ΑΠΌ ΤΗΝ ΗΛΕΊΑ & ΤΗΝ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΑ · ΕΠΙΛΟΓΈΣ HERMIS

Δήμος Πατρέων: Όταν οι αριθμοί συναντούν την κοινωνική ανάγκη

Λιγότερο χρέος, χαμηλότερα τέλη, κοινωνικές παροχές και ισχυρή ρευστότητα.

Noèma · 27/09/2026 · HERMIS

Λιγότερο χρέος, χαμηλότερα τέλη, κοινωνικές παροχές και ισχυρή ρευστότητα. Η οικονομική διαδρομή του Δήμου Πατρέων επί Κώστα Πελετίδη ανοίγει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το τι σημαίνει πραγματικά «υγιής» δημοτική οικονομία.

Για να διαβαστεί αυτή η περίπτωση καθαρά, είναι χρήσιμο να αφήσουμε για λίγο στην άκρη την ιδεολογική και κομματική ταυτότητα. Ναι, ο Κώστας Πελετίδης είναι κομμουνιστής και η δημοτική αρχή του στηρίζεται από το ΚΚΕ. Αυτό όμως δεν είναι το ερώτημα αυτού του άρθρου. Το ερώτημα είναι πολύ πιο πεζό — και μετρήσιμο: τι παρέλαβε ο Δήμος Πατρέων, τι χρωστούσε, τι χρωστά σήμερα, πόση ρευστότητα διαθέτει, τι επιβαρύνσεις επέλεξε να μειώσει και ποιες κοινωνικές παροχές κατάφερε να διατηρήσει. Οι αριθμοί δεν καταργούν την πολιτική· μας επιτρέπουν όμως να εξετάσουμε το αποτέλεσμα πριν αρχίσουμε τη συζήτηση για την ιδεολογία.

Ένας Δήμος δεν είναι επιχείρηση — τουλάχιστον με τη στενή έννοια μιας οικονομικής οντότητας που έχει ως βασικό σκοπό την παραγωγή κέρδους. Δεν υπάρχει για να μεγιστοποιεί κέρδη ούτε για να συγκεντρώνει χρήματα σε έναν τραπεζικό λογαριασμό. Υπάρχει για να παρέχει υπηρεσίες, υποδομές και κοινωνική προστασία στους δημότες του. Ούτε όμως μπορεί να τα κάνει αυτά για μεγάλο χρονικό διάστημα αν τα οικονομικά του καταρρέουν.

Κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δύο παραδοχές βρίσκεται η ενδιαφέρουσα περίπτωση του Δήμου Πατρέων.

Ο Κώστας Πελετίδης ανέλαβε τον Δήμο το 2014. Περισσότερο από μία δεκαετία αργότερα, οι αριθμοί επιτρέπουν πλέον να εξετάσουμε όχι μια προεκλογική υπόσχεση αλλά ένα πραγματικό διοικητικό αποτύπωμα.

Και η εικόνα που προκύπτει έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή συνδυάζει μεγέθη που στη δημόσια συζήτηση συχνά παρουσιάζονται ως αντίθετα: μείωση παλιού δανεισμού, ισχυρή ρευστότητα, χαμηλότερα δημοτικά τέλη, κοινωνικές απαλλαγές και διατήρηση κοινωνικών υπηρεσιών.

Το χρέος κατεβαίνει

Σύμφωνα με τον οικονομικό απολογισμό του 2025 που παρουσίασε η δημοτική αρχή, το 2014 παρέλαβε περίπου 22 εκατ. ευρώ παλαιών δανείων.

Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025 είχαν αποπληρωθεί 16,88 εκατ. ευρώ και απέμεναν περίπου 4,24 εκατ. ευρώ. Στις 31 Ιουλίου 2026, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, οι συνολικές αποπληρωμές είχαν φθάσει τα 17,70 εκατ. ευρώ και το υπόλοιπο είχε περιοριστεί περίπου στα 3,43 εκατ. ευρώ.

Η μακροχρόνια τάση επιβεβαιώνεται και από τους ενδιάμεσους ισολογισμούς.

Το 2022, για παράδειγμα, ο ελεγμένος ισολογισμός του Δήμου εμφάνιζε μακροπρόθεσμα τραπεζικά δάνεια 5,12 εκατ. ευρώ. Τα συνολικά έσοδα από υπηρεσίες ανέρχονταν σε 21,86 εκατ. ευρώ, τα έσοδα από φόρους, εισφορές, πρόστιμα και προσαυξήσεις σε 5,11 εκατ. και οι τακτικές επιχορηγήσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό σε 40,13 εκατ. ευρώ.

