Οι περισσότεροι θυμούνται τα Μουντιάλ μέσα από τα γκολ, τους τελικούς και τα τρόπαια. Ο Χρήστος & o Φάνης Τσοκανάς επέλεξαν να ακολουθήσουν μια διαφορετική διαδρομή. Στο βιβλίο τους «Μουντιάλ» συγκεντρώνονται μαρτυρίες ανθρώπων που βρέθηκαν στο κέντρο της μεγαλύτερης ποδοσφαιρικής σκηνής του πλανήτη, αναζητώντας όχι τα αποτελέσματα αλλά τις αναμνήσεις που άφησαν πίσω τους.
Μιλήσαμε με το Χρήστο Σωτηρακόπουλο για τις ιστορίες πίσω από τα τρόπαια, τη δύναμη της μνήμης, το νόημα της νίκης και τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο το Παγκόσμιο Κύπελλο εξακολουθεί να συγκινεί γενιές φιλάθλων.
Πίσω από τα τρόπαια υπάρχουν άνθρωποι
Ερώτηση:
Έχετε αφιερώσει μεγάλο μέρος της δημοσιογραφικής σας πορείας στο Παγκόσμιο Κύπελλο. Τι ήταν αυτό που σας οδήγησε να προσεγγίσετε το θέμα μέσα από τις προσωπικές μαρτυρίες των πρωταγωνιστών και όχι μέσα από μια ακόμη ιστορική καταγραφή της διοργάνωσης;
Απάντηση:
«Γιατί οι αγώνες υπάρχουν ήδη καταγεγραμμένοι. Τα αποτελέσματα, οι σκόρερ και οι τελικοί είναι διαθέσιμοι παντού. Αυτό που δεν βρίσκεται εύκολα είναι οι άνθρωποι πίσω από αυτά.
Στη διάρκεια της καριέρας μου είχα την τύχη να συναντήσω ποδοσφαιριστές, προπονητές και πρωταγωνιστές από διαφορετικές εποχές των Μουντιάλ. Και κάθε φορά καταλάβαινα πως η πιο ενδιαφέρουσα ιστορία δεν ήταν απαραίτητα αυτή που εκτυλίχθηκε μέσα στις τέσσερις γραμμές του γηπέδου, αλλά όσα προηγήθηκαν ή ακολούθησαν.
Γι’ αυτό δεν ήθελα να γράψω ακόμη μία ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων. Ήθελα να δώσω χώρο στις δικές τους αναμνήσεις. Να μείνουν στο χαρτί στιγμές, σκέψεις και αφηγήσεις που δύσκολα θα συναντήσει κανείς αλλού.
Γιατί στο τέλος τα τρόπαια γεμίζουν τις προθήκες. Εκείνο που έχει πραγματική αξία είναι οι άνθρωποι που μπορούν ακόμη να σου διηγηθούν πώς έφτασαν ως εκεί.»
Οι νικητές και οι άλλοι
Ερώτηση:
Συνομιλήσατε με ανθρώπους που κατέκτησαν το τρόπαιο αλλά και με ανθρώπους που έφτασαν πολύ κοντά χωρίς να το αγγίξουν ποτέ. Υπάρχει κάποια κοινή εμπειρία ή συναίσθημα που επανεμφανίζεται στις αφηγήσεις τους;
Απάντηση:
«Νομίζω πως ναι. Και μάλιστα όχι απαραίτητα αυτό που θα περίμενε κάποιος. Οι άνθρωποι που κατέκτησαν το τρόπαιο θυμούνται τη χαρά, αλλά συχνά θυμούνται ακόμη περισσότερο τη διαδρομή μέχρι να φτάσουν εκεί. Από την άλλη, όσοι το άγγιξαν χωρίς να το σηκώσουν ποτέ, κουβαλούν μια διαφορετική μορφή νοσταλγίας.
Αυτό που με εντυπωσίασε στις περισσότερες συζητήσεις ήταν ότι, χρόνια αργότερα, οι λεπτομέρειες των αγώνων ξεθωριάζουν. Εκείνο που μένει είναι οι άνθρωποι, οι στιγμές στα αποδυτήρια, οι φιλίες, οι θυσίες και η αίσθηση πως συμμετείχαν σε κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους.
Ίσως τελικά αυτό να είναι η πραγματική δύναμη του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Δεν ανήκει μόνο σε εκείνους που το κατέκτησαν, αλλά και σε όσους το έζησαν. Γιατί οι νικητές κρατούν το τρόπαιο. Οι υπόλοιποι κρατούν την ανάμνηση. Και πολλές φορές, μετά από τόσα χρόνια, η ανάμνηση αποδεικνύεται εξίσου πολύτιμη.»
