Ποιος κατέχει το μικρόφωνο;
Macklemore, Ed Sheeran και οι καλλιτέχνες που είπαν «όχι»
Macklemore, Ed Sheeran και οι καλλιτέχνες που είπαν «όχι»
Δεν μιλάμε για περιθωριακούς χεβιμεταλλάδες ούτε για ράπερ με μακρύκανα Κολτ στη ζώνη. Εδώ έχουμε αγαπούλες, καρδούλες, ραδιόφωνο, Spotify, οικογένεια – όχι underground επαναστατική φάση. Ο FINNEAS είναι ο αδελφός, βασικός συνθέτης και παραγωγός της Billie Eilish και πολυβραβευμένος δημιουργός· οι Lukas Graham έγιναν παγκόσμια γνωστοί με το «7 Years»· οι Ιρλανδοί Beoga είναι καταξιωμένο folk συγκρότημα που συνεργάζεται εδώ και χρόνια με τον Ed Sheeran· ενώ ο Aaron Rowe είναι νεότερος Ιρλανδός singer-songwriter. Καλλιτέχνες, δηλαδή, της μεγάλης εμπορικής μουσικής σκηνής, με ευρύ και κατά βάση ποπ κοινό — και όλοι επέλεξαν να αποχωρήσουν από την περιοδεία μετά την απομάκρυνση του Macklemore για τη δημόσια στάση του υπέρ της Παλαιστίνης. (AP News)
Ο Ed Sheeran, ένας από τους πιο εμπορικούς Βρετανούς τραγουδοποιούς της εποχής, γνωστός για παγκόσμια pop hits όπως τα “Shape of You”, “Perfect” και “Thinking Out Loud”, βρίσκεται στο κέντρο μιας περιοδείας που απευθύνεται σε τεράστιο, ευρύ και απολύτως mainstream κοινό.
Δεν χρειάστηκε κυβερνητική απαγόρευση για την απομάκρυνση του Macklemore ούτε υπάρχει καποιος νόμος που να απαγορεύει στον Macklemore να ανέβει στη σκηνή και να φωνάξει «Free Palestine».
Χρειάστηκε κάτι πολύ απλούστερο. Ένας ιδιοκτήτης σταδίου να αποφασίσει ότι δεν τον θέλει εκεί καθώς και άλλοι χώροι να καταστήσουν σαφές ότι δεν θα φιλοξενούσαν τη συναυλία με τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη στο πρόγραμμα. Και ένας promoter να βρεθεί μπροστά σε ένα πρακτικά αδύνατο πρόγραμμα περιοδείας. Και ο Macklemore να βγει τελικά από το line-up.
Η υπόθεση που έχει αναστατώσει την περιοδεία Loop Tour του Ed Sheeran στις ΗΠΑ ξεκίνησε στις 4 και 5 Σεπτεμβρίου στο MetLife Stadium του New Jersey. Ο Macklemore, ανοίγοντας τις συναυλίες, μίλησε υπέρ των Παλαιστινίων, είπε από σκηνής «Free Palestine» και παρουσίασε το Hind’s Hall, το τραγούδι που είχε κυκλοφορήσει το 2024 στηρίζοντας τις φοιτητικές κινητοποιήσεις για τη Γάζα. Στις οθόνες προβάλλονταν παράλληλα εικόνες καταστροφής από τον πόλεμο. (Front Office Sports)
Λίγες ημέρες αργότερα έγινε γνωστό ότι δεν θα συνέχιζε στις υπόλοιπες ημερομηνίες της αμερικανικής περιοδείας.
Και τότε η ιστορία έπαψε να αφορά μόνο τον Macklemore.
Το ντόμινο
Μέσα σε λίγες ώρες, οι Aaron Rowe, Beoga, Lukas Graham και FINNEAS ανακοίνωσαν ότι αποχωρούν και αυτοί.
