Τα εκατό χρόνια της Βενεζουέλας…
Από τις καταδικασμένες γενιές της Λατινικής Αμερικής στα 65 δισ. βαρέλια του Donald Trump.
Από τις καταδικασμένες γενιές της Λατινικής Αμερικής στα 65 δισ. βαρέλια του Donald Trump. Μια συμφωνία που μπορεί να αποδειχθεί σεισμική για τον ενεργειακό χάρτη — ή ακόμη μία από τις μεγάλες πόζες του Trump.
Στις 9 Νοεμβρίου 1830, ο Simón Bolívar βρίσκεται στη Barranquilla, άρρωστος, πολιτικά ηττημένος, με τη Gran Colombia να διαλύεται μπροστά του. Είναι 47 ετών — όχι γέρος ηλικιακά, αλλά εξαντλημένος και ελάχιστες εβδομάδες πριν πεθάνει, στις 17 Δεκεμβρίου. Γράφει στον στρατηγό Juan José Flores και κάνει κάτι σαν απολογισμό είκοσι χρόνων επανάστασης και εξουσίας.
Η περίφημη φράση είναι:
«El que sirve una revolución ara en el mar.»
Δηλαδή, σχεδόν κατά λέξη:
«Όποιος υπηρετεί μια επανάσταση οργώνει τη θάλασσα.»
Σχεδόν δύο αιώνες πριν ο Gabriel García Márquez καταδικάσει τους Buendía σε εκατό χρόνια μοναξιάς, ένας άλλος άνθρωπος είχε περιγράψει την ίδια λατινοαμερικανική τραγωδία με μία μόνο φράση.
Ο Márquez θα χρειαζόταν αργότερα ένα ολόκληρο Macondo για να περιγράψει αυτό που ο Bolívar είχε χωρέσει σε επτά λέξεις: γενιές καταδικασμένες να αρχίζουν ξανά από την αρχή.
Και ίσως γι’ αυτό, στη Λατινική Αμερική, τα εκατό χρόνια δεν ήταν ποτέ απλώς ένας αριθμός.
Ήταν σχεδόν ένα συμβόλαιο.
Bolívar 1830 → Márquez 1967 → Rodríguez 2026.
Ένας χρόνος αρκετά μακρύς ώστε να γεννηθούν παιδιά, να μεγαλώσουν, να πολεμήσουν τις συμφωνίες των πατεράδων τους, να τις ακυρώσουν και να τις ξαναγράψουν, να υποσχεθούν ότι αυτή τη φορά η χώρα θα πάρει πίσω όσα της ανήκουν και, ύστερα από μία ή δύο γενιές, να επιστρέψουν ξανά τα ίδια όνειρα και οι ίδιες προσδοκίες, οι νέες επαναστάσεις και οι νέες προδοσίες, μέχρι οι απόγονοι εκείνων που κάποτε ορκίζονταν πως θα αλλάξουν την Ιστορία να βρεθούν πάλι στο ίδιο τραπέζι, απέναντι στους ίδιους περίπου ανθρώπους, με τα ίδια περίπου επιχειρήματα — μόνο που οι εταιρείες θα έχουν αλλάξει όνομα και οι υπογραφές θα γίνονται πλέον ηλεκτρονικά.
Ο Gabriel García Márquez το περιέγραψε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από οποιοδήποτε οικονομικό εγχειρίδιο. Τα εκατό χρόνια της μοναξιάς των Buendía δεν ήταν απλώς η ιστορία του Macondo· ήταν μια αλληγορία μιας ηπείρου όπου οι γενιές μοιάζουν συχνά καταδικασμένες να επαναλαμβάνουν όσα οι προηγούμενες πίστεψαν ότι είχαν αφήσει οριστικά πίσω τους.
Γι’ αυτό και τα 100 χρόνια που εμφανίζονται σήμερα στις πληροφορίες για τις νέες πετρελαϊκές παραχωρήσεις της Βενεζουέλας δεν ακούγονται καθόλου ουδέτερα.
Ακούγονται παράξενα οικεία.
Και η πιο παράξενη φιγούρα μέσα σ’ αυτή την ιστορία δεν είναι καν ο Donald Trump.
Είναι η Delcy Rodríguez.