Η στιγμή που μένει για πάντα
Ερώτηση:
Κατά τη διάρκεια της έρευνας και των συνεντεύξεων, υπήρξε κάποια ιστορία ή εξομολόγηση που σας εξέπληξε ιδιαίτερα ή που σας έκανε να δείτε διαφορετικά ένα πρόσωπο ή μια ιστορική στιγμή του Μουντιάλ;
Απάντηση:
«Ναι, και ίσως το καλύτερο παράδειγμα είναι ο Τζεφ Χαρστ. Ένας άνθρωπος που έχει συνδεθεί όσο λίγοι με την ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων και με το μοναδικό Μουντιάλ που κατέκτησε η Αγγλία.
Θα περίμενε κανείς ότι ύστερα από τόσες δεκαετίες θα μιλούσε για το τρόπαιο, το χατ-τρικ ή το περίφημο γκολ που ακόμη συζητιέται.
Αντί γι’ αυτό, εκείνο που με σημάδεψε ήταν όταν μου είπε πως ελπίζει να θυμάται εκείνη τη μέρα μέχρι να πεθάνει και πως, όταν έρθει η ώρα να φύγει από τη ζωή, πιστεύει ότι τα τρία εκείνα γκολ θα περάσουν ξανά μπροστά από τα μάτια του.
Εκεί κατάλαβα κάτι που επαναλαμβανόταν σε πολλές από τις συζητήσεις του βιβλίου. Ότι οι μεγάλοι πρωταγωνιστές δεν κουβαλούν μέσα τους μόνο τα τρόπαια. Κουβαλούν τις στιγμές. Και τελικά αυτές είναι που μένουν ζωντανές περισσότερο από οποιοδήποτε αποτέλεσμα ή στατιστικό.»
Το Μουντιάλ στην εποχή της υπερπληροφόρησης
Ερώτηση:
Μέσα από τις δεκαετίες που καλύπτετε τη διοργάνωση, πώς πιστεύετε ότι έχει αλλάξει το ίδιο το Παγκόσμιο Κύπελλο; Παραμένει η κορυφαία ποδοσφαιρική αφήγηση του πλανήτη ή η εποχή των συλλόγων και της διαρκούς ψηφιακής πληροφόρησης έχει μεταβάλει τη θέση του;
Απάντηση:
«Έχει αλλάξει σχεδόν τα πάντα γύρω από το Παγκόσμιο Κύπελλο. Ο τρόπος που ενημερωνόμαστε, ο τρόπος που βλέπουμε ποδόσφαιρο, ακόμη και ο τρόπος που καταναλώνουμε τις ίδιες τις ιστορίες.
Σήμερα υπάρχουν αγώνες κάθε μέρα, ατελείωτο περιεχόμενο και μια συνεχής ροή πληροφορίας που δεν σταματά ποτέ.
Κι όμως, κάθε φορά που έρχεται ένα Μουντιάλ, όλα μοιάζουν να μπαίνουν για λίγο στην άκρη. Γιατί, σε αντίθεση με τις συλλογικές διοργανώσεις που επιστρέφουν κάθε χρόνο, το Παγκόσμιο Κύπελλο εξακολουθεί να κουβαλά αυτή τη μοναδική αίσθηση της αναμονής.
Περιμένεις τέσσερα χρόνια για να το ξαναζήσεις και αυτό του δίνει μια βαρύτητα που καμία άλλη διοργάνωση δεν μπορεί να αποκτήσει.
Γι’ αυτό πιστεύω πως παραμένει η κορυφαία ποδοσφαιρική αφήγηση του πλανήτη. Όχι επειδή έχει τα περισσότερα χρήματα ή τους καλύτερους παίκτες. Αλλά επειδή εξακολουθεί να έχει κάτι που σπανίζει στην εποχή μας: την ικανότητα να σταματά τον χρόνο και να μας κάνει, έστω για έναν μήνα, να αισθανόμαστε ξανά παιδιά.»
Η δύναμη της ανάμνησης
Ερώτηση:
Μετά την ολοκλήρωση του βιβλίου, άλλαξε κάτι στον τρόπο με τον οποίο βλέπετε σήμερα το Μουντιάλ και τη σημασία του για τους ανθρώπους που το έζησαν από μέσα;
Απάντηση:
«Νομίζω πως αυτό που άλλαξε περισσότερο δεν ήταν ο τρόπος που βλέπω το Μουντιάλ, αλλά η βεβαιότητα πως τελικά όλοι αυτοί οι άνθρωποι το κουβαλούν μέσα τους με τον ίδιο τρόπο.