Φωτ.: Warner Bros. Records / CC BY-SA 4.0 · Hinnerk Rümenapf / CC BY-SA 4.0 · Justin Higuchi / CC BY 2.0
Ο Rowe επρόκειτο να συμμετάσχει στις υπόλοιπες βορειοαμερικανικές εμφανίσεις. Οι Beoga βρίσκονταν ακόμη πιο βαθιά μέσα στην παραγωγή: δεν ήταν απλώς support act, αλλά συμμετείχαν ως backing band του Sheeran και συνεργάζονται μαζί του περισσότερο από μία δεκαετία. Ο FINNEAS είχε προγραμματιστεί για έξι συναυλίες στη Νότια Αμερική τον Νοέμβριο. Οι Lukas Graham επίσης αποσύρθηκαν από τις εμφανίσεις τους. (The National)
Οι τέσσερις δεν χρησιμοποίησαν ακριβώς την ίδια γλώσσα. Ο πυρήνας, όμως, ήταν κοινός.
Ο Aaron Rowe και οι Beoga επικαλέστηκαν και την ιδιαίτερη ιστορική εμπειρία της Ιρλανδίας, συνδέοντας την απόφασή τους με τη στάση τους απέναντι στην Παλαιστίνη. Ο FINNEAS έθεσε το ζήτημα ως θέμα καλλιτεχνικής ελευθερίας και αλληλεγγύης προς ανθρώπους που θεωρεί καταπιεσμένους.
Οι Lukas Graham πήγαν ένα βήμα παραπέρα λέγοντας ότι κάποιοι βάζουν στο κέντρο το χρήμα και την ιδιοκτησία της δημόσιας συζήτησης και το γεγονός ότι η οικονομική ισχύς δεν θα έπρεπε, κατά την άποψή τους, να επιτρέπει σε κάποιον να αποφασίζει ποια ανθρώπινη δυστυχία μπορεί να συζητηθεί και ποια όχι. (Reuters Connect)
Ο άνθρωπος που έχει το στάδιο
Στο κέντρο της σύγκρουσης βρέθηκε ο Robert Kraft, δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης των New England Patriots και του Gillette Stadium στη Μασαχουσέτη, όπου ο Sheeran έχει προγραμματισμένες συναυλίες στις 25 και 26 Σεπτεμβρίου.
Ο Kraft επιβεβαίωσε δημόσια ότι αντιτάχθηκε στην παρουσία του Macklemore στο Gillette Stadium.
Δεν είπε απλώς ότι δεν επιθυμεί την υποστήριξη προς τους Παλαιστινίους. Επικαλέστηκε τις πρόσφατες εμφανίσεις του rapper αλλά και αυτό που ο ίδιος περιέγραψε ως ευρύτερο ιστορικό «αντισημιτικής ρητορικής και εικόνων», υποστηρίζοντας ότι η παρουσία του θα περνούσε τη γραμμή που έχει θέσει το στάδιο απέναντι στο hate speech (στην έξφραση μίσους). (Front Office Sports)
Ο Kraft, ο οποίος έχει χρηματοδοτήσει επί χρόνια καμπάνιες κατά του αντισημιτισμού, υποστήριξε επίσης ότι η αναγνώριση της οδύνης των Παλαιστινίων και η αντίθεση στον αντισημιτισμό δεν είναι ασύμβατες μεταξύ τους. Δήλωσε μάλιστα ότι θα ήταν πρόθυμος να συναντήσει τον Macklemore.
Η ένσταση απέναντι στον rapper δεν εμφανίστηκε από το πουθενά.
