Μετά τη Βενεζουέλα, ακόμη ένας μεγάλος σεισμός χτυπά τη βόρεια Νότια Αμερική. Η γεωλογία εξηγεί τη δόνηση· οι υποδομές, η φτώχεια και η απόσταση από το κράτος εξηγούν ποιοι πληρώνουν βαρύτερα το τίμημα.
Μετά την καταστροφή στη Βενεζουέλα, ένας ακόμη μεγάλος σεισμός χτυπά τη βόρεια Νότια Αμερική. Δεν πρόκειται για ασύνδετα επεισόδια. Η περιοχή βρίσκεται πάνω σε ένα εξαιρετικά ενεργό γεωλογικό σύστημα, όπου η πλάκα Nazca βυθίζεται κάτω από την πλάκα της Νότιας Αμερικής και η σεισμικότητα αποτελεί σταθερό μέρος της φυσικής ιστορίας της ηπείρου.
Όμως οι σεισμοί δεν είναι ποτέ μόνο γεωλογικά γεγονότα. Γίνονται κοινωνικές καταστροφές μέσα από την ποιότητα των κατασκευών, την ανθεκτικότητα των υποδομών, τη γεωγραφική απομόνωση, τη φτώχεια και την ικανότητα των κρατικών μηχανισμών να φτάσουν έγκαιρα εκεί όπου υπάρχει ανάγκη.
Ο σεισμός των 7,4 βαθμών που έπληξε τη δυτική Κολομβία στις 10 Αυγούστου εξελίσσεται στη χειρότερη σεισμική καταστροφή της χώρας εδώ και δεκαετίες. Τρεις ημέρες αργότερα, οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονται, αλλά ο χρόνος στενεύει για όσους ενδέχεται να παραμένουν εγκλωβισμένοι κάτω από τα ερείπια.
Ο επιβεβαιωμένος αριθμός των νεκρών είχε ξεπεράσει τους 250 ήδη από τις 11 Αυγούστου, ενώ οι νεότερες αναφορές της 13ης Αυγούστου μιλούν πλέον για περισσότερους από 260 νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες. Ο αριθμός των αγνοουμένων παραμένει πολύ πιο αβέβαιος: οι επίσημες καταγραφές, οι τοπικές λίστες και οι βάσεις που δημιουργούν πολίτες δεν συμπίπτουν, γι’ αυτό και οποιοσδήποτε συγκεκριμένος αριθμός χρειάζεται ακόμη επιφύλαξη.
Η καταστροφή εκτείνεται σε μεγάλο τμήμα της δυτικής χώρας. Pereira και Cali βρίσκονται ανάμεσα στις πόλεις με τις βαρύτερες απώλειες, ενώ έχουν πληγεί κατοικίες, σχολεία, νοσοκομεία, δρόμοι και δίκτυα ηλεκτροδότησης και επικοινωνιών. Περισσότεροι από εκατό μετασεισμοί είχαν ήδη καταγραφεί μέχρι τις 11 Αυγούστου, δυσκολεύοντας τις επιχειρήσεις στα κατεστραμμένα κτίρια και αναγκάζοντας κατοίκους να παραμένουν έξω από τα σπίτια τους.
Οι πρώτες ώρες έδωσαν και εικόνες που συνοδεύουν συνήθως τις μεγάλες σεισμικές καταστροφές: πυροσβέστες και οργανωμένα συνεργεία δίπλα σε κατοίκους που έσκαβαν με τα χέρια, συγγενείς να αναζητούν ανθρώπους από νοσοκομείο σε νοσοκομείο και αυτοσχέδιες λίστες αγνοουμένων να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο.
Υπήρξαν και μικρές νίκες μέσα στην καταστροφή. Γυναίκα ανασύρθηκε ζωντανή αφού είχε παραμείνει σχεδόν 38 ώρες παγιδευμένη στα ερείπια κτιρίου, ενώ ήδη από την πρώτη ημέρα είχαν διασωθεί εγκλωβισμένοι, ανάμεσά τους και οικογένειες με μικρά παιδιά. Όσο όμως περνούν οι ώρες, οι πιθανότητες εντοπισμού επιζώντων μειώνονται.
Η δυσκολότερη εικόνα έρχεται από το Chocó, την περιοχή γύρω από το επίκεντρο. Μεγάλο μέρος της είναι προσβάσιμο μόνο με πλοιάριο, αεροπορικώς ή μέσα από τη ζούγκλα. Η καταστροφή υποδομών και οι διακοπές επικοινωνιών δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο την αποτίμηση των ζημιών και την παράδοση βοήθειας σε απομονωμένες κοινότητες.
Εκεί βρίσκεται και η πιο καθαρή κοινωνική διάσταση της καταστροφής.
Στις μεγάλες πόλεις μπορούν να κινητοποιηθούν πιο γρήγορα μηχανήματα, στρατός, πυροσβέστες και οργανωμένες ομάδες διάσωσης. Στις απομονωμένες κοινότητες η απόσταση, η φτώχεια και η ανεπάρκεια των υποδομών μετατρέπουν κάθε ώρα καθυστέρησης σε επιπλέον κίνδυνο.
Ο πρόεδρος Abelardo de la Espriella κήρυξε εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης και έθεσε ως πρώτη προτεραιότητα τον απεγκλωβισμό όσων βρίσκονται κάτω από τα ερείπια. Η κυβέρνηση κινητοποίησε στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις, ενώ έχουν ανακοινωθεί μέτρα προσωρινής στέγασης και οικονομικής στήριξης για τους πληγέντες.
Η πλήρης έκταση της καταστροφής, ωστόσο, δεν είναι ακόμη γνωστή. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο αυτή τη στιγμή. Σε έναν σεισμό που έπληξε ταυτόχρονα μεγάλες πόλεις και απομονωμένες κοινότητες, ο τελικός απολογισμός δεν μπορεί να προκύψει όσο υπάρχουν περιοχές με προβληματικές επικοινωνίες και οικογένειες που εξακολουθούν να αναζητούν τους ανθρώπους τους.
Η γεωλογία εξηγεί γιατί γίνονται οι σεισμοί.
Δεν εξηγεί όμως από μόνη της γιατί οι συνέπειές τους είναι τόσο άνισες.
Εκεί μπαίνουν οι κατασκευές, οι υποδομές, η φτώχεια, η απόσταση και η ικανότητα του κράτους να αντιδράσει.
Και γι’ αυτό ο πραγματικός απολογισμός της Κολομβίας δεν θα γραφτεί μόνο στον αριθμό των νεκρών.
Θα γραφτεί και στην απάντηση ενός απλού ερωτήματος:
όταν καταρρέουν τα κτίρια, φτάνει το κράτος το ίδιο γρήγορα παντού;
