Το αόρατο ρήγμα πίσω από τα «Ωνάσεια» Σχολεία
Ας ξεκινήσουμε από το προφανές, που όμως κανείς δεν λέει καθαρά:
όταν μιλάμε για Παιδεία, δεν εννοούμε όλοι το ίδιο πράγμα.
Για κάποιους, Παιδεία σημαίνει συγκρότηση: γνώση με ορίζοντα, κρίση, ηθική επεξεργασία, επαφή με τον άλλο, ικανότητα να σταθείς μέσα στον κόσμο χωρίς να μετατρέπεσαι σε προέκταση των συσκευών και των ροών του. Παιδεία ως αντίδοτο στη βία, στον φασισμό, στον κυνισμό, στην απολιτικοποίηση. Παιδεία ως θεμέλιο κοινωνίας.
Για άλλους, Παιδεία είναι *εκπαίδευση*: δεξιότητες, προσαρμοστικότητα, ένα σύνολο λειτουργικών ικανοτήτων που «πιάνουν τόπο». Στόχος δεν είναι ο πολίτης — είναι ο επαγγελματίας. Δεν είναι ο κόσμος — είναι η αγορά.
Κι αυτό δεν είναι απαραίτητα “κακό”. Είναι όμως “άλλο πράγμα”.
Εδώ βρίσκεται το μεγάλο ρήγμα της εποχής μας.
Και εδώ εντάσσονται τα λεγόμενα «Ωνάσεια» Σχολεία.
Τα Ωνάσεια Σχολεία δεν είναι απλώς ένα εκπαιδευτικό πείραμα.
Είναι η ελληνική εκδοχή ενός διεθνούς μοντέλου όπου η δημόσια εκπαίδευση
αρχίζει να λειτουργεί με ιδιωτικού τύπου λογικές, είτε από ιδρύματα,
είτε από συνεργαζόμενους φορείς, είτε από χρηματοδοτήσεις που δεν είναι αμιγώς κρατικές.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν τα Ωνάσεια σχολεία είναι «καλά» ή «κακά». Ούτε αν οι γονείς θα επιβαρυνθούν οικονομικά ή στη διαχείριση του χρόνου τους. Ούτε αν οι εκπαιδευτικοί θα αντέξουν επαγγελματικά, μέσα στην ανασφάλεια που γεννά το σοκ της στιγμής. Αυτές είναι επιλογές ενηλίκων οι οποίες, ωστόσο, παράγουν δομικές συνέπειες. Διότι το όλο θέμα αφορά αποκλειστικά τα παιδιά και το βασικό ερώτημα είναι: Τι είδους άνθρωπο θέλουμε να παράγει το ελληνικό δημόσιο σχολείο;
Το μοντέλο αυτό έχει κοινά στοιχεία όπου κι αν εφαρμόζεται:
δημόσια πρόσβαση, αλλά με φίλτρα επιλογής
ιδιωτική φιλοσοφία στα προγράμματα
προσανατολισμό στην απόδοση και στα μετρήσιμα αποτελέσματα
ενισχυμένο STEM, leadership, soft skills
λιγότερο βάρος σε ανθρωπιστικό υπόβαθρο
εξετάσεις / portfolios / συνεντεύξεις ως πύλες εισόδου
σύστημα αξιολόγησης που μοιάζει περισσότερο με εταιρικό KPI παρά με παιδαγωγική διαδικασία
Η υπόσχεση είναι απλή:
«ευκαιρία για όλα τα ικανά παιδιά, ανεξαρτήτως καταγωγής».
Αλλά πίσω από την ευκαιρία, υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο:
δημόσιο σχολείο — με ιδεολογία ιδιωτικού χώρου.
Από τον Σεπτέμβριο του 2025 λειτουργούν τα πρώτα Ωνάσεια Σχολεία.
Δεν είναι ιδιωτικά.
Ανήκουν τυπικά στο δημόσιο σύστημα, αλλά λειτουργούν με ενισχυμένο πρόγραμμα, ειδική μεθοδολογία και πολύ στενή συνεργασία με ιδιωτικό φορέα.
Υπήρξαν σχολεία που είχαν ενταχθεί και τελικά δεν λειτούργησαν ως Ωνάσεια – όχι λόγω «απόρριψης από τοπικές κοινωνίες», αλλά επειδή δεν εκδόθηκαν οι απαραίτητες διοικητικές αποφάσεις.