Το 2014 ο Macklemore είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις όταν εμφανίστηκε μεταμφιεσμένος με μαύρη περούκα, γενειάδα και προσθετική μύτη — εμφάνιση που πολλοί εξέλαβαν ως αναπαραγωγή αντισημιτικών στερεοτύπων. Ο ίδιος είχε εξηγήσει τότε, λέγοντας ότι δεν ήταν αυτή η πρόθεσή του. Το παλιό περιστατικό επανήλθε τώρα στη δημόσια συζήτηση γύρω από την περιοδεία. (AP News)
Ο Macklemore απορρίπτει από την πλευρά του την ταύτιση της κριτικής προς το Ισραήλ με τον αντισημιτισμό. Στη δεύτερη συναυλία του New Jersey απευθύνθηκε ειδικά στους Εβραίους θεατές και υποστήριξε ότι η κριτική του αφορά την πολιτική του Ισραήλ και όχι τους Εβραίους, παρουσιάζοντας τη θέση του ως αίτημα για ειρήνη, αξιοπρέπεια και ίση μεταχείριση.
Και ο Ed Sheeran;
Ο Ed Sheeran βρέθηκε στη χειρότερη ίσως θέση που μπορεί να βρεθεί ένας καλλιτέχνης αυτού του μεγέθους: ανάμεσα στον συνεργάτη του, στους promoters, στους ιδιοκτήτες των σταδίων, στο κοινό και σε μια πολιτική διαμάχη από την οποία μέχρι σήμερα επιχειρούσε να κρατά αποστάσεις.
Ο ίδιος υποστήριξε κατηγορηματικά ότι η απομάκρυνση του Macklemore δεν ήταν δική του απόφαση.
Σύμφωνα με την εκδοχή του, πέρασε ημέρες προσπαθώντας να βρεθεί λύση, όμως περισσότεροι από ένας χώροι είχαν καταστήσει σαφές ότι δεν θα δέχονταν τη συναυλία εφόσον ο Macklemore παρέμενε στο πρόγραμμα. Η τελική απόφαση, είπε, ήταν του promoter. (Reuters)
Ο Sheeran υπερασπίστηκε παράλληλα τη δική του αντίληψη για τις συναυλίες του: έναν χώρο όπου άνθρωποι με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις μπορούν να βρεθούν μαζί για λίγες ώρες χωρίς η συναυλία να μετατρέπεται σε πολιτική συγκέντρωση.
Είναι μια θέση που επικαλούνται αρκετοί καλλιτέχνες, επιχειρώντας να κρατήσουν ισορροπίες και να υπηρετήσουν την Τέχνη τους αποκλειστικά ως ψυχαγωγία — αποσυνδεδεμένη από κοινωνική, ταξική ή συλλογική νοηματοδότηση.
Εντάξει.
Τι συμβαίνει όμως όταν αυτή η στάση συναντά ένα ζήτημα που απαιτεί ερμηνεία και θέση;
Και, ακόμη περισσότερο:
Τι συμβαίνει όταν η επιλογή της «απολιτικής» σκηνής απαιτεί τελικά την απομάκρυνση του καλλιτέχνη που επιλέγει να μιλήσει πολιτικά;
Η εξουσία χωρίς την απαγόρευση
Συχνά εξακολουθούμε να φανταζόμαστε τη λογοκρισία με τους όρους του προηγούμενου αιώνα.
Ένα κράτος. Ένας λογοκριτής. Ένα απαγορευμένο βιβλίο, τραγούδι ή έργο.
Η σύγχρονη πολιτιστική βιομηχανία είναι πολύ πιο σύνθετη.
Τα μεγάλα στάδια ανήκουν σε ιδιώτες ή εταιρικούς ομίλους. Οι περιοδείες εξαρτώνται από promoters, συμβόλαια, ασφαλιστές, ticketing platforms, sponsors και τοπικούς operators. Ο καλλιτέχνης μπορεί να έχει το μικρόφωνο — αλλά δεν έχει κατ’ ανάγκην τη σκηνή πάνω στην οποία βρίσκεται το μικρόφωνο.
Και κανείς δεν χρειάζεται να του πει:
«Απαγορεύεται να μιλήσεις».
