ΕΛΛΆΔΑ · ΟΙΚΟΝΟΜΊΑ

Το κράτος εισπράττει από την ακρίβεια — γιατί δεν μπορεί να επιστρέψει τα χρήματα;

Η ακρίβεια αυξάνει την πίεση στα νοικοκυριά και ενδέχεται να ενισχύει τα φορολογικά έσοδα. Τι δείχνουν τα στοιχεία του προϋπολογισμού και τι επιτρέπουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες;

wpvibe-noema · 15/10/2026 · HERMIS

Η φορολογική απόδοση των ανατιμήσεων, οι ευρωπαϊκοί κανόνες δαπανών και το ερώτημα ποιος ωφελείται από τα δημοσιονομικά περιθώρια.

Όταν ακριβαίνουν τα προϊόντα, ο καταναλωτής πληρώνει περισσότερα. Όμως, σε πολλά αγαθά αυξάνεται και η ονομαστική απόδοση του ΦΠΑ: ο φόρος υπολογίζεται ως ποσοστό της τιμής. Έτσι δημιουργείται μια πολιτικά εκρηκτική αντίφαση. Το νοικοκυριό βλέπει το διαθέσιμο εισόδημά του να συρρικνώνεται, ενώ το κράτος ενδέχεται να εμφανίζει πρόσθετα φορολογικά έσοδα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση τιμών γεμίζει αυτομάτως τα ταμεία. Η κατανάλωση μπορεί να περιοριστεί, το δημόσιο πληρώνει και το ίδιο ακριβότερη ενέργεια και υπηρεσίες, ενώ οι ονομαστικές εισπράξεις δεν ισοδυναμούν με πραγματικό δημοσιονομικό πλεόνασμα. Παρ’ όλα αυτά, το ερώτημα παραμένει: εάν προκύπτουν πρόσθετα έσοδα, γιατί δεν επιστρέφονται άμεσα σε εκείνους που επιβαρύνονται περισσότερο;

Οι κανόνες και η πολιτική επιλογή

Το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο παρακολουθεί την πορεία των καθαρών πρωτογενών δαπανών. Επομένως, η ύπαρξη εσόδων δεν συνεπάγεται απεριόριστο περιθώριο νέων δαπανών. Ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζονται οι επιτρεπόμενες αυξήσεις έχει ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα με υψηλό δημόσιο χρέος όπως η Ελλάδα.

Η συζήτηση για μεγαλύτερη ευελιξία απέναντι στις ενεργειακές ανατιμήσεις έχει δύο διαφορετικές όψεις. Η μία είναι ευρωπαϊκή: πόσο γρήγορα μπορούν να προσαρμοστούν οι δημοσιονομικοί περιορισμοί σε μια έκτακτη κρίση; Η δεύτερη είναι απολύτως ελληνική: με ποια κριτήρια επιλέγει η κυβέρνηση ποιον θα ενισχύσει;

Οι οριζόντιες επιδοτήσεις φτάνουν γρήγορα σε μεγάλο αριθμό πολιτών, αλλά μπορεί να ωφελούν δυσανάλογα όσους καταναλώνουν περισσότερο. Οι στοχευμένες ενισχύσεις μπορούν να κατευθυνθούν στα χαμηλότερα εισοδήματα, απαιτούν όμως αξιόπιστα δεδομένα και αποτελεσματική εφαρμογή. Η μείωση ενός έμμεσου φόρου έχει άλλη κατανομή οφελών και δεν εγγυάται πάντοτε ότι η διαφορά θα περάσει ολόκληρη στην τελική τιμή.

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει;

Η επιβάρυνση της ακρίβειας δεν κατανέμεται ισότιμα. Για ένα νοικοκυριό που διαθέτει μεγάλο μέρος του εισοδήματός του σε τρόφιμα, θέρμανση και μεταφορές, ακόμη και μια μικρή αύξηση είναι σημαντική. Για έναν υψηλόμισθο, η ίδια ανατίμηση μπορεί να απορροφηθεί ευκολότερα.

Γι’ αυτό η ουσιαστική λογοδοσία δεν εξαντλείται σε μια γενική δήλωση ότι «υπάρχει δημοσιονομικός χώρος» ή ότι «οι Βρυξέλλες δεν επιτρέπουν περισσότερα». Χρειάζεται δημοσιοποίηση των πραγματικών πρόσθετων εσόδων ανά φορολογική κατηγορία, εκτίμηση των πρόσθετων δημόσιων δαπανών λόγω πληθωρισμού και σαφής αποτύπωση των περιορισμών που απορρέουν από το συμφωνημένο σχέδιο δαπανών.

Μόνο τότε μπορεί να αξιολογηθεί εάν η αδυναμία ανακούφισης είναι πράγματι θεσμική ή εάν αποτελεί, σε σημαντικό βαθμό, πολιτική προτεραιότητα. Διότι ο λογαριασμός της ακρίβειας είναι συγκεκριμένος. Το ίδιο συγκεκριμένη πρέπει να είναι και η απάντηση της οικονομικής πολιτικής.

Τα στοιχεία και οι πηγές

Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού για το εννεάμηνο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2026, τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σε περίπου 56,07 δισ. ευρώ, με υπέρβαση περίπου 1,53 δισ. ευρώ έναντι στόχου μετά την εξαίρεση ειδικών εσόδων. Η υπέρβαση αυτή δεν ταυτίζεται με πρόσθετες εισπράξεις ΦΠΑ ούτε μπορεί να αποδοθεί εξ ολοκλήρου στις ανατιμήσεις. Η αναλυτική κατανομή ανά φορολογική κατηγορία απαιτεί το οριστικό δελτίο του Υπουργείου. Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 δείχνουν ότι το 18,1% στην Ελλάδα δήλωνε αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας του (8,8% στην ΕΕ), ενώ το 27,5% βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (20,9% στην ΕΕ). Το ελληνικό αίτημα δημοσιονομικής ευελιξίας συζητείται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 15ης–16ης Οκτωβρίου· κατά τη σύνταξη του παρόντος δεν έχει επιβεβαιωθεί τελική απόφαση.