Είτε σήκωσαν το τρόπαιο είτε το έχασαν για μία λεπτομέρεια, δεκαετίες αργότερα μιλούν γι’ αυτές τις στιγμές σαν να συνέβησαν χθες.
Πολλές φορές, ξεκινώντας μια συνέντευξη, περίμενα να ακούσω ιστορίες για τακτικές, αγώνες ή γκολ. Αντί γι’ αυτό, άκουγα για φίλους που δεν είναι πια εδώ, για γονείς που τους είδαν από την εξέδρα, για ένα βλέμμα στα αποδυτήρια ή για μια στιγμή που σημάδεψε ολόκληρη τη ζωή τους.
Και κάπου εκεί επιβεβαιώθηκε κάτι που πίστευα εδώ και χρόνια. Ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι, αδιαμφισβήτητα, πολύ μεγαλύτερο από μια ποδοσφαιρική διοργάνωση. Είναι μια συλλογή από αναμνήσεις που ο χρόνος δεν καταφέρνει να μικρύνει.
Ίσως γι’ αυτό, τόσα χρόνια μετά, όσοι το έζησαν από μέσα δεν θυμούνται μόνο τι συνέβη στο γήπεδο. Θυμούνται κυρίως πώς ένιωσαν όταν το έζησαν.»
Η μία στιγμή
Ερώτηση:
Αν έπρεπε να κρατήσετε μία μόνο φράση από όσα ακούσατε από τους 45 πρωταγωνιστές του βιβλίου, ποια θα μπορούσε να συνοψίσει καλύτερα τι σημαίνει πραγματικά το Παγκόσμιο Κύπελλο;
Απάντηση:
«Ίσως η φράση που συνοψίζει καλύτερα όσα άκουσα σε αυτές τις 45 συνεντεύξεις να είναι μία κουβέντα του Γιόχαν Κρόιφ που υπάρχει και μέσα στο βιβλίο:
“Υπάρχει μόνο μία στιγμή στην οποία μπορείς να φτάσεις στην ώρα σου. Αν δεν είσαι αυτή τη στιγμή εκεί, τότε ή έχεις φτάσει πολύ νωρίς ή πολύ αργά”.
Αδιαμφισβήτητα, το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι ακριβώς αυτό. Μία στιγμή. Για κάποιους έρχεται και την αρπάζουν. Για άλλους περνά δίπλα τους και δεν επιστρέφει ποτέ.
Μιλώντας με παγκόσμιους πρωταθλητές, φιναλίστ, ήρωες και τραγικές φιγούρες της διοργάνωσης, κατάλαβα πως τελικά αυτό που τους ενώνει δεν είναι το τρόπαιο. Είναι η συνάντησή τους με εκείνη τη μία στιγμή που καθόρισε τη ζωή τους.
Και ίσως γι’ αυτό το Μουντιάλ εξακολουθεί να μας συναρπάζει περισσότερο από κάθε άλλη διοργάνωση. Γιατί μέσα σε έναν μήνα δημιουργεί στιγμές που οι άνθρωποι κουβαλούν μαζί τους για πενήντα και εξήντα χρόνια. Όπως ακριβώς τις κουβαλάμε κι εμείς που τις παρακολουθήσαμε.»
Το τελευταίο ερώτημα
Υπάρχει μια τελευταία ερώτηση που δεν πρόλαβε να απαντηθεί. Ίσως γιατί ο χρόνος μιας συνέντευξης δεν είναι ποτέ αρκετός για να χωρέσει όλες τις ιστορίες που κουβαλά ένα Παγκόσμιο Κύπελλο.
“Αν σε πενήντα χρόνια κάποιος διαβάσει το «Μουντιάλ» όχι ως αθλητικό βιβλίο αλλά ως ένα μικρό ιστορικό τεκμήριο της εποχής μας, ποιο είναι το σημαντικότερο πράγμα που θα θέλατε να καταλάβει για τους ανθρώπους πίσω από το τρόπαιο;”
Ίσως, τελικά, η απάντηση να βρίσκεται ήδη μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Ότι πίσω από τις φωτογραφίες, τα στατιστικά και τις θριαμβευτικές στιγμές υπήρξαν άνθρωποι που αγωνίστηκαν, ονειρεύτηκαν, απογοητεύτηκαν, περίμεναν τη δική τους ευκαιρία και συνάντησαν –έστω για μία στιγμή– την Ιστορία.
Γιατί τα τρόπαια ανήκουν στις προθήκες. Οι ιστορίες, όμως, ανήκουν στους ανθρώπους που τις έζησαν.
⚽📚✍️ The Noèma n&m | naratives & myths
