλλά κουβέρτα. Το “ήμουν εκεί αλλά δεν είδα τίποτα” είναι η μόνιμη δικλίδα ασφαλείας όσων βρίσκονται κοντά σε σκοτεινά χρήματα και αδιαφανή σχέδια.
Η συζήτηση περί “ευγονικής” δεν αφορά την ιστορική έννοια της φυλετικής καθαρότητας. Αφορά κάτι πολύ πιο σύγχρονο: τη βιοπολιτική φαντασίωση ότι η τεχνολογία, η γενετική, η τεχνητή νοημοσύνη και οι επιστήμες της συμπεριφοράς μπορούν να χαρτογραφήσουν την ανθρώπινη ζωή σε κλίμακα που να επιτρέπει έλεγχο, βελτίωση, επιλογή. Είναι η ιδέα ότι ο άνθρωπος γίνεται project – και ότι κάποιοι δικαιούνται να αποφασίζουν ποιος αξίζει να “αναβαθμιστεί”.
Το ότι τέτοιες ιδέες βρίσκουν απήχηση σε επιχειρηματικά και πολιτικά δίκτυα δεν είναι καινούργιο. Αυτό που είναι καινούργιο είναι το πόσο φυσιολογικά αντιμετωπίζονται. Η Silicon Valley επενδύει σε “υπερμακροζωία” και “enhancement technologies”. Ινστιτούτα στρατηγικών μελετών συζητούν ανοιχτά για δημογραφικές “βελτιστοποιήσεις”. Κράτη με ισχυρές μυστικές υπηρεσίες εξετάζουν πληθυσμιακές ισορροπίες ως εργαλείο επιβίωσης. Η βιοπολιτική είναι εδώ. Απλώς φοράει το κοστούμι της καινοτομίας.
Γι’ αυτό το όνομα του Μπαράκ έχει βάρος, ακόμη κι αν δεν υπάρχει άμεση ενοχή. Αντιπροσωπεύει τον πολιτικό που κινήθηκε πάντοτε στα όρια μεταξύ στρατηγικής, πληροφοριών και realpolitik. Και όταν τέτοιοι άνθρωποι βρεθούν σε κύκλους σαν του Epstein, η ανησυχία δεν αφορά τι έκαναν – αλλά το τι θεωρούν φυσιολογικό.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι “πόσο βαθιά εμπλοκή έχει ο Μπαράκ”. Το ερώτημα είναι τι αποκαλύπτει αυτό το δίκτυο για τον τρόπο που οι ελίτ αντιλαμβάνονται την ανθρωπότητα: ως πληθυσμό που μπορεί να διοικηθεί, να κατευθυνθεί ή ακόμη και να “βελτιωθεί”. Αυτό το ιδεολογικό υπόστρωμα είναι η πραγματική απειλή. Όχι οι λεπτομέρειες της ζωής ενός καταδικασμένου χρηματιστή.
Αν κάτι πρέπει να μας ανησυχεί, δεν είναι η ενοχή ή η αθωότητα μεμονωμένων προσώπων. Είναι η δομή που επιτρέπει σε τέτοια δίκτυα να μεγαλώνουν, να στρατολογούν, να επηρεάζουν επιστημονικούς θεσμούς, να χρηματοδοτούν έρευνες, να διαμορφώνουν αφήγημα και να παραμένουν άθικτα για δεκαετίες.
Και αυτό – όπως δείχνει η υπόθεση Epstein – είναι πολύ πιο κοντά μας απ’ όσο νομίζουμε.