Γιατί η Rodríguez δεν εμφανίστηκε ξαφνικά μετά τη σύλληψη του Nicolás Maduro ως κάποια προσωρινή τεχνοκράτης που κλήθηκε να διαχειριστεί μια χώρα σε μετάβαση. Είναι μία από τις πλέον χαρακτηριστικές μορφές του chavismo, αντιπρόεδρος από το 2018, πρώην υπουργός Εξωτερικών, Οικονομικών και Πετρελαίου, με τόσο μεγάλη συγκέντρωση εξουσίας ώστε το Reuters να σημειώνει το προσωνύμιο «tsarina». Ο πατέρας της, Jorge Antonio Rodríguez, υπήρξε αριστερός αντάρτης και ιδρυτικό στέλεχος της Socialist League και πέθανε το 1976 ενώ βρισκόταν υπό κράτηση, έπειτα από καταγγελλόμενα βασανιστήρια.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πιο πυκνή ιστορική ειρωνεία.
Η κόρη ενός ανθρώπου που πέθανε στη σύγκρουση με το παλιό πολιτικό σύστημα της Βενεζουέλας, η γυναίκα που πέρασε τη δική της πολιτική ζωή υπερασπιζόμενη το καθεστώς Chávez και Maduro απέναντι στην Ουάσιγκτον, εμφανίζεται τώρα να παρουσιάζει ως «ιστορική» μια ενεργειακή συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, μόλις επτά μήνες μετά την αμερικανική επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη και απομάκρυνση του Maduro.
Δεν χρειάζεται ακόμη η λέξη «προδοσία». Η ίδια η εικόνα κάνει περισσότερη δουλειά.
Γιατί ανάμεσα στον πατέρα του 1976 και στην κόρη του 2026 χωρά σχεδόν ολόκληρη η πολιτική μνήμη της σύγχρονης Λατινικής Αμερικής: οι επαναστάσεις που έγιναν κυβερνήσεις, οι κυβερνήσεις που έγιναν συστήματα, τα συστήματα που έμαθαν να συναλλάσσονται με εκείνους που κάποτε ορκίζονταν ότι θα διώξουν και, πάντα κάπου στο κέντρο, το ίδιο πράγμα — η γη, τα ορυκτά, το πετρέλαιο, ο χαλκός, ό,τι κρύβεται από κάτω και αξίζει αρκετά ώστε να αλλάζει κυβερνήσεις από πάνω.
Το Ικίκε και τα νιτρικά ανήκουν σε άλλη εποχή και δεν χρειάζεται να παραμορφώσουμε την ιστορία για να τα φέρουμε μέχρι το Καράκας. Αρκεί η μνήμη μιας περιοχής στην οποία ο φυσικός πλούτος υπήρξε επί έναν και πλέον αιώνα πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε κράτη, ξένα κεφάλαια και τοπικές ελίτ.
Και ύστερα ήρθε η Χιλή του χαλκού, όταν ο Allende έκανε την εθνικοποίηση της μεγάλης βιομηχανίας χαλκού κεντρικό ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και, το 1971, το χιλιανό Κογκρέσο ενέκρινε ομόφωνα την πλήρη εθνικοποίηση. Τα μεγαλύτερα ορυχεία πέρασαν από αμερικανικές εταιρείες στο κράτος.
Και τότε, πάλι, η Ιστορία βρήκε τον δικό της άνθρωπο.
Διότι δεν ήταν μια αθώα εμπορική διαφορά. Οι οικονομικές και πολιτικές πιέσεις της κυβέρνησης Nixon απέναντι στον Allende συνδέθηκαν άμεσα με την εθνικοποίηση του χαλκού και με τα αμερικανικά συμφέροντα που απειλούνταν από αυτήν. Και μέσα σε εκείνο το κλίμα, ένας από τους ανθρώπους που θεωρούνταν για καιρό πιστοί στη συνταγματική τάξη, ο στρατηγός Augusto Pinochet, τον οποίο ο ίδιος ο Allende είχε τοποθετήσει αρχηγό του στρατού μόλις λίγες εβδομάδες πριν, βρέθηκε στην κορυφή του πραξικοπήματος της 11ης Σεπτεμβρίου 1973.
Δεν χρειάζεται να υπερφορτώσουμε την αναλογία. Αρκεί η ειρωνεία: σε μια ήπειρο όπου οι επαναστάσεις συχνά αναζητούσαν τους προδότες τους μέσα στους ίδιους τους μηχανισμούς που πίστευαν ότι ελέγχουν, οι «πιστοί συνεργάτες» μπορούσαν να μετατραπούν, μέσα σε ελάχιστο χρόνο, στους ανθρώπους που έκλειναν τον κύκλο.
Κι έτσι, από τον Allende στον Pinochet, το παλιό λατινοαμερικανικό μοτίβο επέστρεφε ξανά: όνειρο, εξουσία, ρήξη, προδοσία — και από την αρχή.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να προσποιηθούμε ότι η Βενεζουέλα του 2026 δεν θυμίζει τη Χιλή του 1973.
