Γαλλία: οι μαθητές στους δρόμους και το κράτος που στενεύει…
Πόσο μπορούν να διευρυνθούν οι κατηγορίες της «απειλής» για τη δημόσια τάξη πριν αρχίσουν να καταπίνουν την ίδια την πολιτική σύγκρουση και τα κοινωνικά αιτήματα που μια δημοκρατία οφείλει να αντέχει;
Πόσο μπορούν να διευρυνθούν οι κατηγορίες της «απειλής» για τη δημόσια τάξη πριν αρχίσουν να καταπίνουν την ίδια την πολιτική σύγκρουση και τα κοινωνικά αιτήματα που μια δημοκρατία οφείλει να αντέχει;
Επειδή, στο τέλος, όλα επιστρέφουν στην οικονομία, υπάρχει τις τελευταίες ημέρες μια εικόνα από τις αγορές που περιγράφει ίσως καλύτερα από οποιοδήποτε πολιτικό σύνθημα τη σημερινή γαλλική αμηχανία
Τον Σεπτέμβριο, καλυμμένα ομόλογα γαλλικών τραπεζών — τίτλοι με ισχυρές εξασφαλίσεις, κυρίως στεγαστικά δάνεια — έφτασαν να προσφέρουν απόδοση περίπου 30 μονάδες βάσης χαμηλότερη από το δεκαετές ομόλογο του γαλλικού Δημοσίου. Η αντιστροφή είναι ασυνήθιστη επειδή, για αυτή τη συγκεκριμένη κατηγορία εξασφαλισμένου ιδιωτικού χρέους, η αγορά ζητούσε μικρότερη αμοιβή κινδύνου απ’ ό,τι για το γαλλικό κράτος.
Δεν σημαίνει ότι οι γαλλικές τράπεζες έγιναν «ισχυρότερες» από τη Γαλλία. Σημαίνει όμως ότι η δημοσιονομική πίεση έχει πάψει να αποτελεί αφηρημένη συζήτηση οικονομολόγων.
Η Γαλλία σχεδιάζει για το 2027 εκδόσεις κρατικού χρέους-ρεκόρ, περίπου 340 δισ. ευρώ, ενώ το δεκαετές κόστος δανεισμού έχει πλησιάσει το 5%, σε υψηλά περίπου 25 ετών. Η ίδια η κυβέρνηση προβλέπει ότι το δημόσιο χρέος θα ανέβει από 119,3% του ΑΕΠ το 2026 στο 121,7% το 2027.
Και υπάρχει ένας αριθμός ακόμη πιο αποκαλυπτικός: οι τόκοι του χρέους προβλέπεται να αυξηθούν από 79,2 δισ. ευρώ το 2026 σε 91,2 δισ. το 2027. Για να περιοριστεί το έλλειμμα στο 5% του ΑΕΠ, το σχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει συνολική προσπάθεια δημοσιονομικής προσαρμογής 54 δισ. ευρώ.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πρέπει να διαβαστεί και αυτό που συμβαίνει στα γαλλικά σχολεία.
Από τον Μικρό Πρίγκιπα σε ολόκληρη τη χώρα
Η ιστορία άρχισε στο λύκειο Saint-Exupéry του Κρετέιγ, ένα σχολείο που φέρει το όνομα του συγγραφέα του Μικρού Πρίγκιπα. Μια λεπτομέρεια χωρίς άμεση πολιτική σημασία για τους γραφειοκράτες, αλλά με μια σχεδόν ακούσια ειρωνεία: για μια ακόμα φορά, εκείνοι που ύψωσαν ανάστημα και ζήτησαν να ακουστούν ήταν οι ξανά οι ίδιοι, οι «μικροί».
Οι μαθητές κινητοποιήθηκαν για πολύ συγκεκριμένα πράγματα, όπως ελλείψεις εκπαιδευτικών, προβληματικές εγκαταστάσεις, υπερφορτωμένα προγράμματα και την αίσθηση ότι η ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης εξαρτάται όλο και περισσότερο από το πού ακριβώς βρίσκεται το σχολείο σου.
