Ο «δύσκολος χειμώνας» έχει ήδη μπει στην οικονομία

Η ενεργειακή πίεση δοκιμάζει το κόστος στα καύσιμα, εισοδήματα και κατανάλωση.

The Noèma n&m | δρ · 26/09/2026 · HERMIS

Η κυβέρνηση παραπέμπει στην Ευρώπη τη μείωση των φόρων στα καύσιμα

Η ενεργειακή πίεση δοκιμάζει εισοδήματα, κατανάλωση και το αφήγημα της «ισχυρής οικονομίας»

Ο χειμώνας δεν έχει ακόμη αρχίσει, αλλά το οικονομικό του αποτύπωμα είναι ήδη ορατό.

Η νέα άνοδος του ενεργειακού κόστους επαναφέρει τις πληθωριστικές πιέσεις, περιορίζει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και δημιουργεί έναν πρόσθετο κίνδυνο για δύο βασικούς κινητήρες της ελληνικής οικονομίας: την ιδιωτική κατανάλωση και τις εξαγωγές.

Η συζήτηση για μείωση της φορολογίας στα καύσιμα είχε ήδη ανοίξει πριν από τη συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη που παραχώρησε το πρωί της Παρασκευής 25 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη, στην εκπομπή Surveillance του Bloomberg, όταν στις 21 Σεπτεμβρίου, η Μιλένα Αποστολάκη επανέφερε την πρόταση του ΠΑΣΟΚ για προσωρινή μείωση του ΦΠΑ και του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι για τη μείωση του ΕΦΚ δεν απαιτείται ευρωπαϊκή άδεια.

Τέσσερις ημέρες αργότερα, ο πρωθυπουργός( μέσω του κυβερνητικού εκπροσώπου) έθεσε το ζήτημα διαφορετικά.

Χθές, λοιπόν, μιλώντας στο Bloomberg, αναγνώρισε ότι η Ελλάδα έχει υψηλή φορολογία στα καύσιμα, αλλά υποστήριξε ότι μια σημαντική μείωσή της προϋποθέτει ευρωπαϊκή εξαίρεση ώστε η απώλεια εσόδων να μην υπολογιστεί στο όριο δαπανών.

«Ο μόνος τρόπος για να μειώσουμε αυτόν τον φόρο είναι να λάβουμε απαλλαγή από την Ευρώπη, ώστε αυτή η μείωση να μην υπολογίζεται στο όριο δαπανών», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «διαφορετικά, δεν διαθέτουμε τον δημοσιονομικό χώρο».

Η διάκριση έχει σημασία.

Η πολιτική αντιπαράθεση δεν αφορά απλώς το αν «η Ευρώπη επιτρέπει» στην Ελλάδα να μειώσει έναν φόρο. Αφορά το δημοσιονομικό κόστος της επιλογής, τον τρόπο με τον οποίο αυτό καταγράφεται στους ευρωπαϊκούς κανόνες και τελικά το κατά πόσο η κυβέρνηση είναι διατεθειμένη ή σε θέση να δημιουργήσει τον απαιτούμενο χώρο μέσα στο υφιστάμενο πλαίσιο.

Ωστόσο το πρόβλημα δεν σταματά στην αντλία επειδή η φορολογία των καυσίμων είναι μόνο η περισσότερο ορατή πλευρά μιας ευρύτερης πίεσης.

Η αύξηση της τιμής της ενέργειας μεταφέρεται στο κόστος μεταφορών και παραγωγής και από εκεί στις τελικές τιμές. Για τα νοικοκυριά το αποτέλεσμα είναι διπλό: ακριβότερη μετακίνηση και θέρμανση, αλλά ταυτόχρονα μικρότερη πραγματική αγοραστική δύναμη για τις υπόλοιπες δαπάνες.

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα επιταχύνθηκε τον Αύγουστο στο 3,7%, έναντι 3,2% στην Ευρωζώνη. Η Eurobank επισημαίνει ότι η νέα άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου δημιουργεί πρόσθετους ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό τους επόμενους μήνες.

Μέχρι στιγμής οι δείκτες οικονομικής συγκυρίας παραμένουν ανθεκτικοί. Αυτό όμως δεν αναιρεί τον κίνδυνο που δημιουργείται εάν η ενεργειακή πίεση αποκτήσει διάρκεια.

