Από την αυτοκριτική στην πολιτική επανατοποθέτηση ο Αλέξης Τσίπρας επιστρέφει, χωρίς να ακυρώνει το παρελθόν, με περισσότερη επίγνωση και ρεαλιστικό προσανατολισμό..
Με μια φράση που λειτουργεί σχεδόν ως κεντρικός τίτλος της παρουσίας του —«έπαθα και έμαθα»— ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίστηκε στον ANT1 για να μιλήσει όχι μόνο για όσα έγιναν, αλλά και για όσα δεν πρόλαβαν να ειπωθούν.
Ωστόσο, η συνέντευξη δεν εξελίχθηκε σε μια ισόρροπη αποτίμηση της περιόδου.
Αντίθετα, κινήθηκε σχεδόν αποκλειστικά σε πλαίσιο απολογίας — Novartis, capital controls, Πρέσπες — με τον Τσίπρα να απαντά κυρίως για τα πιο φορτισμένα επεισόδια της διακυβέρνησής του.
Σε αυτό το τηλεοπτικό κάδρο, ό,τι αφορά την καθημερινότητα —υγεία, σχολείο, κοινωνική πολιτική— δεν βρέθηκε απλώς σε δεύτερο πλάνο. Έμεινε, για ακόμη μία φορά, εκτός χρόνου.
Και αυτή η απουσία δεν είναι ουδέτερη. Είναι μέρος της εικόνας.
Ίσως και ένα σημείο που δεν έχει ακόμη πλήρως αποτιμηθεί.
Πέρα από τα λάθη, το αποτύπωμα
Η δημόσια συζήτηση για τη διακυβέρνηση 2015–2019 έχει επικεντρωθεί σχεδόν αποκλειστικά στα μεγάλα γεγονότα: διαπραγμάτευση, δημοψήφισμα, capital controls.
Αυτό που σπανιότερα συζητείται είναι το διοικητικό και κοινωνικό αποτύπωμα:
η προσπάθεια στήριξης του δημόσιου συστήματος υγείας μετά από χρόνια αποδιάρθρωσης,
η επέκταση της πρόσβασης σε υπηρεσίες για ανασφάλιστους,
η σταδιακή επαναφορά δομών που είχαν αποδυναμωθεί μέσα στην κρίση.
Παράλληλα, υπήρξαν παρεμβάσεις που άγγιξαν άμεσα την καθημερινότητα.
Στην εκπαίδευση, το πρόγραμμα σχολικών γευμάτων ξεκίνησε πιλοτικά την περίοδο 2016–2017, καλύπτοντας περίπου 150.000 μαθητές σε εκατοντάδες σχολεία, με στόχο τη στήριξη οικογενειών που είχαν πληγεί από την κρίση. Στα χρόνια που ακολούθησαν επεκτάθηκε περαιτέρω, φτάνοντας να καλύπτει σχεδόν 180.000 μαθητές ημερησίως σε περίπου 1.900 σχολικές μονάδες.
Η παρέμβαση αυτή δεν έγινε ποτέ κεντρικό πολιτικό αφήγημα. Ήταν, όμως, μια καθημερινή πραγματικότητα: ένα γεύμα στο σχολείο, σε μια περίοδο όπου για πολλές οικογένειες αυτό δεν ήταν δεδομένο.
Στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής, το Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης λειτούργησε ως βασικό δίχτυ προστασίας, καλύπτοντας ήδη από το 2017 περισσότερους από 630.000 πολίτες. Μαζί με τα επιδόματα παιδιού και τα προγράμματα στήριξης οικογενειών, συγκρότησε έναν πρώτο, συστηματικό μηχανισμό κοινωνικής προστασίας μετά τα χρόνια βαθιάς λιτότητας.
Στο πεδίο της απασχόλησης, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat δείχνουν ότι την περίοδο 2015–2019 η ανεργία υποχώρησε από περίπου 26% σε κάτω από 17%.
Η αποκλιμάκωση συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, με την ανεργία να μειώνεται περαιτέρω κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, φτάνοντας σε μονοψήφια επίπεδα μετά το 2023.
Η σύγκριση, ωστόσο, δεν είναι ευθύγραμμη. Η πρώτη περίοδος αφορά έξοδο από βαθιά ύφεση, ενώ η δεύτερη εξελίσσεται σε συνθήκες ανάκαμψης.
