“Έφυγε” ο διανοούμενος που αγαπήθηκε στο τικ τοκ
Ο Michael Parenti δεν ανήκε ποτέ στους “ευγενείς διανοούμενους” των πανεπιστημίων· αυτούς που μιλούν πολύ, λένε λίγα και καταλήγουν να γράφουν βιβλία που χρησιμοποιούνται μόνο για υποσημειώσεις. Ήταν κάτι άλλο: ένας πολιτικός επιστήμονας που τόλμησε να περιγράψει την πραγματικότητα με τρόπο τόσο καθαρό, που πολλοί θεώρησαν ότι ήταν υπερβολικά απλός. Δεν ήταν. Ήταν απλώς ακριβής.
Η σταδιοδρομία του, από το City College της Νέας Υόρκης μέχρι το Yale και το Brown, θα μπορούσε να τον είχε οδηγήσει σε μια λαμπρή πανεπιστημιακή καριέρα, γεμάτη έδρες, τιμητικά βραβεία και συμμετοχές σε επιτροπές. Αντιθέτως, ο Parenti προτίμησε το δύσκολο μονοπάτι: να μιλήσει για εξουσία, ταξική δομή, ιμπεριαλισμό και μύθους του mainstream. Σε μια χώρα όπου η λέξη “τάξη” αντιμετωπίζεται σχεδόν ως προσβολή, ο Parenti επέμεινε ότι χωρίς ταξική ανάλυση, δεν υπάρχει πολιτική ανάλυση. Υπήρξε από τους ελάχιστους στοχαστές που αρνήθηκαν να κρυφτούν πίσω από θεωρητικές αφαιρέσεις: οι έννοιες ήταν εργαλεία, όχι καταφύγια.
Το έργο του είναι τεράστιο, αλλά μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερις μεγάλους άξονες.
Πρώτον, η δημοκρατία στις ΗΠΑ — και γενικότερα στον σύγχρονο δυτικό κόσμο — λειτουργεί ως “δημοκρατία για τους λίγους” (*Democracy for the Few*). Δεν ήταν υπερβολή· ήταν περιγραφή. Με τεκμηρίωση πολλών δεκαετιών, ο Parenti έδειξε ότι οι θεσμοί, από τα Κοινοβούλια έως το δικαστικό σύστημα, έχουν ενσωματωμένη μεροληψία ( bias ) υπέρ των οικονομικών ελίτ. Οι εκλογές, η δημόσια συζήτηση, η νομοθεσία: όλα φιλτραρισμένα μέσα από ένα πλέγμα συμφερόντων που λειτουργεί με σταθερή συνέπεια, ανεξαρτήτως κυβέρνησης.
Δεύτερον, τα μέσα ενημέρωσης δεν είναι παθητικοί μεταφορείς πληροφορίας. Είναι εργοστάσια παραγωγής πραγματικότητας. Στο *Inventing Reality*, πολύ πριν οι αλγόριθμοι γίνουν το νέο ιερατείο, ο Parenti έδειξε πώς τα mainstream media επιλέγουν, περικόπτουν, πλαισιώνουν και παρουσιάζουν τον κόσμο με τρόπο που εξυπηρετεί μια κυρίαρχη οπτική. Όχι συνωμοσιολογικά· απλώς δομικά. Το προκαθορισμένο πλαίσιο αφήγησης των ΜΜΕ δεν ήταν για εκείνον «λάθος» — ήταν χαρακτηριστικό ενός συστήματος που ξέρει τι θέλει να προστατέψει.
Τρίτον, ο ιμπεριαλισμός δεν είναι ιστορικό απολίθωμα. Είναι ο κεντρικός μηχανισμός μέσω του οποίου λειτουργεί η οικονομία και η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.
Στο *Against Empire*, ο Parenti χαρτογράφησε με ψυχρή καθαρότητα τις στρατιωτικές, πολιτικές και οικονομικές παρεμβάσεις των ΗΠΑ σε Λατινική Αμερική, Μέση Ανατολή και Αφρική. Όχι ως “αντιστροφή” της επίσημης αφήγησης, αλλά ως μηχανισμό εξουσίας που συνδέει εταιρείες, στρατιωτικά συμφέροντα, think tanks και διπλωματία.
Τέταρτον, η ιστορία, η κουλτούρα και η ιδεολογία αποτελούν το τρίγωνο μέσα από το οποίο παράγεται η συναίνεση.
Από το *The Assassination of Julius Caesar* — όπου αποδομεί την “ηρωική” ρωμαϊκή αφήγηση — έως το *Land of Idols*, όπου δείχνει πώς ο αμερικανικός εξαιρετισμός/ιδιαιτερότητα(American exceptionalism) διαμορφώνει τη συλλογική φαντασία, ο Parenti επέμενε ότι η πραγματική εξουσία βρίσκεται στον τρόπο που σκεφτόμαστε, όχι μόνο σε αυτό που ψηφίζουμε.
