Τα κινούμενα σχέδια δεν είναι απλά παιδική ψυχαγωγία, αλλά μεταφέρουν «κοσμοαντίληψη, αξίες, ψυχολογία», είναι καθρέφτες κοινωνιών.
Μέσα από τις μορφές τους κρύβονται τρόποι ζωής, αξίες, κοσμοαντιλήψεις. Ο τρόπος που ο Βορράς σχεδιάζει τους Moomins, το Βέλγιο τα Στρουμφάκια, η Ιταλία τον Serafino και η Ελλάδα τον Καραγκιόζη δεν είναι τυχαίος· είναι μια συμπυκνωμένη αφήγηση κουλτούρας.
Από τα δάση της Φινλανδίας μέχρι το Στρουμφοχωριό του Βελγίου και τα μεσογειακά χωριά του Serafino…
1. Οι Moomins – Βορράς (Φινλανδία)
Η ToveJansson δημιούργησε τους Moomins τη δεκαετία του 1940. Στρογγυλοί, λευκοί, σχεδόν ιπποπόταμοι, ζουν σε μια κοιλάδα βυθισμένη στην ομίχλη. Οι ιστορίες τους είναι ήρεμες, αργές, γεμάτες στοχασμό. Αντικατοπτρίζουν μια κοινωνία που βλέπει τη φύση ως ιερό τόπο και την εσωτερικότητα ως αξία.
Ο Βορράς μέσα από τους Moomins μιλά για την «υπαρξιακή μελαγχολία», για τον φόβο του αγνώστου αλλά και την ανάγκη συντροφικότητας σε έναν παγωμένο κόσμο.
2. Τα Στρουμφάκια – Κεντρική Ευρώπη (Βέλγιο)
Ο Peyo το 1958 γέννησε ένα χωριό μπλε πλασμάτων: τα Στρουμφάκια. Κάθε χαρακτήρας είναι και μια μονοδιάστατη προσωπικότητα: ο Γκρινιάρης, ο Σκουντούφλης, ο Μπαμπαστρούμφ.
Πίσω από το χαριτωμένο κάδρο, όμως, κρύβεται μια βαθιά «κεντροευρωπαϊκή κοσμοθεωρία»: τάξη, συλλογικότητα, ρόλοι. Η κοινότητα είναι αυτάρκης αλλά εύθραυστη· απειλείται από τον μάγο Γαργαντούα και την απληστία. Είναι η Ευρώπη των κανόνων, των ιεραρχιών, αλλά και της αλληλεγγύης.
3. Serafino – Νότος (Ιταλία)
{field 1}Στην Ιταλία, ο Guido Martina παρουσίασε τον Serafino το 1948: έναν σκύλο-αντιήρωα, αιώνια πεινασμένο, λίγο τεμπέλη, λίγο πονηρό. Ο Serafino είναι καρικατούρα της ιταλικής μεταπολεμικής κοινωνίας: φτώχεια, εξυπνάδα, “arte di arrangiarsi” — η τέχνη του να τα βγάζεις πέρα.
Εδώ δεν υπάρχει φιλοσοφία (Moomins) ούτε τάξη (Στρουμφάκια). Υπάρχει ζωηρότητα, ειρωνεία, χιούμορ της καθημερινότητας. Είναι η Μεσόγειος με τα ελαττώματα και τις απολαύσεις της.
4. Ο Καραγκιόζης – Ελλάδα / Ανατολή
Η Ελλάδα δεν ανέπτυξε δική της βιομηχανία κινουμένων σχεδίων, αλλά είχε τον Καραγκιόζη: το θέατρο σκιών που λειτουργεί ως πρώτο-cartoon: το ελληνικό cartoon πριν από τα cartoons.
Το Θέατρο Σκιών, με τις επίπεδες φιγούρες και το ζωντανό αυτοσχεδιασμό, λειτουργεί σαν πρωτόγονο animation: οι σιλουέτες “κινούνται” καρέ-καρέ πίσω από το πανί ενώ η φωνή του καραγκιοζοπαίχτη αλλάζει ρόλους, ρυθμό και επικαιρότητα. Ο Καραγκιόζης είναι ο κατεξοχήν μεσογειακός αντι-ήρωας: φτωχός, παμπόνηρος, σατιρικός απέναντι στην εξουσία: αντιστέκεται με θράσος, χιούμορ και πανουργία.
- Οι Moomins μας δείχνουν τη σιωπηλή ποίηση του Βορρά.
- Τα Στρουμφάκια καθρεφτίζουν την κεντροευρωπαϊκή οργάνωση και ρόλους.
- Ο Serafino αποτυπώνει το ιταλικό *καρικατουρικό μεσογειακό δαιμόνιο*.
- Ο Καραγκιόζης είναι η ελληνική εκδοχή: ο αντι-ήρωας της φτώχειας και της εξυπνάδας.
Τα κινούμενα σχέδια, από τη σκανδιναβική κοιλάδα μέχρι το ελληνικό πανί σκιών, είναι πολιτισμικοί καθρέφτες. Μέσα από αυτά καταλαβαίνουμε καλύτερα τους λαούς, ίσως και τον ίδιο μας τον εαυτό.
