Η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη συγγραφή έχει φουντώσει και συχνά εκκινεί με διλήμματα:
- Είναι κλοπή;
- Είναι τεμπελιά;
- Είναι το τέλος της “κανονικής γραφής”;
Τι είναι τελικά η συγγραφή με Τεχνητή Νοημοσύνη (AI);
Για κάποιους, είναι μια απάτη: ένας εύκολος δρόμος για να παρακάμψει κανείς τον κόπο, να παραδώσει κείμενα χωρίς να ιδρώσει.
Για άλλους, είναι σχεδόν θαύμα: μια τεχνολογική λύση που προσφέρει ταχύτητα, ιδέες, ακόμη και έμπνευση.
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, ή μάλλον σε μια νέα, αχαρτογράφητη περιοχή.
Η χρήση της AI στη συγγραφή δεν είναι ούτε “κανονική γραφή” ούτε “κανονική απάτη”. Είναι κάτι *υβριδικό, αμήχανο και καινούριο*, που διαφεύγει από τους παραδοσιακούς ορισμούς της αυθεντικότητας και του κόπου.
Το αμήχανο ενδιάμεσο
Ένα άρθρο που αποτέλεσε αφετηρία για τούτο το σημείωμα (“Writing With AI Isn’t Exactly Writing — But It Isn’t Cheating Either” /New Yorker magazine) δείχνει καθαρά ότι το ζήτημα δεν μπαίνει σε παλιούς φακέλους. Η συγγραφή με AI είναι κάτι νέο, αμήχανο, υβριδικό. Δεν είναι ούτε “η απόλυτη αυθεντικότητα” ούτε “η απόλυτη απάτη”. Είναι μια διαδικασία συνύπαρξης.
Μια από τις πιο εύστοχες έννοιες που έχουν ειπωθεί είναι το “rhetorical load sharing” (“μοίρασμα ρητορικού βάρους”.)Η AI δεν γράφει αντί για εμάς· συμμετέχει στη διαδικασία, προσφέρει δομή, ιδέες, ρυθμό. Σαν να έχεις συγκυβερνήτη στο πιλοτήριο: δεν απογειώνεται μόνος του, αλλά κάνει πιο ανεκτό το βάρος της πτήσης και συμβάλλει στο να ξεκαθαρίσεις ιδέες, να βρεις δομή, να σκεφτείς πιο καθαρά(όπως παλιά ένας σοβαρός και ευφυής συνομιλητής).
{field 1}Η AI δεν γράφει “αντί” του ανθρώπου· μοιράζεται μαζί του το βάρος της σύνθεσης.
Και εδώ το ζήτημα γίνεται φιλοσοφικό:
- Όταν η πένα αντικατέστησε το φτερό, ήταν “απάτη”;
- Όταν η γραφομηχανή αντικατέστησε το χειρόγραφο, χάσαμε κάτι;
Κάθε νέο μέσο «ανακατανέμει τον κόπο», αλλά δεν καταργεί την πράξη της γραφής.
Σκεφτείτε το σαν ένα νέο εργαλείο γραφής.
Όπως η πένα αντικατέστησε το φτερό, όπως η γραφομηχανή αντικατέστησε το χειρόγραφο, έτσι και η AI αλλάζει τον τρόπο που προσεγγίζουμε το γράψιμο. Δεν καταργεί την πράξη της συγγραφής· απλώς την «ανακατανέμει».
Το γράψιμο είναι δύσκολο. Η συγγραφή δεν είναι απλή υπόθεση. Από νευρογνωσιακή άποψη, είναι ένα εξαιρετικά απαιτητικό έργο:
- Συνδυάζει μνήμη, λογική, συναίσθημα.
- Απαιτεί να κρατάς πολλές ιδέες ταυτόχρονα και, κυρίως, γνώσεις.
- Προϋποθέτει δομή, συνοχή και ρυθμό.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η χρησιμότητα της AI: λειτουργεί ως συνομιλητής που σε βοηθά να δαμάσεις αυτό το πολύπλοκο έργο. Δεν αντικαθιστά την προσπάθεια, αλλά προσφέρει έναν χώρο αλληλεπίδρασης.
Η αλήθεια είναι πως σε κάθε εποχή τεχνολογικής μετάβασης, ανθίζουν και οι συνομωσίες.
Όπως κάποτε το ραδιόφωνο κατηγορήθηκε ότι «μεταδίδει σήματα του διαβόλου», έτσι και σήμερα η AI υποτίθεται ότι «κρύβει κώδικες πίσω από τις λέξεις».
Στην πραγματικότητα, το μόνο που συχνά κρύβεται είναι κάτι πολύ πιο απλό:
- Μια λάθος ονομασία αρχείου.
- Μια διαφορετική μορφή αποθήκευσης.
- Μια ασυμβατότητα ανάμεσα σε προγράμματα.
Από ένα τεχνικό λάθος, γεννιούνται “θεωρίες” για τεχνητές νοημοσύνες που μας χειραγωγούν κρυφά.
