Για να παρέχουμε την καλύτερη εμπειρία, χρησιμοποιούμε τεχνολογίες όπως cookies για την αποθήκευση ή/και την πρόσβαση σε πληροφορίες συσκευών. Η συγκατάθεση για τις εν λόγω τεχνολογίες θα μας επιτρέψει να επεξεργαστούμε δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, όπως συμπεριφορά περιήγησης ή μοναδικά αναγνωριστικά σε αυτόν τον ιστότοπο. Η μη συγκατάθεση ή η ανάκληση της συγκατάθεσης, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά ορισμένες λειτουργίες και δυνατότητες.
Η τεχνική αποθήκευση ή πρόσβαση είναι απολύτως απαραίτητη για τον νόμιμο σκοπό της δυνατότητας χρήσης συγκεκριμένης υπηρεσίας που ζητείται ρητά από τον συνδρομητή ή τον χρήστη ή με αποκλειστικό σκοπό τη μετάδοση επικοινωνίας μέσω δικτύου ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
Η τεχνική αποθήκευση ή πρόσβαση είναι απαραίτητη για τον νόμιμο σκοπό της αποθήκευσης προτιμήσεων που δεν ζητούνται από τον συνδρομητή ή τον χρήστη.
Η τεχνική αποθήκευση ή πρόσβαση που χρησιμοποιείται αποκλειστικά για στατιστικούς σκοπούς.
Η τεχνική αποθήκευση ή πρόσβαση που χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ανώνυμους στατιστικούς σκοπούς. Χωρίς κλήτευση, η εθελοντική συμμόρφωση εκ μέρους του Παρόχου Υπηρεσιών Διαδικτύου ή πρόσθετες καταγραφές από τρίτο μέρος, οι πληροφορίες που αποθηκεύονται ή ανακτώνται για το σκοπό αυτό από μόνες τους δεν μπορούν συνήθως να χρησιμοποιηθούν για την αναγνώρισή σας.
Η τεχνική αποθήκευση ή πρόσβαση απαιτείται για τη δημιουργία προφίλ χρηστών, για την αποστολή διαφημίσεων ή για την καταγραφή του χρήστη σε έναν ιστότοπο ή σε διάφορους ιστότοπους για παρόμοιους σκοπούς εμπορικής προώθησης.
Έχω αρχίσει να ανησυχώ για τον Μάρκο Αυρήλιο.
Όχι για τον καημένο τον άνθρωπο. Πέθανε πριν από 1.800 χρόνια και γλίτωσε πολλά. Για τη μεταθανάτια φήμη του ανησυχώ.
Διότι καθημερινά εμφανίζεται στο κινητό μου κάποιος που μου υπόσχεται ότι θα μου διδάξει τη φιλοσοφία του Μάρκου Αυρήλιου σε τρία λεπτά, σε επτά κάρτες, σε πέντε lessons ή σε ένα podcast που μπορώ να ακούσω μέχρι να βράσει ο καφές.
Και δεν είναι μόνο ο Μάρκος Αυρήλιος.
Είναι ο Ναπολέων.
Ο Θουκυδίδης.
Ο Σουν Τσου.
Ο Νίτσε.
Ο Σωκράτης.
Ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός έχει μετατραπεί σε περιεχόμενο για ανθρώπους που δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν με τον ανθρώπινο πολιτισμό.
Τις προάλλες έπεσα πάνω σε μια διαφήμιση που μου πρότεινε να αντικαταστήσω το doomscrolling με microlearning.
Στάθηκα.
Την ξαναδιάβασα.
Μετά την ξαναδιάβασα άλλη μία.
Διότι εκεί κατάλαβα ότι ζούμε σε μια πραγματικά δημιουργική εποχή.
Δεν μας ζητούν πια να σταματήσουμε το σκρολάρισμα.
Μας ζητούν να σκρολάρουμε μορφωμένα.
Να παραμείνουμε ακριβώς μέσα στην ίδια συνήθεια, στο ίδιο αντανακλαστικό, στην ίδια αδιάκοπη κατανάλωση περιεχομένου, αλλά αυτή τη φορά με τον Μάρκο Αυρήλιο αντί για γατάκια.
Η νέα Μαντάμ Σουσού δεν ονειρεύεται το Παρίσι.
Ονειρεύεται το Harvard.
Όχι το πραγματικό Harvard, φυσικά. Το Harvard των dispatches, των newsletters, των executive summaries και των βίντεο που υπόσχονται να σου μάθουν όσα χρειάζεσαι πριν τελειώσει το διάλειμμα.
Οι υπερασπιστές αυτού του κόσμου έχουν ένα λογικό επιχείρημα.
«Εμείς δίνουμε το ερέθισμα. Ένα παιδί μπορεί να δει ένα βίντεο για τον Μάρκο Αυρήλιο και μετά να αγοράσει το βιβλίο. Ένας χρήστης μπορεί να διαβάσει ένα Harvard Dispatch και να θελήσει να μελετήσει περισσότερο.»
Θεωρητικά έχουν δίκιο.
Πρακτικά όμως υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα.
Οι πιθανότητες κάποιος να περάσει από ένα βίντεο τριών λεπτών στον πραγματικό Μάρκο Αυρήλιο είναι περίπου οι ίδιες με τις πιθανότητες να περάσει από μια φωτογραφία μπριζόλας στο Instagram σε τριετή φοίτηση στη γαλλική γαστρονομία.
Η λειτουργία αυτών των προϊόντων δεν είναι να σε οδηγήσουν στο βιβλίο.
Η λειτουργία τους είναι να σε πείσουν ότι έχεις ήδη πλησιάσει αρκετά το βιβλίο ώστε να μη χρειάζεται να το ανοίξεις.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται πάντα η ένσταση.
«Καλά, και τα Κλασσικά Εικονογραφημένα τι ήταν;»
Δίκαιη ερώτηση.
Μόνο που οι Τρεις Σωματοφύλακες δεν ισχυρίζονταν ποτέ ότι αντικαθιστούν τον Δουμά.
Ο Ιούλιος Βερν δεν παρουσιαζόταν ως "8 πράγματα που πρέπει να ξέρετε για το Ταξίδι στο Κέντρο της Γης".
Ο Μπλεκ και ο Κάπτεν Μαρκ δεν σε έπειθαν ότι κατανόησες την ιστορία.
Σου άνοιγαν μια πόρτα.
Σου ψιθύριζαν ότι υπάρχει κάτι μεγαλύτερο πίσω από τη σελίδα.
Δεν σου έλεγαν «έφτασες».
Σου έλεγαν «κοίτα εκεί».
Αυτό είναι που με κάνει καχύποπτη με τη νέα βιομηχανία της σοφίας.
Δεν πουλάει γνώση.
Δεν πουλάει καν περιέργεια.
Πουλάει την αίσθηση ότι έχεις ήδη πλησιάσει αρκετά τη γνώση ώστε να μην χρειάζεται να κουραστείς άλλο.
Και κάπως έτσι η Μαντάμ Σουσού του 2026 πίνει τον καφέ της, παρακολουθεί ένα podcast για τον Σωκράτη, ένα reel για τον Νίτσε και ένα dispatch για τον Θουκυδίδη και αισθάνεται ότι βρίσκεται στον προθάλαμο της σοφίας.
Ενώ στην πραγματικότητα συνεχίζει να σκρολάρει.
Απλώς τώρα το κάνει με πολιτισμικό κύρος.