Το κίνημα εξαπλώθηκε με εντυπωσιακή ταχύτητα. Στις αρχές Οκτωβρίου περισσότερα από 1.000 λύκεια — περίπου ένα στα τέσσερα της χώρας — είχαν συμμετάσχει στις κινητοποιήσεις. Το πρόβλημα των κενών δεν ήταν φανταστικό. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η Le Monde, το 2024-2025 χάθηκαν 15,4 εκατομμύρια ώρες διδασκαλίας επειδή απόντες εκπαιδευτικοί δεν αντικαταστάθηκαν.
Η κυβέρνηση αναγνώρισε μέρος των προβλημάτων και υποσχέθηκε έκτακτο σχέδιο για την αναπλήρωση καθηγητών και επανεξέταση των βαριών ωρολογίων προγραμμάτων. Οι μαθητές, όμως, θεώρησαν τις δεσμεύσεις ανεπαρκείς και συνέχισαν.
Σε εκείνο το σημείο το λεξιλόγιο άλλαξε και το κοινωνικό αίτημα άλλαξε κατηγορία.
Οι κινητοποιήσεις δεν ήταν παντού ειρηνικές. Υπήρξαν καταστροφές, επιθέσεις και ομάδες που εκμεταλλεύθηκαν το χάος. Αυτό αποτελεί επίσης μέρος της πραγματικότητας.
Όμως η κλίμακα της αστυνομικής απάντησης άνοιξε ένα δεύτερο, πολύ μεγαλύτερο ζήτημα. Περισσότερες από 6.000 συλλήψεις είχαν καταγραφεί έως τις αρχές Οκτωβρίου, στην πλειονότητά τους ανηλίκων, ενώ εκατοντάδες μαθητές, εργαζόμενοι στα σχολεία και αστυνομικοί είχαν τραυματιστεί. Μετά τον σοβαρό τραυματισμό 15χρονου, ο οποίος έχασε το χέρι του από χειροβομβίδα κρότου, ανεστάλη η χρήση του συγκεκριμένου τύπου μέσου στις μαθητικές κινητοποιήσεις.
Το πολιτικό ερώτημα δεν είναι αν το κράτος έχει δικαίωμα να αντιμετωπίζει πράξεις βίας. Το έχει.
Το ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν ένα κοινωνικό αίτημα για περισσότερους καθηγητές, σχολικά κτίρια, ίσες συνθήκες εκπαίδευσης, αρχίζει να περιγράφεται πρωτίστως μέσα από τις κατηγορίες της «διατάραξης της τάξης», της «υποκίνησης» και της «απειλής».
Η κυβέρνηση του Sébastien Lecornu έχει κατηγορήσει δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς, και ειδικά την Ανυπότακτη Γαλλία (La France Insoumise, LFI) του Jean-Luc Mélenchon, ότι επιχειρούν να εκμεταλλευθούν πολιτικά την κινητοποίηση. Η LFI απορρίπτει την κατηγορία και δηλώνει ότι στηρίζει αυθεντικές μαθητικές διεκδικήσεις.
Έτσι, ένα κίνημα που ξεκίνησε από τα σχολεία μετατρέπεται σταδιακά σε αντιπαράθεση για το ποιος νομιμοποιείται να διαμαρτύρεται, ποιος «υποκινεί» και ποιος ορίζει το όριο ανάμεσα στην πολιτική σύγκρουση και στο πρόβλημα δημόσιας τάξης.
Από το Κρετέιγ στις Βρυξέλλες
Η ίδια σύγκρουση ορισμών εμφανίζεται, με διαφορετικό φυσικά αντικείμενο, και στις Βρυξέλλες.
Η Γαλλίδα ευρωβουλευτής της LFI Rima Hassan βρέθηκε στο επίκεντρο αντιπαράθεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μετά την αφαίρεση ισραηλινής σημαίας από έκθεση αφιερωμένη στα θύματα της επίθεσης της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου. Η πρόεδρος του Κοινοβουλίου Roberta Metsola ανακοίνωσε ότι εξετάζονται μέτρα, ενώ άλλοι ευρωβουλευτές χαρακτήρισαν την πράξη αντισημιτική. Η Hassan υποστηρίζει ότι η ενέργειά της στρεφόταν εναντίον της πολιτικής και της παρουσίας του ισραηλινού κράτους στην εκδήλωση, όχι εναντίον των Εβραίων.