Τη θυμίζει. Και μάλιστα ανησυχητικά.
Μόνο που αυτή τη φορά δεν υπάρχει χαλκός αλλά πετρέλαιο· δεν υπάρχουν τανκς να ανεβαίνουν προς το προεδρικό μέγαρο ούτε ένας στρατηγός που στρέφει τα όπλα εναντίον του ανθρώπου που τον εμπιστεύθηκε. Υπάρχει κάτι άλλο, προσαρμοσμένο σε μια διαφορετική εποχή: μια ξένη δύναμη που μπαίνει στη χώρα, συλλαμβάνει και απομακρύνει τον πρόεδρό της και, λίγους μήνες αργότερα, κάθεται απέναντι στη διάδοχη εξουσία για να διαπραγματευτεί το σημαντικότερο φυσικό asset της χώρας.
Ένα πραξικόπημα άλλου τύπου, θα μπορούσε να πει κανείς — όχι εκείνο της στρατιωτικής χούντας που καταλαμβάνει την εξουσία και βάφει τους δρόμους με αίμα, αλλά εκείνο στο οποίο η αλλαγή της πολιτικής πραγματικότητας προηγείται και το συμβόλαιο ακολουθεί.
Και εδώ η Delcy Rodríguez είναι πιο ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή δεν είναι Pinochet.
Δεν εμφανίζεται ως στρατηγός που ανατρέπει τον ηγέτη του, δεν έχει ακόμη βάψει τα χέρια της με το αίμα μιας καταστολής και δεν χρειάζεται καν να παίξει τον ρόλο του προδότη με τον κλασικό λατινοαμερικανικό τρόπο. Παραμένει παιδί του ίδιου πολιτικού συστήματος, κληρονόμος της ίδιας επαναστατικής παράδοσης, και γι’ αυτό η πιθανή μετάβασή της από θεματοφύλακα του chavismo σε συνομιλήτρια μιας εκατονταετούς ενεργειακής συμφωνίας με την Ουάσιγκτον είναι ίσως ακόμη πιο σύνθετη — και πιο σύγχρονη.
Ο Pinochet χρειάστηκε το πραξικόπημα για να αλλάξει καθεστώς.
Η Rodríguez μπορεί να χρειάζεται μόνο μια υπογραφή.
Οπότε, στις 28 Αυγούστου, εμφανίζεται ο Τραμπ και ανακοινώνει μια συμφωνία που αφορά 17 πετρελαϊκά πεδία και περίπου 65 δισεκατομμύρια βαρέλια αποθεμάτων – περισσότερο από το ένα πέμπτο των αποδεδειγμένων αποθεμάτων της χώρας – και τη βαφτίζει το μεγαλύτερο oil deal που έγινε ποτέ. Η συμφωνία προβλέπει νέα εταιρική δομή, με την αμερικανική πλευρά να εμφανίζεται να αποκτά 55%. Η Rodríguez λέει κάτι διαφορετικό.
Μιλά για ένα 25ετές διμερές σχέδιο, για ανάπτυξη των ίδιων 17 πεδίων, για στόχο παραγωγής πάνω από 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως και επιμένει ότι η Βενεζουέλα διατηρεί την κυριαρχία στους φυσικούς της πόρους.
Και εδώ πρέπει να σταματήσει για λίγο η λογοτεχνία και να φύγει ο Márquez από το δωμάτιο, να καθίσει έξω και να περιμένει.
Γιατί από εδώ και πέρα μιλούν οι αριθμοί.
THE DEAL | ΤΙ ΞΕΡΟΥΜΕ
ΤΟ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ
17 πετρελαϊκά πεδία ≈ 65 δισ. βαρέλια αποδεδειγμένων αποθεμάτων
Πάνω από 20% των συνολικών αποθεμάτων της Βενεζουέλας
ΤΟ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΚΕΛΟΣ
≈ 100 δισ. δολάρια προβλεπόμενων ξένων επενδύσεων
Στόχος παραγωγής: πάνω από 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως
Χρόνος ανάπτυξης: άγνωστος
Δεσμευμένο κεφάλαιο: ακόμη ασαφές
ΤΙ ΛΕΕΙ Η ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ
Διάρκεια: 25 χρόνια
Προβλεπόμενα κρατικά έσοδα: ≈ 209 δισ. δολάρια
Η Rodríguez επιμένει ότι η κυριότητα και η εθνική κυριαρχία επί των φυσικών πόρων παραμένουν στη Βενεζουέλα.