Ταυτόχρονα, υπάρχουν περιοχές όπου η ένταξη έχει προκαλέσει έντονες τοπικές αντιδράσεις, συζητήσεις σε δημοτικά συμβούλια, διχασμό εκπαιδευτικών και γονέων.
Και όλο αυτό δημιουργεί μια νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα που δεν αφορά μόνο τις “ειδικές” σχολικές μονάδες.
Αφορά την κατεύθυνση του ίδιου του δημόσιου σχολείου.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν τα Ωνάσεια σχολεία είναι «καλά» ή «κακά.
Ούτε αν οι γονείς θα επιβαρυνθούν οικονομικά ή στη διαχείριση του χρόνου τους.
Ούτε αν οι εκπαιδευτικοί θα αντέξουν επαγγελματικά, μέσα στην ανασφάλεια που γεννά το σοκ της στιγμής.
Πάντα θα υπάρχουν οι πρόθυμοι — είτε από ιδεολογικό όραμα, είτε από ανάγκη, είτε από συμβιβασμό με τα δεδομένα.
Αυτές είναι επιλογές ενηλίκων οι οποίες, ωστόσο, παράγουν δομικές συνέπειες. Διότι το όλο θέμα αφορά αποκλειστικά τα παιδιά και το βασικό ερώτημα είναι:
Τι είδους άνθρωπο θέλουμε να παράγει το ελληνικό δημόσιο σχολείο;
Γιατί η Εξειδίκευση δεν είναι αθώα.
Δεν έρχεται ως συμπλήρωμα της Παιδείας,
αλλά συχνά ως υποκατάστατο της.
Πώς γίνεται αυτό;
Όταν η Παιδεία (ως σύνολο) γίνεται “μη ρεαλιστική”, η κοινωνιολογία, η ιστορία, η φιλοσοφία, η πολιτική σκέψη δεν κόβονται —απλώς υποβαθμίζονται.
Μετατρέπονται σε μαθήματα-πλαίσιο, σε projects, σε “αν εμπνέει τους μαθητές”.
Η ανθρωπιστική συγκρότηση γίνεται δευτερεύουσα.
‘Όταν η Εξειδίκευση γίνεται “φυσική επιλογή”
STEM, leadership, επιχειρηματικότητα, soft skills:
όλα χρήσιμα, όλα αναγκαία —
αλλά με έναν τρόπο που σπρώχνει τον μαθητή σε μια στενή λωρίδα λειτουργικότητας.
Ο αυριανός πολίτης εκπαιδεύεται να προσαρμόζεται,
όχι να ερμηνεύει.
Όταν η ερώτηση “γιατί;” εξαφανίζεται
Η Παιδεία δημιουργεί πολίτες που ρωτούν
γιατί λειτουργεί έτσι η κοινωνία;
ποιος ωφελείται;*
τι πρέπει να αλλάξει;
Η Εξειδίκευση δημιουργεί πολίτες που ρωτούν
τι πρέπει να κάνω;
πού πρέπει να σταθώ;
πώς θα είμαι “αποδοτικός”;
Το πρώτο είναι επικίνδυνο για το σύστημα.
Το δεύτερο είναι διαχειρίσιμο.
Τα Ωνάσεια Σχολεία δεν καταργούν το δημόσιο σχολείο.
Το *αναδιαρθρώνουν*.
Δεν μειώνουν την πρόσβαση στην εκπαίδευση.
Τη *φιλτράρουν*.
Δεν αντικαθιστούν τις ανθρωπιστικές σπουδές.
Τις *υποβιβάζουν* από κορμό σε λεπτομέρεια.
Και δεν εξαφανίζουν την Παιδεία.
Τη μετατρέπουν σε ένα σύνολο λειτουργικών δεξιοτήτων,
αρκετών για να σταθείς στην κοινωνία —
όχι αρκετών για να τη σκεφτείς.
Η συζήτηση για τα Ωνάσεια Σχολεία δεν είναι συζήτηση για 12 ή 20 σχολικές μονάδες.
Είναι συζήτηση για το αν η χώρα θέλει:
Παιδεία που παράγει πολίτες ή Εκπαίδευση που παράγει ικανές και ασφαλείς μονάδες παραγωγής.
Κι αυτό δεν θα το αποφασίσουν τα σχολεία.
Θα το αποφασίσουμε εμείς — ή θα αποφασιστεί *χωρίς* εμάς.
