Θεατρικό αφιέρωμα Β’ Μέρος: Η ελληνική θεατρική παραγωγή από το 1920

09/12/2025

Τα τελευταία περίπου 100 χρόνια το ελληνικό θέατρο πέρασε από τη συγκρότηση οργανωμένων κρατικών θεσμών και την ανανέωση ρεπερτορίου με κλασικά και νεότερα έργα, στην

Τα τελευταία περίπου 100 χρόνια το ελληνικό θέατρο πέρασε από τη συγκρότηση οργανωμένων κρατικών θεσμών και την ανανέωση ρεπερτορίου με κλασικά και νεότερα έργα, στην άνθιση πειραματικών μορφών, στην πολιτική αντιπαράθεση, ιδιαίτερα την περίοδο 1967–1974, και στην ποικιλομορφία ιδιωτικών και φεστιβαλικών παραγωγών μετά τη Μεταπολίτευση.

Σημαντικό άξονα στην πορεία του θεάτρου τον 20ο αιώνα αποτελεί η ίδρυση και ο ρόλος του Εθνικού Θεάτρου, η συμβολή του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν, το Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, τα ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. και η ανάδυση νέων δημιουργών με σχολές και σύγχρονες επιρροές.

1920–1940: Συγκρότηση, μεσοπόλεμος, Βʼ Παγκόσμιος

Μετά το 1920 τα επαγγελματικά σχήματα και τα πρώτα μόνιμα θεατρικά ιδρύματα αποκτούν μεγαλύτερη σταθερότητα και η λειτουργία πιο οργανωμένων δομών θα κορυφωθεί λίγο αργότερα με την ίδρυση του Εθνικού Θεάτρου το 1930.

Στα χρόνια της Κατοχής και αμέσως μετά, εμφανίστηκαν ομάδες που προσπαθούσαν να κρατήσουν ζωντανή τη θεατρική ζωή και να αντισταθούν ιδεολογικά, οι οποίες είχαν απήχηση και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στα καλλιτεχνικά δρώμενα στα χρόνια που ακολούθησαν.

1940s–1960s: Καλλιτεχνικοί ηγέτες και παγκόσμια προβολή

Στις αρχές του 1940 ιδρύεται το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, το οποίο έπαιξε μεγάλο ρόλο στην εισαγωγή μοντέρνων ρευμάτων και στην ανάγνωση των αρχαίων δραμάτων με σύγχρονη ματιά. Εκεί, από το 1942 και έπειτα ο σκηνοθέτης Κάρολος Κουν έδωσε την ευκαιρία στο κοινό να παρακολουθήσει κλασικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και του αρχαίου δράματος με πρώτη παράσταση την «Αγριόπαπια» του Ίψεν στο Θέατρο Αλίκη, στις 7 Οκτωβρίου 1942.

Το 1954 ξεκινά ανεπίσημα το Φεστιβάλ Επιδαύρου και στις 11 Ιουλίου ανεβάζει τον «Ιππόλυτο» του Ευρυπίδη σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη, μία παράσταση που άφησε εποχή προετοιμάζοντας το έδαφος για την επόμενη χρονιά που εγκαινιάστηκε επίσημα διαγράφοντας από τότε λαμπρή πορεία. Από το 1955 μέχρι σήμερα αποτελεί σταθερό καλοκαιρινό ραντεβού της Τέχνης με κλασικά και σύγχρονα ρεπερτόρια αγγίζοντας Έλληνες και ξένους θεατρόφιλους.

1967–1974 :Δικτατορία – Μεταπολίτευση

Το χρονικό διάστημα από το 1967 έως το 1974 σημαδεύτηκε από έλεγχο, λογοκρισία και ταυτόχρονα από αντίσταση μέσα στο θέατρο. Κάποιες παραγωγές λογοκρίθηκαν και άλλες επινόησαν συμβολικούς τρόπους να μιλήσουν πολιτικά, με τη σχέση θεάτρου – κράτους σε αυτή τη χρονική στιγμή να είναι αρκετά πολύπλοκη.

