Την περασμένη άνοιξη, οι αίθουσες του Λούβρου φιλοξένησαν μια εντυπωσιακή έκθεση υψηλής ραπτικής. Φορέματα και πανοπλίες-υφάσματα στήθηκαν δίπλα σε βασιλικές ταπισερί, πίνακες και αγάλματα.
Ήταν μια υπενθύμιση ότι η μόδα δεν είναι ποτέ “ελαφριά”: είναι πεδίο όπου η Ιστορία συναντά το Παρόν, και η επιθυμία ντύνεται ως πολιτισμός.
Από τον μεσοπόλεμο του Παρισιού ως τα queericons του σήμερα, η μόδα υπήρξε συνεχώς καθρέφτης της κοινωνίας∙ άλλοτε απελευθερωτική, άλλοτε προκλητική, πάντα όμως αποκαλυπτική.
Μεσοπόλεμος & Tamara de Lempicka
Στη δεκαετία του ’20, το Παρίσι έγινε εργαστήριο νέας αισθητικής. Η Tamara de Lempicka, ζωγράφος της ArtDeco, δημιούργησε εικόνες γυναικών με έντονες γωνίες, στιλπνές επιφάνειες, βλέμμα ανεξάρτητο. Ήταν εικόνες – art deco φιγούρες – κομψότητας και ταυτόχρονα δήλωση: η γυναίκα δεν είναι πια το αντικείμενο του σαλονιού, αλλά υποκείμενο επιθυμίας και ισχύος.
Η Lempicka συμβόλισε την είσοδο της θηλυκότητας σε μια εποχή μηχανών, αυτοκινήτων, καμπαρέ. Μαζί της, όλη η κουλτούρα του μεσοπολέμου έντυνε το σώμα με νέες φόρμες, μακριά από το βικτωριανό βάρος, πιο κοντά στη μοντέρνα ελευθερία.
Παρότι δεν σχεδίαζε ρούχα, με τους πίνακές της έδωσε εικαστικό στίγμα για τη θηλυκότητα του μεσοπολέμου: δυναμική, αυτοδύναμη, με κομψότητα μηχανιστική σχεδόν.
Αυτή η εικαστική πρόταση επηρέασε το πνεύμα της εποχής και συντονίστηκε με τις αλλαγές στη μόδα. Οι φιγούρες της Lempicka στάθηκαν δίπλα στην επανάσταση της Chanel∙ σαν να έδιναν το καλλιτεχνικό φόντο στο νέο ανδρόγυνο chic που άρχισε να διαμορφώνεται. Η τέχνη και η μόδα συναντήθηκαν στον ίδιο καμβά: την απελευθερωμένη γυναίκα του μεσοπολέμου.
Chanel: η απελευθέρωση της σιλουέτας
{field 1}Η CocoChanel υπήρξε η μεγάλη αρχιτέκτονας του ανδρόγυνου chic. Κατάργησε τον κορσέ, πρόσφερε άνετα υφάσματα, όρισε το μικρό μαύρο φόρεμα. Με τη Chanel, η γυναίκα μπορούσε να κινηθεί, να εργαστεί, να διασκεδάσει χωρίς τον ασφυκτικό έλεγχο της παραδοσιακής σιλουέτας.
Ήταν μια επανάσταση που συντονίστηκε με τις κοινωνικές αλλαγές: οι γυναίκες απέκτησαν δικαιώματα, μπήκαν στον δημόσιο χώρο, και τα ρούχα τους έπρεπε να ακολουθήσουν. Το στιλ της Chanel σήμαινε απλότητα αλλά και εξουσία∙ η κομψότητα μπορούσε να είναι λιτή, ουδέτερη, και ακριβώς γι’ αυτό να είναι ισχυρή.
Τα «μικρά ιερά τέρατα» των ’80sΗ δεκαετία του ’80 έφερε δύο παράλληλες επαναστάσεις: τη μόδα της δύναμης και τη μόδα της υπερβολής.
