Ο νομάς – από το «νέμω» στη σύγχρονη ρευστότητα των εννοιών και την κίνηση ανάμεσα στο lifestyle και την “ελκυστική” πλευρά της περιπλάνησης.
Η λέξη νομάς προέρχεται από το αρχαίο ρήμα νέμω — «μοιράζω», «βόσκω», «κατανέμω». Δεν σήμαινε ποτέ τη φυγή∙ σήμαινε την κίνηση μέσα στον ρυθμό της γης. Ο νομάς ήταν ο άνθρωπος που ζούσε ανάμεσα σε εποχές, όχι ανάμεσα σε σύνορα. Η μετακίνηση ήταν τρόπος συνύπαρξης, όχι ανέφελης περιπλάνησης. Αιώνες αργότερα, η ίδια λέξη γλιστρά σε νέα πραγματικότητα: ο ψηφιακός νομάς — το παιδί του Wi-Fi και του cloud — ζει κι αυτός μέσα στη μεταβολή, αλλά τα δικά του σύνορα ορίζονται πλέον από το δίκτυο. Δεν μετακινείται για να επιβιώσει∙ μετακινείται για να παραμείνει συνδεδεμένος.
Η εξελικτική πορεία της λέξης συνδέθηκε κάποια ιστορική στιγμή με τον vagabundus και, στις μέρες μας, με τον digital nomad. Η λέξη vagabond κουβαλάει βαρύ ιστορικό φορτίο. Στον Μεσαίωνα, το λατινικό vagabundus — από το vagari, περιπλανώμαι — μπήκε στη νομική ορολογία:“Vagabundus est qui sine domicilio vagatur.” (Vagabond είναι όποιος περιπλανιέται χωρίς κατοικία.)
Στα Vagabond Acts της Αγγλίας (14ος–18ος αι.) ο vagabond θεωρείται ad hoc εγκληματίας: άνθρωπος χωρίς γη, χωρίς εργασία, χωρίς υποταγή. Οι νόμοι προέβλεπαν φυλάκιση, μαστίγωμα, ακόμη και δουλεία για όποιον «περιπλανιέται χωρίς σκοπό». Η Εκκλησία τον θεωρούσε διασαλευτή της θεϊκής τάξης: όποιος δεν έχει ρίζα, αμφισβητεί το Θείο Σχέδιο. Στην εποχή μας, ο vagabond μεταμορφώνεται σε digital nomad. Από την ποινική κατηγορία στην ρομαντική αυτοεικόνα του περιηγητή.
Για όσους έχουν ζήσει νομαδικά, η μετακίνηση δεν είναι φυγή. Πολλές φορές είναι Ανάγκη και άλλες έρευνα ή ένας τρόπος εσωτερικής αναζήτησης. Η διαδρομή κουβαλά γοητεία, ρίσκο, μεταμορφώσεις. Οι πραγματικοί νομάδες — συγγραφείς, φωτογράφοι, προγραμματιστές, δημιουργοί — δεν κυνηγούν το σκηνικό. Κυνηγούν την εμπειρία: τη στιγμή που το άγνωστο γίνεται γνώριμο.Η αβεβαιότητα λειτουργεί σαν καύσιμο δημιουργίας. Η μοναξιά προσφέρει χώρο για σκέψη. Η πόλη αλλάζει κάθε εβδομάδα, το καφέ γίνεται γραφείο, το Airbnb βιβλιοθήκη, το αεροδρόμιο σαλόνι. Δεν υπάρχει πατρίδα, παρά μόνο σύνδεση∙ όχι στέγη, αλλά σήμα Wi-Fi.
Ωστόσο, η εικόνα του “ψηφιακού νομά” με το laptop στην παραλία είναι τόσο ελκυστική όσο και παραπλανητική. Οι περισσότεροι δεν εργάζονται σε τροπικά νησιά ούτε πίνουν συνέχεια καφέδες με θέα το Αιγαίο. Ζουν ανάμεσα σε τροχόσπιτα, διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, κοινόχρηστα γραφεία, και ελπίζουν να έχουν σταθερό internet.Η κινητικότητα, που πλασάρεται ως ελευθερία, συχνά είναι ανασφάλεια με ωραίο φως. Χωρίς ασφάλιση, χωρίς σταθερή αμοιβή, χωρίς κοινότητα. Ο ψηφιακός νομαδισμός μπορεί να είναι περιπέτεια, αλλά είναι και μορφή εργασιακής επισφάλειας.
Σπάνια ο όρος “ψηφιακός νομάς” περιλαμβάνει οικογένεια. Η ελευθερία του προϋποθέτει μοναχικότητα. Πώς να μετακινείς παιδιά, σχολεία, σταθερές; Οι ελάχιστες εξαιρέσεις — οικογένειες σε vanlife ή sailing projects — είναι περισσότερο περφόρμανς παρά βιώσιμη καθημερινότητα. Ο ατομικός νομαδισμός είναι εργένικος τρόπος ύπαρξης. Λειτουργεί όσο δεν υπάρχουν δεσμεύσεις. Μόλις προστεθεί η ευθύνη, η περιπλάνηση γίνεται logistics, όχι ελευθερία.
Οι παλιοί νομάδες κινούνταν γιατί έπρεπε. Οι σύγχρονοι γιατί μπορούν – έστω και με δυσκολίες. Ο σημερινός νομάς είναι προϊόν της τεχνολογικής εξέλιξης και της νεοφιλελεύθερης ψευδαίσθησης ότι το σπίτι σου είναι όπου πιάνει το Wi-Fi. Αλλά πίσω από το χαμόγελο της ελευθερίας κρύβεται μια αγορά χωρίς σταθερότητα. Η περιπλάνηση, από επιλογή, γίνεται σταδιακά ανάγκη.
Ο “νομάς” του 21ου αιώνα δεν είναι πια ποιμένας, ούτε ποιητής, ούτε φυγάς. Είναι το σύμπτωμα μιας εποχής που φοβάται τη ρίζα. Ζει μετακινούμενος ανάμεσα σε Wi-Fi, pixels και μικρές αναπνοές ανεξαρτησίας. Όσο κι αν αλλάζει το φόντο, το ερώτημα μένει ίδιο: πρόκειται για ελευθερία ή για έναν νέο τρόπο εξάρτησης; Ίσως τελικά ο ψηφιακός νομάς να είναι ο καθρέφτης του σύγχρονου ανθρώπου — εκείνου που μετακινείται συνεχώς για να μη νιώσει ότι μένει στάσιμος.«Ο νομάς δεν ψάχνει τόπο να μείνει. Ψάχνει τόπο να ανήκει. Κι όσο ταξιδεύει, τόσο διαπιστώνει πως η ελευθερία δεν κατοικεί πουθενά.»
🕯️ Gemma΄s Studio | Noèma n&m — Dec 2025(Επιμέλεια: Editorial The Noèma n&m)