1980–2000: Ιδιωτικό θέατρο- Πειραματισμοί

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 και κυρίως τις δεκαετίες του ’80–’90, αναπτύχθηκαν ιδιωτικοί θίασοι, νέες σκηνές, πειραματικές ομάδες και σκηνοθετικές προσωπικότητες που διαμόρφωσαν νέα αισθητικά ρεύματα. Παράλληλα το Εθνικό και το Θέατρο Τέχνης συνέχισαν να παίζουν σπουδαίο ρόλο ως θεσμοί εκπρόσωποι του ρεπερτορίου και της παραγωγής.

Από το 2010-2025: Κρίσεις, Ψηφιοποίηση και Φεστιβάλ

Η οικονομική κρίση που έπληξε τη χώρα το 2009 και συνεχίζει μέχρι σήμερα, πίεσε αρκετά χρηματοδοτήσεις και υποδομές. Ωστόσο ενίσχυσε δημιουργικές μικρές παραγωγές, διεθνείς συμπαραγωγές και εντονότερη χρήση πολυμέσων. Τα μεγάλα φεστιβάλ συνεχίζουν να είναι κεντρικά, ενώ αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικές σκηνές παραμένουν σημαντικοί για τη θεσμική προβολή.

ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΙ ΘΕΣΜΟΙ ΠΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΑΝ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ:

Καρόλος Κουν – Ιδρυτής του Θεάτρου Τέχνης

Μια καθοριστική μορφή στη σκηνοθετική ανάγνωση του αρχαίου δράματος και στη διεύρυνση του ρεπερτορίου αποτέλεσε ο Κάρολος Κουν, με το Θέατρο Τέχνης να αποτελεί μία πηγή πολιτισμού που διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη μετεμφυλιακή και μεταπολεμική σκηνή.

Ιάκωβος Καμπανέλλης — δραματουργός με διεθνή αναγνώριση Μια επιδραστική καλλιτεχνική φυσιογνωμία στην νεότερη ελληνική δραματουργία με πλούσια θεατρικά κινηματογραφικά σενάρια αποτέλεσε ο Ιάκωβος Καμπανέλης .

Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ)

Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας και το μεγαλύτερο περιφερειακό θέατρο στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1961 στη Θεσσαλονίκη, με στόχο να ενισχύσει την αποκέντρωση της θεατρικής ζωής, να φέρει το ποιοτικό θέατρο πιο κοντά στους πολίτες της Βόρειας Ελλάδας και να λειτουργήσει ως κέντρο πολιτιστικής δημιουργίας και εκπαίδευσης.

Από τα πρώτα του χρόνια στήριξε κλασικά έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, αλλά και της ελληνικής δραματουργίας, δίνοντας βήμα σε νέους δημιουργούς. Σταδιακά, ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα με περιοδείες σε πόλεις και χωριά, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διάδοση της θεατρικής παιδείας.

Ο ρόλος των ΔΗΠΕΘΕ στην πολιτιστική ζωή της Ελλάδας

Τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα (ΔΗΠΕΘΕ) ιδρύθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1980, με στόχο την αποκέντρωση της θεατρικής δραστηριότητας και την καλλιέργεια της θεατρικής παιδείας πέρα από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Η δημιουργία τους αποτέλεσε σημαντική πολιτιστική τομή, καθώς συνέβαλε στη διάδοση του θεάτρου σε ολόκληρη την ελληνική Περιφέρεια.

Τα ΔΗΠΕΘΕ έχουν αναδείξει Έλληνες συγγραφείς, σκηνοθέτες και ηθοποιούς, δίνοντάς τους την ευκαιρία να εκφραστούν καλλιτεχνικά. Εκτός από έργα του διεθνούς ρεπερτορίου, δίνουν ιδιαίτερη έμφαση σε κείμενα της ελληνικής δραματουργίας, στηρίζοντας τη σύγχρονη θεατρική παραγωγή.