Αυτό δεν είναι μια λεπτομέρεια ορολογίας. Η πολιτική κριτική απέναντι σε ένα κράτος και ο αντισημιτισμός δεν είναι έννοιες ταυτόσημες. Ακόμη και ο ορισμός εργασίας της International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA), η διακυβερνητική συμμαχία για τη μνήμη του Ολοκαυτώματος», τον οποίο χρησιμοποιούν ευρωπαϊκοί θεσμοί, διευκρινίζει ότι κριτική προς το Ισραήλ αντίστοιχη με εκείνη που ασκείται σε οποιαδήποτε άλλη χώρα δεν μπορεί από μόνη της να θεωρείται αντισημιτική.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι να αρνηθεί κανείς την ύπαρξη πραγματικού αντισημιτισμού, ούτε να βαφτίσει κάθε κρατική αντίδραση «καταστολή». Είναι να παρακολουθήσει πόσο εύκολα διευρύνονται οι κατηγορίες της απειλής: από τη βίαιη πράξη στον πολιτικό λόγο, από την ασφάλεια στην ιδεολογική ταξινόμηση, από την προστασία της δημόσιας τάξης στον περιορισμό του πεδίου της διαφωνίας.
Και το κράτος που στενεύει…
Εδώ επιστρέφουμε στην οικονομία.
Μια χώρα με χρέος πάνω από 120% του ΑΕΠ, σχεδόν 100 δισ. ευρώ ετήσιους τόκους, αυξανόμενες αμυντικές και ενεργειακές πιέσεις και αγορές που απαιτούν όλο και ακριβότερο αντίτιμο για να τη χρηματοδοτήσουν δεν διαθέτει το δημοσιονομικό περιθώριο που είχε σε προηγούμενες κοινωνικές κρίσεις.
Το Reuters σημείωσε αυτή την εβδομάδα ότι ακριβώς αυτή είναι η διαφορά με παλαιότερα γαλλικά κύματα διαμαρτυρίας. Άλλοτε η κυβέρνηση μπορούσε να απαντήσει με πρόσθετη χρηματοδότηση. Σήμερα το χρέος, το έλλειμμα και το κόστος δανεισμού περιορίζουν δραστικά αυτή τη δυνατότητα. Εδώ εμφανίζεται ο πραγματικός πολιτικός κίνδυνος.
Το κράτος επικαλείται από τη γέννησή του το δικαίωμα να επιβάλλει τον νόμο. Η δυσκολότερη ερώτηση είναι πότε η επιβολή αυτή υπηρετεί την κοινωνία και πότε αρχίζει να υπηρετεί κυρίως τη δική του αυτοσυντήρηση. Πάει να πει, πως όταν περιορίζεται η οικονομική δυνατότητα της πολιτικής να απαντήσει σε κοινωνικά αιτήματα, τόσο μεγαλώνει ο πειρασμός να αλλάξει η ονομασία του προβλήματος.
Από αίτημα σε αναταραχή. Από διαμαρτυρία σε απειλή. Από πολιτική σύγκρουση σε ζήτημα ασφάλειας.
Τότε η σημαντικότερη ερώτηση δεν είναι μόνο πόσα χρήματα λείπουν από τα γαλλικά σχολεία.
Είναι πόσο στενή μπορεί να γίνει η οικονομική και πολιτική δυνατότητα ενός δημοκρατικού κράτους πριν αρχίσει να στενεύει μαζί της και ο χώρος που αφήνει στη διαφωνία.
Πηγές
- Reuters, 3–8 Οκτωβρίου 2026 — μαθητικές κινητοποιήσεις, συλλήψεις, τραυματισμοί, δημοσιονομικό περιβάλλον και αγορά ομολόγων.
- Le Monde, 1–5 Οκτωβρίου 2026 — έναρξη του κινήματος στο lycée Saint-Exupéry του Créteil, έκταση κινητοποιήσεων και κενά εκπαιδευτικών.
- Direction générale du Trésor / Agence France Trésor, Rapport sur la dette des administrations publiques 2027.
- Γαλλική κυβέρνηση, Projet de budget pour 2027 — χρέος, τόκοι και δημοσιονομική προσαρμογή.
- Euronews, 6–7 Οκτωβρίου 2026 — υπόθεση Rima Hassan στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
- European Commission / IHRA working definition — διάκριση ανάμεσα στην κριτική προς το Ισραήλ και στον αντισημιτισμό.
Φωτογραφία αρχείου. Photo: Alotrobo / Pexels.
Πρόσφατα στην ίδια κατηγορία