Γιατί όσο μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού απορροφούν η ενέργεια, οι μετακινήσεις και τα βασικά αγαθά, τόσο λιγότερο απομένει για την υπόλοιπη κατανάλωση, ενώ, ταυτόχρονα, η πίεση δεν περιορίζεται στην εσωτερική αγορά. Το υψηλότερο ενεργειακό και παραγωγικό κόστος επιβαρύνει τις επιχειρήσεις και μπορεί να περιορίσει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών, με αποτέλεσμα ένα εξωτερικό ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σταδιακά σε εσωτερική οικονομική επιβράδυνση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικαλείται το πρωτογενές πλεόνασμα, την υπέρβαση των δημοσιονομικών στόχων, την ταχεία αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και το γεγονός ότι η Ελλάδα δανείζεται πλέον φθηνότερα από τέσσερις χώρες του G7 και, προβάλλοντας αυτούς τους δείκτες, επιχειρεί να σταθεί στο ότι η δημοσιονομική θέση της χώρας είναι πολύ διαφορετική από εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας. Πράγματι, είναι.

Στην ίδια όμως συνέντευξη ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει το όριο αυτής της «ισχύος» και λέει ότι χωρίς ευρωπαϊκή εξαίρεση δεν υπάρχει ο δημοσιονομικός χώρος για σημαντική μείωση της φορολογίας στα καύσιμα. Όμως, η δημοσιονομική ισχύς ενός κράτους, για να έχει πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό περιεχόμενο, πρέπει να αποτυπώνεται και στην οικονομική αντοχή των νοικοκυριών.

Το χαμηλότερο κόστος δανεισμού, το πρωτογενές πλεόνασμα και η μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ βελτιώνουν τη θέση του Δημοσίου. Το θέμα είναι πόσο αυτή η βελτίωση μεταφέρεται στην πραγματική οικονομία, δηλαδή στο διαθέσιμο εισόδημα, στην αγοραστική δύναμη και στην ικανότητα ενός νοικοκυριού να απορροφήσει ένα νέο ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ.

Εάν η δημοσιονομική θέση της χώρας είναι τόσο ισχυρή, αλλά ένα νέο ενεργειακό σοκ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με σημαντική φορολογική ελάφρυνση χωρίς ειδική ευρωπαϊκή εξαίρεση, πόσο από αυτή την ισχυροποίηση έχει πραγματικά μεταφερθεί στην οικονομία των νοικοκυριών;

Ο μηχανισμός της πίεσης είναι πλέον ορατός:

ενέργεια → πληθωρισμός → πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα → κατανάλωση → επιχειρήσεις και εξαγωγές.

Γι' αυτό η σημερινή συζήτηση δεν εξαντλείται στο πόσο κοστίζει ένα λίτρο βενζίνης ή πετρελαίου.

Εάν οι υψηλές ενεργειακές τιμές διατηρηθούν, η πίεση μπορεί να περάσει βαθύτερα στην πραγματική οικονομία ακριβώς τη στιγμή που η κυβέρνηση επιχειρεί να διατηρήσει ταυτόχρονα ανάπτυξη, εισοδήματα και δημοσιονομική πειθαρχία.

Μια οικονομία που στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ιδιωτική κατανάλωση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη όταν ο πληθωρισμός αφαιρεί πραγματικό εισόδημα από τα νοικοκυριά. Αν ταυτόχρονα αυξάνεται το κόστος παραγωγής και μεταφορών για τις επιχειρήσεις, η πίεση λειτουργεί και από τις δύο πλευρές: περιορίζει τη ζήτηση στο εσωτερικό και επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα προς τα έξω.

Έτσι, το ερώτημα του χειμώνα δεν είναι μόνο πόσο θα φτάσει η τιμή στην αντλία αλλά πόσο από το νέο ενεργειακό κόστος μπορεί να απορροφήσει το κράτος, πόσο οι επιχειρήσεις και πόσο τελικά τα νοικοκυριά.

Και κυρίως, αν η δημοσιονομική ισχυροποίηση που καταγράφεται στους κρατικούς δείκτες έχει δημιουργήσει αντίστοιχη αντοχή στην πραγματική οικονομία.

Αυτό ακριβώς θα μετρήσει ο «δύσκολος χειμώνας» που ο ίδιος ο πρωθυπουργός προβλέπει.