ΤΙ ΛΕΕΙ Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ
Πρόσβαση στο 55% της πραγματικής παραγωγής
Δικαιώματα αγοράς πετρελαίου, ακόμη και για πιθανή διοχέτευση σε αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα ή στρατιωτικές ανάγκες
Έχουν επίσης αναφερθεί παραχωρήσεις διάρκειας έως και 100 ετών
ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ
25 χρόνια ≠ 100 χρόνια.
Κυριότητα ≠ έλεγχος της παραγωγής.
65 δισ. βαρέλια στο υπέδαφος ≠ 65 δισ. βαρέλια άμεσα και οικονομικά εκμεταλλεύσιμα.
100 δισ. δολάρια προβλεπόμενων επενδύσεων ≠ 100 δισ. ήδη δεσμευμένων κεφαλαίων.
209 δισ. δολάρια προβλεπόμενων εσόδων ≠ 209 δισ. εγγυημένων εσόδων.
Και, το κυριότερο είναι ότι το πλήρες νομικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί ενώ
δεν έχει ακόμα δημοσιευτεί το πλήρες νομικό και χρηματοοικονομικό πακέτο.
Κάπου εδώ μπορεί να επιστρέψει ο Márquez. Και, αν θέλει για το show και ο Trump.
Γιατί AN οι βασικοί όροι που διαρρέουν επιβεβαιωθούν, AN πράγματι εξασφαλιστεί το απαιτούμενο ιδιωτικό κεφάλαιο, AN οι εταιρείες δεχθούν να επιστρέψουν σε μια πετρελαϊκή υποδομή που έχει υποστεί δεκαετίες υποεπένδυσης και AN οι νομικές παραχωρήσεις αντέξουν στις προσφυγές και στις επόμενες κυβερνήσεις, τότε ίσως παρακολουθούμε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια συμφωνία πετρελαίου.
Ίσως βλέπουμε την πρώτη πράξη μιας σεισμικής αναδιάταξης του ενεργειακού χάρτη του δυτικού ημισφαιρίου.
Για την Ουάσιγκτον, το timing δύσκολα θα μπορούσε να είναι καλύτερο. Η ίδια κυβέρνηση που βρίσκεται βυθισμένη σε έναν παρατεταμένο πόλεμο με το Ιράν και σε μια νέα εποχή ενεργειακής αβεβαιότητας αποκτά ξαφνικά προνομιακή πρόσβαση σε ένα από τα μεγαλύτερα συγκεντρωμένα πετρελαϊκά assets του κόσμου. Και η Βενεζουέλα, από πρόβλημα ασφαλείας στην αμερικανική «πίσω αυλή», θα μπορούσε να μετατραπεί σε ενεργειακή εφεδρεία μεγάλης στρατηγικής αξίας.
Αυτό θα ήταν γεωπολιτικός σεισμός.
Θα υπήρχε όμως και κάτι άλλο μέσα του, πολύ πιο δύσκολο να προσπεραστεί.
Η κυβέρνηση που συμφωνεί αυτούς τους όρους είναι η κυβέρνηση που προέκυψε μετά την αμερικανική επιχείρηση απομάκρυνσης του προηγούμενου προέδρου.
Και είναι, εξ ορισμού, μεταβατική κυβέρνηση. Η ίδια έχει δεσμευθεί ότι η πολιτική μετάβαση θα ολοκληρωθεί με εκλογές. Μέχρι τότε, όμως, δεν διαθέτει εκείνο ακριβώς που η Ουάσιγκτον επικαλούνταν επί χρόνια ως θεμελιώδες πρόβλημα της διακυβέρνησης Maduro: νωπή εκλογική και δημοκρατική νομιμοποίηση.
Εδώ η ειρωνεία γίνεται δύσκολο να αγνοηθεί.
Ο Maduro απομακρύνθηκε μέσα σε ένα αφήγημα που στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, στην αποκατάσταση της δημοκρατικής τάξης, της λαϊκής κυριαρχίας και —της γνωστής πλέον επίκλησης— των δυτικών αξιών. Κι όμως, πριν ακόμη ο λαός της Βενεζουέλας κληθεί να εκλέξει εκείνους που θα τον κυβερνήσουν στη νέα εποχή, η μεταβατική εξουσία εμφανίζεται να διαπραγματεύεται όρους που ενδέχεται να καθορίσουν την εκμετάλλευση του σημαντικότερου πλουτοπαραγωγικού πόρου της χώρας για πολλές δεκαετίες — ενδεχομένως για έναν ολόκληρο αιώνα.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο εάν η συμφωνία είναι οικονομικά συμφέρουσα.
