25 λεπτά χειροκρότημα για το «NAZA». Ο φακός μπαίνει μέσα στον μηχανισμό της σφαγής στη Γάζα
Το «NAZA» των Yuval Abraham και Rachel Szor, βασισμένο στις μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών πληροφοριών, έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στη Βενετία και δέχθηκε standing ovation περίπου 25 λεπτών. Στο επίκεντρο: επιτήρηση, AI, επιλογή στόχων και ο υπολογισμός των αναμενόμενων απωλειών αμάχων.
Για περίπου 25 λεπτά, η Sala Grande της Βενετίας έμεινε όρθια.
Στην οθόνη είχαν μόλις πέσει οι τίτλοι τέλους του NAZA, του νέου ντοκιμαντέρ των Ισραηλινών Yuval Abraham και Rachel Szor. Στην αίθουσα υψώθηκαν παλαιστινιακές σημαίες και οι δύο δημιουργοί παρακολουθούσαν εμφανώς συγκινημένοι μια standing ovation που καταγράφηκε από διεθνή μέσα ως ρεκόρ για το Φεστιβάλ της Βενετίας.
Δεν ήταν μια περιφερειακή προβολή. Το NAZA συμμετέχει στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα της 83ης Μόστρα, ανάμεσα στις 21 ταινίες που διεκδικούν τον Χρυσό Λέοντα, και είναι το μοναδικό ντοκιμαντέρ της φετινής κύριας διαγωνιστικής ενότητας.
Η υποδοχή αυτή αποτελεί από μόνη της είδηση. Όχι μόνο επειδή διήρκεσε περίπου 25 λεπτά, αλλά επειδή δίνει ένα σαφές αριθμητικό και ποιοτικό αποτύπωμα της αντίδρασης ενός συγκεκριμένου διεθνούς κοινού. Δεν είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα ενός ολόκληρου πληθυσμού· λειτουργεί όμως ως μια περιορισμένης κλίμακας, άτυπη δημοσκόπηση της αίθουσας: μια εξαιρετικά έντονη συλλογική αποδοχή του έργου και του αιτήματός του να εξεταστεί τι ακριβώς συνέβη —και εξακολουθεί να συμβαίνει— στη Γάζα.
Η αίθουσα της Βενετίας, για 25 λεπτά, πήρε θέση.
24 άνθρωποι από το εσωτερικό του συστήματος
Το ντοκιμαντέρ γυρίστηκε σε διάστημα σχεδόν τριών ετών, κυρίως νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ. Οι Abraham και Szor κατέγραψαν τις μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών πληροφοριών που είχαν άμεση εμπλοκή στα συστήματα επιτήρησης, ανάλυσης και στόχευσης.
Οι ταυτότητές τους προστατεύονται: πρόσωπα και φωνές έχουν αλλοιωθεί ψηφιακά. Η δύναμη του NAZA βρίσκεται ακριβώς εκεί. Οι περιγραφές δεν προέρχονται από εξωτερικούς παρατηρητές του πολέμου, αλλά από ανθρώπους που εργάστηκαν μέσα στον μηχανισμό.
Οι μαρτυρίες περιγράφουν μαζική παρακολούθηση, ανάλυση δεδομένων και επιλογή στόχων, με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης να υποβοηθούν τον εντοπισμό πιθανών μελών της Χαμάς. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters και του Guardian για την ταινία, οι καταθέτοντες περιγράφουν ένα σύστημα στο οποίο σπίτια και διαμερίσματα μπορούσαν να μετατραπούν σε στόχους ενώ ήταν γνωστό ότι στο εσωτερικό τους βρίσκονταν και μέλη των οικογενειών των υπόπτων.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι στοχεύει τη Χαμάς και τις στρατιωτικές υποδομές της, ότι λαμβάνει μέτρα για τον περιορισμό των απωλειών αμάχων και ότι η Χαμάς επιχειρεί μέσα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Στο ρεπορτάζ του Reuters για την πρεμιέρα, οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις δεν είχαν απαντήσει άμεσα σε αίτημα σχολιασμού ειδικά για το ντοκιμαντέρ.
Το NAZA στρέφει όμως το ερώτημα ένα βήμα νωρίτερα: πώς παράγεται η απόφαση που φτάνει στον άνθρωπο ο οποίος τελικά εγκρίνει ή εκτελεί ένα πλήγμα;
Τι σημαίνει «NAZA»
Ο ίδιος ο τίτλος ανοίγει μια πόρτα στη γλώσσα αυτής της μηχανής. Το NAZA είναι στρατιωτικό ακρωνύμιο/όρος που, σύμφωνα με τους δημιουργούς και τις πηγές της ταινίας, χρησιμοποιείται από τις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών για να δηλώσει τον αναμενόμενο αριθμό αμάχων που μπορεί να σκοτωθούν σε ένα αεροπορικό πλήγμα — αυτό που στη στρατιωτική ορολογία καταγράφεται ως «παράπλευρες απώλειες».