Αρκεί να του πει:
«Αν μιλήσεις έτσι, η σκηνή δεν είναι διαθέσιμη».
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε τέτοια ιδιωτική απόφαση αποτελεί λογοκρισία. Ούτε ότι ένας ιδιώτης ιδιοκτήτης χώρου δεν έχει δικαίωμα να θέτει κανόνες για το τι φιλοξενεί.
Αλλά αποκαλύπτει κάτι που συχνά χάνεται στη συζήτηση περί ελευθερίας του λόγου:
η πραγματική δυνατότητα να ακουστεί μια φωνή δεν εξαρτάται μόνο από το αν επιτρέπεται να μιλήσει. Εξαρτάται και από το ποιος ελέγχει την υποδομή μέσα από την οποία θα ακουστεί.
Όταν μερικές αποφάσεις ιδιοκτητών και promoters μπορούν να αφαιρέσουν από έναν καλλιτέχνη την πρόσβαση σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, η συζήτηση παύει να αφορά αποκλειστικά την αφηρημένη «ελευθερία της έκφρασης».
Γίνεται συζήτηση για ισχύ.
Αγαπούλες, καρδούλες — και πραγματικό κόστος
Και εδώ επιστρέφουμε στους τέσσερις που σηκώθηκαν κι έφυγαν και αυτή ακριβώς η στάση τους κάνει την ιστορία ενδιαφέρουσα.
Διότι, σε αυτή την περίπτωση, δεν έχουμε μπροστά μας μια παρέα καλλιτεχνών που έχτισε την καριέρα της πάνω στην πολιτική πρόκληση ή στην εικόνα του επαναστάτη. Έχουμε ανθρώπους που κινούνται μέσα στην κανονική, μεγάλη μουσική βιομηχανία.
FINNEAS και Billie Eilish.
Lukas Graham και το 7 Years.
Beoga και Ed Sheeran.
Ένας νεότερος singer-songwriter όπως ο Aaron Rowe.
Αγαπούλες, καρδούλες, Spotify, ραδιόφωνο.
Και ξαφνικά μια απόφαση που κοστίζει.
Γιατί είναι εύκολο σήμερα για έναν διάσημο άνθρωπο να ανεβάσει ένα story στο Instagram. Είναι ακόμη ευκολότερο να το σβήσει είκοσι τέσσερις ώρες αργότερα.
Πολύ δυσκολότερο είναι να εγκαταλείψει αμοιβές, διεθνή προβολή, πρόσβαση σε δεκάδες χιλιάδες νέους θεατές και τη συμμετοχή σε μια περιοδεία ενός από τους μεγαλύτερους εμπορικά καλλιτέχνες του κόσμου.
Οι τέσσερις δεν περιορίστηκαν σε μια δημόσια δήλωση. Αποχώρησαν. (AP News)
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι έχουν δίκιο σε κάθε πολιτική τους εκτίμηση.
Αποδεικνύει όμως κάτι πολύ απλούστερο και ίσως σπανιότερο:
δέχθηκαν να πληρώσουν για τη θέση τους.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι όλης της υπόθεσης.
Όχι αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τον Macklemore.
Αλλά τι σημαίνει πλέον δημόσια θέση σε μια εποχή όπου η πολιτική έκφραση μπορεί να είναι ταυτόχρονα branding, engagement και εμπορεύσιμο περιεχόμενο.
Όσο μια άποψη δεν κοστίζει τίποτε, δεν γνωρίζουμε πάντοτε αν πρόκειται για πεποίθηση ή marketing.
Όταν όμως κάποιος σηκώνεται από μια από τις μεγαλύτερες σκηνές που του προσφέρθηκαν και λέει «δεν θα συμμετάσχω», ένα πράγμα τουλάχιστον το γνωρίζουμε:
Η δήλωση δεν ήταν χωρίς κόστος.
Πρόσφατα στην ίδια κατηγορία