Είναι προηγουμένως ποιος έχει τη δημοκρατική εξουσιοδότηση να την υπογράψει.
Διότι υπάρχει μια παράδοξη αναλογία ανάμεσα σε μια κυβέρνηση που γνωρίζει ότι η θητεία της είναι προσωρινή και σε μια παραχώρηση που μπορεί να επιβιώσει όχι απλώς της ίδιας, αλλά τεσσάρων ή πέντε γενεών Βενεζουελάνων.
Και κάπου εδώ η λέξη «εκατό» επιστρέφει.
Όχι πια ως Márquez.
Ως διάρκεια συμβολαίου.
Ενώ η γυναίκα που υπερασπίζεται και πανηγυρίζει για αυτό το συμβόλαιο είναι μία από τις ισχυρότερες πολιτικές κληρονόμους του καθεστώτος που επί δεκαετίες έχτιζε τη νομιμοποίησή του πάνω ακριβώς στην αντίσταση στην αμερικανική επιρροή και στην υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας πάνω στο πετρέλαιο.
Γι’ αυτό η πραγματική ερώτηση προς τη Rodríguez δεν είναι εάν τα $100 δισ. ακούγονται πολλά.
Είναι άλλη: πόσο ελεύθερα διαπραγματεύεται ένας προσωρινός ηγέτης με τη χώρα που, λίγους μήνες νωρίτερα, έβγαλε τον προκάτοχό του από το προεδρικό μέγαρο;
Η απάντηση δεν βρίσκεται ακόμη στις δηλώσεις της.
Ούτε στις δηλώσεις του Trump.
Βρίσκεται στους όρους.
Στα δικαιώματα ψήφου. Στο ποσοστό συμμετοχής. Στην τιμή αγοράς. Στους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών. Στη δικαιοδοσία που θα διέπει τις συμβάσεις. Στις ρήτρες καταγγελίας. Στο ποιος χρηματοδοτεί τις κεφαλαιουχικές δαπάνες, δηλαδή τις απαιτούμενες επενδύσεις.
Και κυρίως στο τι ακριβώς συμβαίνει όταν μια επόμενη κυβέρνηση στο Καράκας αποφασίσει, ίσως σε δέκα ή είκοσι χρόνια, ότι δεν της αρέσει πια αυτό που υπέγραψε η Rodríguez το 2026.
Γιατί τότε θα μάθουμε και τι πραγματικά σημαίνουν τα 100 χρόνια.
Προς το παρόν, όμως, υπάρχει και η άλλη πιθανότητα.
Πολύ λιγότερο επική και πολύ περισσότερο Trump.
Να έχουμε μπροστά μας μια γιγαντιαία ανακοίνωση, με 65 δισ. βαρέλια, $100 δισ. επενδύσεις, $209 δισ. έσοδα, έναν θριαμβευτικό Λευκό Οίκο και μια εταιρική δομή που ακόμη δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να χρηματοδοτηθεί, να λειτουργήσει, να αντέξει δικαστικά και να παραγάγει στους χρόνους που υπονοούν οι πολιτικές δηλώσεις.
Και έτσι, ίσως για πρώτη φορά, η σωστή δημοσιογραφική στάση απέναντι σε ένα τεράστιο «deal» του Trump είναι η πιο απλή:
να μην τρέξουμε ούτε να το αποθεώσουμε ούτε να το γελοιοποιήσουμε.
Να περιμένουμε.
Εάν επιβεβαιωθεί, μπορεί να είναι μία από τις μεγαλύτερες γεωπολιτικές μετατοπίσεις στη Λατινική Αμερική εδώ και δεκαετίες.
Εάν δεν επιβεβαιωθεί, θα είναι μία ακόμη μνημειώδης σκηνή στο πολιτικό θέατρο του Trump — ένα Deel™ τόσο μεγάλο όσο χρειαζόταν για να χωρέσει μέσα του έναν τίτλο, 65 δισεκατομμύρια βαρέλια και μερικές εβδομάδες πολιτικής επικοινωνίας.
Αλλά στη Λατινική Αμερική υπάρχει ένα πρόβλημα με τα μεγάλα λόγια και τα μεγάλα συμβόλαια.
Μερικές φορές κρατούν περισσότερο από εκείνους που τα υπέγραψαν.
Και εκατό χρόνια είναι πολλά για μια χώρα.
Πρόσφατα στην ίδια κατηγορία