Και εδώ η ψυχρή τεχνική γλώσσα αποκτά το πραγματικό της βάρος. Πριν από ένα πλήγμα μπορεί να υπάρχει ένας στόχος, μια πιθανότητα ταυτοποίησης, μια επιχειρησιακή αξία — και δίπλα τους ένας αριθμός ανθρώπων που εκτιμάται ότι θα σκοτωθούν μαζί του.
Το ντοκιμαντέρ δεν περιορίζεται στις «αστοχίες» ενός συστήματος. Οι δημιουργοί δηλώνουν ότι θέλουν να εξετάσουν τις εντολές, τις πολιτικές, τις αποδεκτές πρακτικές και τη λογική που επιτρέπουν στο σύστημα να λειτουργεί. Γι’ αυτό το NAZA είναι περισσότερο από μια ταινία για την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι μια ταινία για το τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία επιτρέπει στον πόλεμο να αποκτήσει βιομηχανική κλίμακα επεξεργασίας πληροφοριών και παραγωγής στόχων.
Από το «No Other Land» στη Γάζα
Οι Yuval Abraham και Rachel Szor ήταν δύο από τους τέσσερις δημιουργούς του No Other Land, που κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ το 2025. Τώρα επιστρέφουν με μια ταινία που αλλάζει οπτική: αντί να κινηματογραφούν πρωτίστως τις συνέπειες της κατοχής και της καταστροφής, στρέφονται προς τους ανθρώπους και τα συστήματα που παράγουν τις στρατιωτικές αποφάσεις.
Το NAZA είναι παραγωγή του Guardian και της JW Films, με παραγωγό τον Jim Wilson και executive producer τον Jonathan Glazer, δημιουργό του The Zone of Interest. Η επίσημη σελίδα της Biennale περιγράφει την ταινία ως ένα έργο που, γυρισμένο νύχτα στις ταράτσες του Τελ Αβίβ, αποκαλύπτει τα συστήματα πίσω από τη μαζική θανάτωση Παλαιστινίων αμάχων στη Γάζα.
Η σχέση με τη Βενετία αποκτά και μια δεύτερη διάσταση. Το 2025, το The Voice of Hind Rajab, για το εξάχρονο κορίτσι που σκοτώθηκε στη Γάζα, είχε προκαλέσει επίσης μια εξαιρετικά μεγάλη standing ovation και στη συνέχεια κέρδισε τον Αργυρό Λέοντα — Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής. Φέτος, το βλέμμα μετακινείται από ένα συγκεκριμένο θύμα στο εσωτερικό του μηχανισμού που αποφασίζει τα πλήγματα.
Τα 25 λεπτά δεν είναι υποσημείωση
Υπάρχει ο πειρασμός σε τέτοιες περιπτώσεις να αντιμετωπίζεται το χειροκρότημα σαν κοσμική λεπτομέρεια ενός φεστιβάλ. Εδώ δεν είναι.
Είκοσι πέντε λεπτά όρθιας, συλλογικής αντίδρασης είναι πολιτιστικό και πολιτικό γεγονός. Καταγράφουν ότι ένα σημαντικό διεθνές κοινό δεν παρακολούθησε απλώς το NAZA: το υποδέχθηκε με τρόπο ασυνήθιστα έντονο, δημόσιο και μετρήσιμο.
Η ταινία θα κριθεί κινηματογραφικά. Οι μαρτυρίες και τα στοιχεία της θα συνεχίσουν να εξετάζονται δημοσιογραφικά και ιστορικά. Αλλά ένα πρώτο συμπέρασμα έχει ήδη γραφτεί στην αίθουσα της Sala Grande: η Γάζα δεν βρίσκεται πλέον μόνο στις σελίδες των πολεμικών ανταποκρίσεων. Έχει περάσει στο κέντρο της διεθνούς πολιτιστικής σκηνής — και ένα μεγάλο μέρος του κοινού της Βενετίας έδειξε καθαρά ότι θέλει να ακούσει τι έχουν να πουν οι άνθρωποι που είδαν τη μηχανή του πολέμου από μέσα.
Πηγές / διασταύρωση
La Biennale di Venezia — NAZA · The Guardian — investigation / film report · The Guardian — interview with the directors · Reuters — Venice report · Associated Press — premiere / 24 sources
Πρόσφατα στην ίδια κατηγορία