Η αλήθεια όμως είναι πεζή: δεν υπάρχει “μυστικός κώδικας”. Υπάρχει μόνο η δική μας διάθεση να ερμηνεύουμε το άγνωστο με όρους δράματος και απειλής.
Και κάπου εδώ, χωράει το χιούμορ: πίσω από τις λέξεις δεν κρύβεται κάποια υπερνοημοσύνη· «πίσω από τις λέξεις κρύβεται (μόνο) ο Αλέξης», όπως έλεγε το τραγουδάκι του ΄70.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι τι “κρύβει” η AI, αλλά τι χάνουμε¨ εμείς αν τη χρησιμοποιούμε λάθος.
- Μήπως χάνουμε την αντοχή να γράφουμε από το μηδέν;
- Μήπως συνηθίζουμε στο “πρόχειρο κείμενο” που μας σερβίρεται εύκολα;
- Μήπως μπερδεύουμε το εργαλείο με την πηγή της σκέψης;
Η απάντηση είναι θέμα στάσης.
Η AI μπορεί να είναι είτε δεκανίκι που σε κάνει αδύναμο, είτε αφορμή για να σκεφτείς πιο βαθιά.
Κι εδώ κολλάει το moto μας:«Η βλακεία δεν είναι προπατορικό αμάρτημα· είναι επιλογή διαρκείας.»
Περί συνομωσιών…
Όποιος χρησιμοποιεί την AI απλώς για να ξεγελάσει (ή να «κλέψει»), δεν θα πάψει να είναι φτωχός στη σκέψη. Όποιος τη χρησιμοποιεί για να σκεφτεί, μπορεί να πάει μακρύτερα.
Κι όμως, μέσα στην αμηχανία, ξεφυτρώνουν «επιστημονικοφανείς συνομωσίες»:
- «Η AI βάζει κρυφούς κώδικες μέσα στα αρχεία».
- «Οι λέξεις της κουβαλούν μυστικά μηνύματα».
- «Μας χειραγωγεί χωρίς να το ξέρουμε».
Στην πράξη, το μόνο που συχνά συμβαίνει είναι κάτι απολύτως τετριμμένο: λάθος ονομασία αρχείου, διαφορετική κωδικοποίηση, ασυμβατότητα προγραμμάτων. Από την απλή τεχνική δυσλειτουργία, κάποιοι χτίζουν «ολόκληρες κοσμοθεωρίες.
Σχέση ανθρώπου και ΑΙ
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν το AI “κρύβει” κάτι.
Όπως σε κάθε ερώτημα , η απάντηση εξαρτάται από τη στάση μας και την Παιδεία.
Η σχέση Ανθρώπου – AI μοιάζει με ναυσιπλοΐα:
- Το καράβι είναι ίδιο για όλους.
- Ο καιρός δεν αλλάζει ανάλογα με τον καπετάνιο.
- Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι το «πώς διαβάζεις τα σήματα του ορίζοντα».
Κάποιος βυθίζεται επειδή δεν ξέρει να ξεχωρίσει τα ρεύματα· άλλος φτάνει στο λιμάνι γιατί έμαθε να ακούει τον άνεμο.
Το ίδιο και με τη συγγραφή με AI: δεν είναι το μέσο που φταίει, είναι ο τρόπος που το διαχειρίζεσαι.
Κάπου εδώ εμφανίζεται και μια άλλη, συχνά υποτιμημένη πλευρά: η «πρόσβαση».
Η χρήση της AI μπορεί να διευρύνει ή να περιορίσει τις ανισότητες:
- Για κάποιον με μαθησιακές δυσκολίες, είναι εργαλείο ενδυνάμωσης.
- Για κάποιον που έχει ήδη όλα τα μέσα, μπορεί να γίνει εργαλείο ευκολίας και τεμπελιάς.
Η κοινωνία μας θα χρειαστεί να αποφασίσει αν η AI θα λειτουργήσει ως μοχλός ισότητας ή ως μηχανισμός περαιτέρω ανισοτήτων.
Η μεγάλη πρόκληση
Κλείνοντας, η συγγραφή με AI δεν είναι απάτη ούτε θαύμα.
Είναι σαν να έχεις παρέα στο κατάστρωμα: άλλοτε σε κουράζει, άλλοτε σε εμπνέει.
Κι όπως σε κάθε ταξίδι, «δεν μετράει το σκαρί· μετράει ο καπετάνιος.»
Η AI δεν είναι “εξωγήινη απειλή”, ούτε “σωτήρας της δημιουργικότητας”.
Είναι απλά «ένας νέος συνομιλητής».
Όπως κάθε συνομιλητής, μπορεί να είναι χρήσιμος ή άχρηστος, ανάλογα με το αν ξέρεις τι θες να πεις και τι θες να ακούσεις.
Η πρόκληση είναι να μη χαθεί η «ευθύνη της σκέψης»:
- Να μη μπερδέψουμε την ευκολία με την αυθεντικότητα…
- Να μη γίνουμε καταναλωτές προκάτ φράσεων…
- Να μη φοβηθούμε να γελάσουμε με τις συνομωσιολογίες που βαφτίζουν “κώδικες” τα απλά λάθη…
