BRICS: Η πολυπολικότητα περνά από την οικονομία στη διπλωματία

Ο Σι Τζινπίνγκ ζητά από το διευρυμένο μπλοκ να αναλάβει ενεργότερο ρόλο στην ειρήνευση της Μέσης Ανατολής. Πίσω από τη διατύπωση υπάρχει ήδη μια διπλωματική υποδομή — και μια πολύ μεγαλύτερη φιλοδοξία.

ALEX KALLIS | THE NOÈMA RADAR · 13/09/2026 · HERMIS

Με άλλα λόγια, πίσω από τις φωτογραφίες κορυφής έχει ήδη αρχίσει να σχηματίζεται κάτι λιγότερο θεαματικό αλλά πολύ σημαντικότερο:

Φωτογραφία: Press Information Bureau / Prime Minister’s Office, Government of India

Στη δυτική δημόσια συζήτηση οι BRICS αντιμετωπίζονταν για χρόνια κυρίως ως οικονομικό σχήμα: ανάπτυξη, εμπόριο, δολάριο, New Development Bank, αναδυόμενες οικονομίες.

Η ίδια η οργάνωση, όμως, έχει προχωρήσει πολύ πέρα από αυτό. Η Διακήρυξη του Νέου Δελχί επαναβεβαιώνει ότι η συνεργασία των BRICS στηρίζεται πλέον σε τρεις πυλώνες: πολιτική και ασφάλεια, οικονομία και χρηματοδότηση, πολιτιστική και διαπροσωπική συνεργασία.

Στο Νέο Δελχί εμφανίζεται τώρα ακόμη καθαρότερα μια φιλοδοξία που ωρίμαζε εδώ και καιρό: οι BRICS να αποκτήσουν ουσιαστικότερο λόγο και ρόλο στη διαχείριση διεθνών κρίσεων.

Ο Σι Τζινπίνγκ κάλεσε το μπλοκ να συμβάλει ενεργότερα στην ειρήνευση της Μέσης Ανατολής. Η παρέμβασή του δεν έρχεται σε κενό. Το κοινό ανακοινωθέν των BRICS μιλά πλέον ρητά για πρόληψη ένοπλων συγκρούσεων, προληπτική διπλωματία, διαμεσολάβηση και ειρηνευτικές διαδικασίες, πάντα με τη συναίνεση των εμπλεκομένων πλευρών και στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

Για τη Μέση Ανατολή, η Διακήρυξη του Νέου Δελχί ζητά αυτοσυγκράτηση, αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης και επίλυση διαφορών μέσω πολιτικών και διπλωματικών μέσων. Παράλληλα επαναφέρει στο προσκήνιο την προστασία αμάχων, τον σεβασμό κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας και την ανάγκη να μην τιναχθούν στον αέρα οι ενεργειακές και εμπορικές ροές μιας περιοχής κρίσιμης για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η κίνηση δεν γεννήθηκε στη Σύνοδο.

Ήδη στις 23–24 Απριλίου 2026, στο Νέο Δελχί, πραγματοποιήθηκαν διαβουλεύσεις υφυπουργών Εξωτερικών και ειδικών απεσταλμένων των BRICS ειδικά για τη Μέση Ανατολή. Οι συμμετέχοντες συζήτησαν τις περιφερειακές κρίσεις, τόνισαν την ανάγκη σεβασμού της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις υπό την κινεζική προεδρία των BRICS το 2027.

μηχανισμός.

Η Κίνα έχει, παράλληλα, διατυπώσει πιο καθαρά τη δική της αντίληψη για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

Κατά την επίσκεψή του στο Κάιρο στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο Σι υποστήριξε ότι οι ίδιοι οι λαοί και τα κράτη της περιοχής πρέπει να έχουν τον πρώτο λόγο στην ασφάλειά τους, ότι πρέπει να περιοριστεί η εξωτερική παρέμβαση και ότι τα αλληλένδετα μέτωπα της περιοχής δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Επανέφερε επίσης το Παλαιστινιακό στον πυρήνα της περιφερειακής διευθέτησης και μίλησε για μια νέα, περισσότερο περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή οι BRICS δεν αποτελούν ενιαίο πολιτικό στρατόπεδο.

Μέσα στο ίδιο σχήμα βρίσκονται η Ινδία, η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Αίγυπτος, η Νότια Αφρική, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Αιθιοπία — χώρες με πολύ διαφορετικές σχέσεις προς την Ουάσιγκτον, την Τεχεράνη, το Ισραήλ και τον αραβικό κόσμο.

Αυτό είναι ταυτόχρονα αδυναμία και πλεονέκτημα.

Η πολυφωνία δυσκολεύει τη συναίνεση. Από την άλλη, αν αυτή επιτευχθεί, δημιουργεί ένα τραπέζι στο οποίο μπορούν να καθίσουν παίκτες που δεν ανήκουν στο ίδιο στρατόπεδο και συχνά δεν εμπιστεύονται τους ίδιους μεσολαβητές.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο σημείο.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι BRICS θα «αντικαταστήσουν» τις ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Αυτό θα ήταν πρόωρο — και πιθανότατα λάθος.

Το ερώτημα είναι αν αρχίζουν να κατασκευάζουν παράλληλη διπλωματική διαδρομή.

Η ίδια λογική που εμφανίζεται στα οικονομικά — περισσότερα νομίσματα, περισσότερα συστήματα πληρωμών, περισσότερες πηγές χρηματοδότησης — αρχίζει να αποκτά και πολιτικό αντίστοιχο.

Όχι:

«γκρεμίζουμε αύριο το υπάρχον σύστημα».

Αλλά:

«δημιουργούμε περισσότερες επιλογές».

Αυτός άλλωστε είναι και ο τρόπος με τον οποίο κινούνται μέχρι σήμερα οι BRICS. Οι διατυπώσεις τους παραμένουν προσεκτικές. Δεν ανακοινώνουν μετωπική σύγκρουση με τη Δύση. Δεν επιχειρούν να μετατραπούν σε στρατιωτική συμμαχία και δεν διαθέτουν ενιαία εξωτερική πολιτική.

Χτίζουν όμως, αργά και συστηματικά, θεσμούς, μηχανισμούς και χώρους συνεννόησης.

Και αυτή ίσως είναι η πραγματική ιστορία της σημερινής τους εξέλιξης: όχι μια θεαματική ρήξη, αλλά μια σταδιακή συσσώρευση υποδομών — οικονομικών, θεσμικών και τώρα όλο και περισσότερο διπλωματικών.

Υποδομών που επιτρέπουν σε περισσότερα κράτη να μη χρειάζεται να περνούν πάντοτε από την ίδια πρωτεύουσα για να κάνουν εμπόριο, να χρηματοδοτηθούν ή, ενδεχομένως, να διαπραγματευτούν μια ειρήνη.

Η πολυπολικότητα δεν ανακοινώνεται. Χτίζεται. Και οι BRICS φαίνεται ότι θέλουν πλέον να χτίσουν και τραπέζι διαπραγματεύσεων.

Βασικές πηγές: New Delhi Declaration, επίσημα κείμενα ΥΠΕΞ Κίνας για την ομιλία Σι και τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, καθώς και οι επίσημες διαβουλεύσεις BRICS για MENA του Απριλίου 2026.