Δεν πρόκειται, επομένως, για μια στιγμιαία λογιστική μεταβολή. Πρόκειται για μια πορεία ετών κατά την οποία ο παλιός δανεισμός μειώνεται συστηματικά.

Και το ταμείο παραμένει ισχυρό

Θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει ότι η αποπληρωμή των δανείων έγινε απλώς καταναλώνοντας τα αποθέματα του Δήμου.

Οι αριθμοί δεν δείχνουν αυτό.

Στο τέλος του 2017 τα χρηματικά διαθέσιμα βρίσκονταν περίπου στα 53 εκατ. ευρώ. Τα επόμενα χρόνια κινήθηκαν σταθερά σε υψηλά επίπεδα, ακόμη και μέσα στην περίοδο της πανδημίας.

Στο τέλος του 2025 το χρηματικό υπόλοιπο έφθασε τα 71,87 εκατ. ευρώ.

Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διευκρίνιση: τα 71,87 εκατ. δεν αποτελούν έναν ελεύθερο κουμπαρά που μπορεί ο Δήμαρχος να διαθέσει κατά βούληση. Περίπου 43,16 εκατ. συνδέονται με ειδικευμένα έσοδα, έργα, ΠΔΕ, Ταμείο Ανάκαμψης, καθαριότητα και ηλεκτροφωτισμό και άλλες συγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις. Περίπου 28,70 εκατ. αντιστοιχούν σε ανειδίκευτα έσοδα.

Η διάκριση έχει σημασία.

Δεν αναιρεί όμως το βασικό γεγονός: ο Δήμος διατηρεί ισχυρή ταμειακή θέση ενώ παράλληλα απομειώνει τον παλιό δανεισμό του.

Το κόστος δεν μεταφέρθηκε απλώς στον δημότη

Εδώ η εικόνα γίνεται περισσότερο ενδιαφέρουσα.

Το 2014, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει ο Δήμος, ο βασικός οικιακός συντελεστής ήταν 1,95 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Για το 2026 έχει διαμορφωθεί στο 1 ευρώ.

Για τους βοηθητικούς χώρους κατοικιών —αποθήκες, γκαράζ, υπόγεια και άλλους αντίστοιχους χώρους— ο συντελεστής έχει μειωθεί από 1,95 σε 0,73 ευρώ ανά τετραγωνικό.

Αντίστοιχη πολιτική εφαρμόστηκε και στους επαγγελματικούς χώρους: ο συντελεστής που η σημερινή διοίκηση αναφέρει ότι παρέλαβε στα 3,60 ευρώ έχει μειωθεί, ανά κατηγορία, στα 2,50 ή 2,90 ευρώ, ενώ για βοηθητικούς επαγγελματικούς χώρους δημιουργήθηκε συντελεστής 0,81 ευρώ.

Άρα η βελτίωση της οικονομικής θέσης του Δήμου δεν εξηγείται από μια απλή συνταγή: αυξάνω τα τέλη, εισπράττω περισσότερα και εμφανίζω καλύτερο ισολογισμό.

Στην Πάτρα συνέβη και κάτι άλλο.

Ο αριθμός πρέπει να συναντήσει τον άνθρωπο

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.

Γιατί ένας Δήμος με χαμηλό χρέος και γεμάτο ταμείο δεν είναι αυτομάτως ένας επιτυχημένος Δήμος.

Το ερώτημα είναι τι κάνει με τον δημοσιονομικό χώρο που δημιουργεί.

Στην Πάτρα εφαρμόζονται μειώσεις ή πλήρεις απαλλαγές από τα ανταποδοτικά τέλη για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Για το 2026 οι κατηγορίες έγιναν 13, μετά την προσθήκη πλήρους απαλλαγής για πυρόπληκτους του Δήμου.

Παράλληλα λειτουργούν δημοτικοί παιδικοί σταθμοί και Βρεφοκομείο, δωρεάν παιδικές κατασκηνώσεις, Λαϊκό Φροντιστήριο Αλληλεγγύης και δράσεις του Κοινωνικού Οργανισμού.

Αυτό ακριβώς αλλάζει την ανάγνωση του ισολογισμού.

Η κοινωνική πολιτική δεν εμφανίζεται αφού «περισσέψουν» χρήματα. Αποτελεί μέρος της κατανομής των διαθέσιμων πόρων.

Από πού βρέθηκε ο χώρος;

Ένα μέρος της απάντησης βρίσκεται στην περιστολή λειτουργικών δαπανών.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των ενοικίων δημοτικών υπηρεσιών. Η δημοτική αρχή αναφέρει ότι, σε σχέση με όσα παρέλαβε, σήμερα εξοικονομούνται περίπου 203.000 ευρώ ετησίως.