Σε αναλογικούς όρους, η μείωση της ανεργίας μετά το 2015 εμφανίζεται πιο έντονη, καθώς ξεκινά από υψηλότερη βάση. Η επόμενη φάση χαρακτηρίζεται περισσότερο από σταθεροποίηση και συνέχιση της πτωτικής τάσης.
Η πραγματική εικόνα δεν είναι θέμα αντιπαράθεσης, αλλά κατανόησης δύο διαφορετικών φάσεων της ίδιας πορείας.
Αυτές οι πολιτικές δεν έγιναν τίτλοι. Δεν έγιναν σύμβολα. Κι όμως, αποτέλεσαν ένα κομμάτι της διακυβέρνησης που δεν αφορά το «τι διαπραγματεύτηκε η χώρα», αλλά το πώς προσπάθησε να κρατηθεί όρθια η κοινωνία μέσα σε εκείνη τη συγκυρία.
Η αυτοκριτική ως σημείο εκκίνησης
Ο Τσίπρας εμφανίζεται, σε αυτή τη φάση, ως ένα πρόσωπο με έντονα στοιχεία πολιτικής «τραγικότητας»: αναγνωρίζει, εκ των υστέρων, όρια και λάθη που διαμορφώθηκαν μέσα σε συνθήκες πίεσης. Δεν απέφυγε τα δύσκολα και αναγνώρισε υπερβολικές προσδοκίες.
Μίλησε για ελλιπή προετοιμασία μπροστά σε κρίσιμα ενδεχόμενα και προχώρησε σε mea culpa για χειρισμούς που τραυμάτισαν την πολιτική αντιπαράθεση.
Το «έπαθα και έμαθα» δεν ειπώθηκε ως σύνθημα. Λειτουργεί ως πλαίσιο ερμηνείας για όσα ακολούθησαν.
Οι συγκρούσεις που δεν φαίνονται
Ένα από τα πιο κρίσιμα —και λιγότερο ορατά— στοιχεία εκείνης της περιόδου ήταν οι εσωτερικές αντιφάσεις.
Η διακυβέρνηση δεν δοκιμάστηκε μόνο από τους εξωτερικούς περιορισμούς. Δοκιμάστηκε και από τις διαφορετικές στρατηγικές μέσα στο ίδιο κόμμα, τις «αυθεντίες» της Αριστεράς που διεκδικούσαν ρόλο καθοδήγησης και τις εσωτερικές ισορροπίες που συχνά λειτουργούσαν ανταγωνιστικά αντί συνθετικά.
Σε αυτή τη διάσταση, η φράση «έπαθα και έμαθα» αποκτά άλλο βάρος γιατί δεν αφορά μόνο πολιτικές επιλογές, αλλά και πρόσωπα, ρόλους και εσωτερικές δυναμικές.
Η επιστροφή με άλλους όρους
Αν κάτι προκύπτει καθαρά από τη συνέντευξη, είναι ότι η επιστροφή δεν τίθεται ως ενδεχόμενο, αλλά ως δεδομένο. Το σχήμα που περιγράφεται εμφανίζεται ως ήδη διαμορφωμένο και έτοιμο να παρέμβει, ακόμη και σε συνθήκες αιφνιδιαστικών εκλογών.
Η διαφορά δεν βρίσκεται στο αν θα επιστρέψει, αλλά στο πώς.
Με μεγαλύτερη έμφαση στη συνοχή,
με μικρότερη ανοχή σε εσωτερικούς ανταγωνισμούς,
με πιο καθαρά όρια στο τι σημαίνει συλλογικότητα και ηγεσία.
Όχι ως σύνθημα, αλλά ως λειτουργική προϋπόθεση.
Στην ελληνική πολιτική, η αυτοκριτική συχνά εκλαμβάνεται ως αδυναμία και η βεβαιότητα ως πλεονέκτημα.
Η επιλογή του Τσίπρα να κινηθεί ανάμεσα στα δύο δεν είναι χωρίς ρίσκο. Αλλά ίσως να είναι και η μόνη που αφήνει περιθώριο για κάτι διαφορετικό.
Το «έπαθα και έμαθα» δεν είναι ακόμη πολιτική πρόταση. Είναι, όμως, ένα σαφές σημείο εκκίνησης.
Και αυτό, σε μια πολιτική σκηνή που σπάνια παραδέχεται, ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της επιστροφής του.
