Από τα «Academies Trust & τα Charter Schools» στα ελληνικά “Ωνάσεια” Σχολεία
Με τον όρο «Ωνάσεια» (στην ελληνική περίπτωση), μιλάμε για σχολεία που κινούνται στο τρίγωνο: ιδιωτική χρηματοδότηση – δημόσιο/κρατικό πλαίσιο – στόχος: «αριστεία».
Δεν θεωρούνται ιδιωτικά σχολεία. Είναι υβριδικά ιδρύματα εκπαίδευσης και (με μια ευρεία έννοια του όρου) «ιδεολογίας».
Τα πρώτα 12 Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία (6 Γυμνάσια + 6 Λύκεια) ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο του 2025 σε περιοχές όπως το Περιστέρι, ο Κολωνός και το Μενίδι (Αττική), καθώς και η Ξηροκρήνη (Θεσσαλονίκη), η Κοζάνη και η Ξάνθη.
Υπήρξε «απένταξη» 7 σχολικών μονάδων που περιλαμβάνονταν στη σύμβαση, αλλά δεν λειτούργησαν ως Ωνάσεια, επειδή δεν εκδόθηκε η απαιτούμενη σχετική απόφαση (δηλαδή «κόπηκαν» διοικητικά/θεσμικά και όχι επειδή υπήρξαν αντιδράσεις ενδιαφερόμενων φορέων).
Παράλληλα, για το σχολικό έτος 2026–2027 ανακοινώθηκαν 8 νέα σχολεία που θα ενταχθούν (π.χ. Αιγάλεω, Ρόδος, Ηράκλειο, Πύργος Ηλείας).
Οι «νομοί» δεν αποφασίζουν τυπικά την ένταξη· η επιλογή γίνεται με υπουργικές αποφάσεις και βάσει του θεσμικού πλαισίου του δικτύου. Υπάρχουν, ωστόσο, έντονες τοπικές αντιδράσεις και συζητήσεις σε δημοτικά συμβούλια (π.χ. στον Πύργο: καταγεγραμμένη αντίθεση αντιπολίτευσης, γονέων, μαθητών και εκπαιδευτικών στο δημοτικό συμβούλιο, με τον δήμαρχο να υπερασπίζεται την ένταξη).
Στην Ελλάδα το μοντέλο συνδέεται με το Ίδρυμα Ωνάση, διεθνώς όμως είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο.
Στις ΗΠΑ εμφανίζεται με τη μορφή των Charter Schools. Λειτουργούν με δημόσια χρηματοδότηση και ιδιωτική διαχείριση, με έμφαση σε:
* επιδόσεις
* STEM
* πειθαρχία / μετρήσιμους δείκτες απόδοσης (metrics)
Τα περισσότερα υποστηρίζονται από ιδρύματα, hedge funds και Big Tech philanthropy (π.χ. Gates, Walton, Zuckerberg – χωρίς βέβαια αυτή η στήριξη να συνιστά «φιλανθρωπία αθωότητας»).
Στο Ηνωμένο Βασίλειο συναντώνται με διάφορους προσδιορισμούς: “Academies Trust Schools” (μτφ. εκπαιδευτικά καταπιστεύματα / φορείς διαχείρισης σχολείων) / Foundation Schools, Public–Private Partnership Schools (PPP), Philanthropic-backed Schools, Elite Public Schools with Private Governance.
Λειτουργούν εκτός ελέγχου των τοπικών εκπαιδευτικών αρχών και διοικούνται από “academy trusts, με ισχυρή ιδεολογική σφραγίδα:
* meritocracy =μετρήσιμοι / ποσοτικοποιημένοι δείκτες απόδοσης = “αξιοκρατία”
* αξιολόγηση
* ανταγωνισμός
Παρουσιάστηκαν ως μορφή «εκσυγχρονισμού» της δημόσιας εκπαίδευσης.
Στη Γαλλία εμφανίζονται ως “grands établissements / selective public schools” και είναι λιγότερο ιδιωτικοποιημένα, ωστόσο χαρακτηρίζονται από έντονη ελιτίστικη επιλογή και συνεργασίες με ιδρύματα και επιχειρήσεις.