Η διάκριση είναι ουσιαστική.

Άλλο περικόπτω μια παιδική κατασκήνωση ή μια κοινωνική απαλλαγή για να εξοικονομήσω 200.000 ευρώ και άλλο μειώνω κατά 200.000 ευρώ το διοικητικό κόστος στέγασης των υπηρεσιών.

Και εδώ εμφανίζεται ίσως η πραγματικά ενδιαφέρουσα «εναλλακτική» της Πάτρας: η δημοσιονομική πειθαρχία δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως συνώνυμο της περιστολής κοινωνικών δαπανών.

Χρησιμοποιείται και ως εργαλείο δημιουργίας χώρου για αυτές.

Δεν είναι ένας τέλειος ισολογισμός

Διότι δεν υπάρχει «τέλειος» ισολογισμός ούτε κάποια λογιστική απεικόνιση που να υπακούει σε μια θεϊκή εντολή οικονομικής ορθότητας. Από τη στιγμή που δημιουργήθηκε η διπλογραφική λογιστική, δημιουργήθηκαν μαζί της και οι τρόποι με τους οποίους οι αριθμοί μπορούν να ταξινομηθούν, να αποτιμηθούν και, ενίοτε, να παρουσιάσουν διαφορετικές όψεις της ίδιας πραγματικότητας.

Γι’ αυτό και ένας ισολογισμός δεν διαβάζεται ως πιστοποιητικό καλής διαγωγής. Διαβάζεται μέσα από ορισμένα κρίσιμα και μετρήσιμα μεγέθη, αρκετά καθαρά ώστε να μπορεί να τα αξιολογήσει ακόμη και κάποιος με βασικές οικονομικές γνώσεις.

Και ναι, στον συγκεκριμένο ισολογισμό υπάρχουν προβλήματα.

Οι οικονομικές καταστάσεις εμφανίζουν επί σειρά ετών πολύ μεγάλες απαιτήσεις από τρίτους, σημαντικό μέρος των οποίων συνοδεύεται από υψηλές προβλέψεις επισφάλειας. Στο τρίτο τρίμηνο του 2022, για παράδειγμα, οι απαιτήσεις ξεπερνούσαν τα 70 εκατ. ευρώ.

Πρόκειται για ζήτημα που χρειάζεται ιδιαίτερη εξέταση: πόσο από αυτό το ποσό αποτελεί παλιά κληρονομημένη οφειλή, πόσο δημιουργήθηκε στη διάρκεια της σημερινής διοίκησης, τι μπορεί πραγματικά να εισπραχθεί και τι πρέπει τελικά να διαγραφεί.

Υπάρχουν επίσης παρατηρήσεις ορκωτών σε επιμέρους χρήσεις και προβλήματα ή καθυστερήσεις στην εκτέλεση έργων.

Δεν υπάρχει λόγος να κρυφτούν αλλά ούτε υπάρχει λόγος να χρησιμοποιηθούν ως ένα τεχνητό «ναι μεν, αλλά» που εξαφανίζει τη συνολική οικονομική εικόνα.

Ένα μικρό πραγματικό εργαστήριο

Η Πάτρα δεν αποδεικνύει ότι ένα δημοτικό μοντέλο μπορεί να μεταφερθεί αυτούσιο στην οικονομία ενός κράτους. Ούτε ότι κάθε απόφαση της διοίκησης Πελετίδη υπήρξε επιτυχημένη.

Αποδεικνύει όμως κάτι πολύ πιο περιορισμένο και γι' αυτό περισσότερο χρήσιμο.

Στην ίδια περίοδο μπορούν να συνυπάρξουν:

μείωση δανεισμού, ισχυρή ρευστότητα, χαμηλότερα συγκεκριμένα δημοτικά τέλη, κοινωνικές απαλλαγές και πραγματικές κοινωνικές υπηρεσίες.

Αυτό είναι ήδη αρκετό για να αμφισβητήσει μια βολική βεβαιότητα: ότι η δημοσιονομική πειθαρχία και η κοινωνική πολιτική βρίσκονται αναγκαστικά στις δύο απέναντι πλευρές του τραπεζιού.

Ένας Δήμος δεν υπάρχει για να παρουσιάζει τον καλύτερο δυνατό ισολογισμό.

Υπάρχει για να υπηρετεί μια πόλη.

Και ίσως η ουσιαστικότερη μέτρηση της οικονομικής του υγείας να βρίσκεται ακριβώς εκεί: όχι μόνο στο πόσα χρωστά και πόσα διαθέτει, αλλά στο τι καταφέρνει να επιστρέφει στην κοινωνία χωρίς να υποθηκεύει το αύριο.