Από τη μία, ο Armani καθιέρωσε το powersuit: αυστηρό, κομψό, εργαλείο εξουσίας. Η γυναίκα στο γραφείο φορούσε πλέον πανοπλία από ύφασμα. Δίπλα του, ο IsseyMiyake πειραματιζόταν με πτυχώσεις και αρχιτεκτονικά υλικά, δείχνοντας ότι το σώμα μπορεί να γίνει γλυπτό. Ο Dries Van Noten, με τα πρώτα του βήματα, έφερε την κομψότητα του πειραματισμού.
Από την άλλη, οι Mugler, Gaultier και Westwood τίναξαν στον αέρα την έννοια του “καθωσπρέπει”. Πανοπλίες, κορσέδες-μηχανές, punk αισθητική, queer σκηνικά∙ η πασαρέλα έγινε θέατρο. Και ο GianniVersace έβαλε το σώμα στο επίκεντρο: αισθησιασμός, baroque μοτίβα, χρυσάδες, supermodels. Αν ο Armani έδωσε το στιλ της διευθύντριας, ο Versaceχάρισε το θράσος της σταρ.
Τα ’80s έτσι έγραψαν μια μόδα διχασμένη και υπερβολική: ανάμεσα στο corporatechic και στη θεατρική υπερβολή. Αυτά τα «μικρά ιερά τέρατα» καθόρισαν το πώς φανταζόμαστε τη μόδα μέχρι σήμερα.
Από τον DavidBowie και την AnnieLennox μέχρι τη νέα γενιά TikTokicons, το ανδρόγυνο έγινε πλέον gender-fluid. Οι πασαρέλες γεμίζουν με ουδέτερα κοστούμια, unisex κοψίματα, αισθητικές που παίζουν με τη ρευστότητα. Η μόδα σήμερα δεν αποτυπώνει μόνο την κοινωνική αλλαγή∙ την προωθεί.
Σε μια εποχή όπου οι ταυτότητες επαναπροσδιορίζονται, τα ρούχα γίνονται πεδίο πειραματισμού και απελευθέρωσης. Το «αγόρι-κορίτσι» των ’80s έχει δώσει τη θέση του σε μια πλήρη ανατροπή των ορίων.
Η μεγάλη επιστροφή της Ιστορίας
Η έκθεση του Λούβρου το 2024 έδειξε πως η μόδα δεν ξεχνά το παρελθόν. Υφάσματα δίπλα σε βασιλικούς πίνακες, hautecouture ως διάλογος με μνήμες αιώνων. Η ιστορία γίνεται σκηνικό για το σήμερα∙ τα φορέματα φέρνουν μαζί τους την αίσθηση εξουσίας, την αίγλη, αλλά και το παιχνίδι της αισθητικής.
Η μόδα, όπως η τέχνη, ξέρει να ξαναχρησιμοποιεί το παρελθόν για να αφηγηθεί το παρόν.
Από τη Lempicka και τη Chanel, στους «Μυθικούς σχεδιαστές» των ’80s και τη gender-fluid σκηνή του σήμερα, η μόδα παραμένει ο πιο θεατρικός καθρέφτης της κοινωνίας. Κάθε δεκαετία γεννά τις δικές της μορφές —άλλοτε αυστηρές, άλλοτε υπερβολικές, άλλοτε ρευστές— αλλά πάντα αποκαλυπτικές.
Τα «μικρά ιερά τέρατα» της μόδας δεν είναι τίποτα άλλο παρά οι δικές μας επιθυμίες και φόβοι ντυμένοι με ύφασμα. Και αυτός είναι ο λόγος που η μόδα θα παραμένει πάντα σοβαρή υπόθεση: γιατί μιλάει, με χρώματα και σχήματα, για το ποιοι είμαστε και ποιοι θέλουμε να γίνουμε.