Στη Γερμανία παρουσιάζονται ως “Stiftung-backed schools”, δηλαδή σχολεία υπό ιδρύματα (*Stiftungen*, δλδ ιδρύματα κοινωφελούς ή εταιρικού τύπου), με έμφαση σε:
* ηγεσία
* οικονομία
* τεχνοκρατική σκέψη
Στη Σιγκαπούρη και στο Ισραήλ (από τα πιο γνωστά διεθνώς) συναντώνται ως:
* IB Schools (International Baccalaureate)
* Global Leadership Academies
* Tech-focused public-private schools
Κοινό χαρακτηριστικό: δημόσιο χρήμα ή δημόσια πρόσβαση, σε συνδυασμό με ιδιωτική διοίκηση, χρηματοδότηση και εκπαιδευτική φιλοσοφία. Ο μηχανισμός λειτουργίας είναι πάνω-κάτω ο ίδιος: Το κράτος παρέχει το βαρύ και ακριβό σκέλος – οικόπεδα, κτήρια, υποδομές, θεσμική κάλυψη και ρίσκο – ενώ ιδρύματα και χορηγοί εισέρχονται στο δεύτερο στάδιο, χαράσσοντας το χάρτη. Σε διαχειριστικό επίπεδο, η λειτουργία οργανώνεται με μοντέλα χαμηλού κόστους και τεχνοκρατικό σχεδιασμό (low – cost administration, technocratic plans), που καθορίζουν προτεραιότητες, επιλογές μαθημάτων και εκπαιδευτικούς στόχους, χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις καθολικότητας ή κοινωνικής λογοδοσίας. . Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν δίδακτρα, σε άλλες όχι — σχεδόν πάντα όμως με υψηλό «κόστος εισόδου» που μετατρέπει τη δημόσια πρόσβαση σε φιλτραρισμένο προνόμιο.
Ένα επιπλέον κοινό χαρακτηριστικό – επιχείρημα–δέλεαρ είναι η υπόσχεση μελλοντικής επαγγελματικής απορρόφησης. Τα σχολεία αυτά παρουσιάζονται ως κόμβοι έγκαιρης σύνδεσης με την αγορά εργασίας, όπου εταιρείες, ιδρύματα και οργανισμοί «εντοπίζουν ταλέντα» από νεαρή ηλικία. Η εκπαίδευση δεν λειτουργεί μόνο ως παιδεία, αλλά και ως προθάλαμος αξιολόγησης, επιλογής και κατεύθυνσης ανθρώπινου δυναμικού, πολύ πριν αυτό αποκτήσει πλήρη κοινωνική και πολιτική αυτοσυνείδηση.
Η επιλογή μαθητών γίνεται μέσω εξετάσεων, συνεντεύξεων και portfolios («κίνητρο και ταλέντο»). Δημόσια μεν, φιλτραρισμένη δε.
Το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει:
* ενισχυμένο STEM (Φυσικές επιστήμες, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά)
* leadership (ηγετικές ικανότητες)
* entrepreneurship (επιχειρηματικότητα)
* soft skills (ήπιες / οριζόντιες δεξιότητες)
και συχνά λιγότερη «ανθρωπιστική παιδεία».
Ο ιδεολογικός πυρήνας, χωρίς να δηλώνεται πάντα ρητά, συγκροτείται γύρω από αξιακούς κώδικες όπως:
* ατομική ευθύνη
* αριστεία αντί ισότητας
* ανταγωνισμός αντί συλλογικότητας
* αγορά ως φυσικό περιβάλλον ζωής
Κλείνοντας, τα σχολεία αυτά παρουσιάζονται ως «ευκαιρία για τα ικανά παιδιά, ανεξαρτήτως καταγωγής», αλλά συχνά λειτουργούν ως εργοστάσια νέων ελίτ με δημόσια νομιμοποίηση. Δεν καταργούν τη δημόσια εκπαίδευση. Την αναδιαρθρώνουν ιεραρχικά.
Τα σχολεία τύπου Ωνάσεια δεν είναι ιδιωτικά· είναι η ιδιωτικοποίηση της ιδέας του δημοσίου.
Πηγές:
Charter Schools (ΗΠΑ)
National Education Policy Center (NEPC) – ανεξάρτητο ερευνητικό κέντρο με κριτικές μελέτες για charter schools, επιδόσεις και κοινωνικές επιπτώσεις.
https://nepc.colorado.edu/review/charter-schools
Academies (Ηνωμένο Βασίλειο)
UK Department for Education – επίσημη περιγραφή του θεσμικού πλαισίου academies και academy trusts.
https://www.gov.uk/types-of-school/academies
Συγκριτική ανάλυση Academies & Charter Schools
London School of Economics (LSE) – ακαδημαϊκή μελέτη για ιδιωτικοποίηση, ανισότητες και αποτελέσματα.
https://eprints.lse.ac.uk/124047/