Αυτή η επιμονή στην καθαρή, λαϊκή γλώσσα είναι και ο λόγος που ο Parenti διαβάστηκε από κοινά που συνήθως δεν πλησιάζουν δοκίμια πολιτικής θεωρίας. Δεν έγραφε για να εντυπωσιάσει· έγραφε για να εξηγήσει. Δεν κρυβόταν πίσω από jargon· μιλούσε σαν άνθρωπος που ήθελε πραγματικά να καταλάβεις. Και ίσως αυτό, περισσότερο από τις ιδεολογικές του θέσεις, είναι το στοιχείο που τον κάνει ακόμη και σήμερα σχετικό.
Άλλωστε, υπάρχει ένας μικρός, σχεδόν παράδοξος επίλογος:
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν η δημόσια συζήτηση είχε πια βυθιστεί στην υπερπληροφόρηση και στα πολιτικά memes, ο Parenti έγινε — εντελώς απροσδόκητα — αγαπημένη φιγούρα του TikTok. Παλιά αποσπάσματα ομιλιών του, γραμμένα και ειπωμένα δεκαετίες πριν, βρήκαν μια δεύτερη ζωή μέσα σε βίντεο των 15 δευτερολέπτων. Η Gen-Z, μια γενιά που συχνά κατηγορείται ότι δεν έχει πολιτικό βάθος, αναγνώρισε σε αυτόν κάτι που λείπει από τους περισσότερους σύγχρονους διανοούμενους: καθαρότητα, χιούμορ, απλότητα που δεν είναι απλοϊσμός. Ο 90χρονος διανοητής έγινε viral σε Generation Z, η οποία ακούει ελάχιστα και διαβάζει ακόμη λιγότερα — εκτός από εκείνους που «έχουν κάτι να πουν χωρίς να προσπαθούν να το στολίσουν».
«Κοιτάξτε όχι εκεί που σας δείχνουν — αλλά εκεί που δεν θέλουν να κοιτάξετε. Η πραγματικότητα χρειάζεται πάντα μια δεύτερη ανάγνωση»
Το πιο οξύ του σχόλιο ήταν πάντα το ίδιο: «Οι άνθρωποι δεν είναι αμόρφωτοι. Είναι υπερ-εκτεθειμένοι σε πληροφορίες χωρίς εργαλεία επεξεργασίας.»
Γι’ αυτό και η επιτυχία του δεν είναι παράδοξο· είναι απολύτως λογική.
Υπάρχει πολύς κόσμος που κουράστηκε να τον ταΐζουν θορύβους. Αναζητά κάποιον να του εξηγήσει τη μουσική.
Ο Parenti έγινε αγαπημένος των νέων γιατί:
* έδινε εργαλεία κατανόησης, όχι συνθήματα
* μιλούσε για corruption of power, όχι για lifestyle politics
* έδειχνε τον μηχανισμό πίσω από τα ΜΜΕ — την «επιλογή πλαισίου»
* εξηγούσε πώς “η πραγματικότητα συχνά δεν είναι αυτό που νομίζουμε ότι είναι, αλλά αυτό που μας λένε ότι είναι”.
Δεν ήταν celebrity. Δεν ήταν influencer.
Ήταν ένας άνθρωπος που εξηγούσε τον κόσμο όπως είναι — χωρίς στρώματα αχρείαστης πολυπλοκότητας. Και γι’ αυτό, ίσως, τον άκουσαν περισσότεροι μέσα από τις οθόνες των κινητών, παρά στα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων.
Το έργο του παραμένει επίκαιρο — ίσως πιο επίκαιρο από ποτέ. Σε μια εποχή όπου η εξουσία είναι πιο διάχυτη, τα media πιο διαμορφωτικά και η πραγματικότητα πιο εύθραυστη, η φωνή του λειτουργεί σαν υπενθύμιση ότι, όταν αφαιρέσεις τα περιττά, η πολιτική είναι θέμα τάξης, δύναμης και μύθων. Και ότι κάποιος πρέπει να το λέει καθαρά.
Υπάρχουν διανοούμενοι που γράφουν. Υπάρχουν διανοούμενοι που φωνάζουν.
Και υπήρξε ο Michael Parenti — που ανήκε στην ιδιαίτερη κατηγορία εκείνων που “ξεγυμνώνουν την πραγματικότητα” με μια ήρεμη, σχεδόν παγωμένη καθαρότητα.
Ο Parenti, που έφυγε από τη ζωή στις 23 Ιανουαρίου 2026, υπήρξε ο «σιωπηλός ριζοσπάστης» μιας Αμερικής που προσποιείται πως δεν γνωρίζει τους στοχαστές της. Ο άνθρωπος που μελέτησε το πώς παράγεται η συναίνεση, πώς κατασκευάζονται οι μύθοι ισχύος, πώς λειτουργεί η *δημόσια αφήγηση* —και πώς η πραγματικότητα χειρίζεται τον πολίτη, όταν δεν την χειρίζεται εκείνος.
Στο βιβλίο του Democracy for the Few “κωδικοποιεί την πιο καθαρή του σύνοψη: θεσμοί, τάξη, πολιτική ισχύς χωρίς ωραιοποιήσεις.
Ο Parenti δεν υπήρξε διανοούμενος «της μόδας». Ήταν αυτό που φοβούνται τα «καθώς πρέπει» πολιτικά σαλόνια: ένας αναλυτής της εξουσίας που δεν ανήκει σε κανένα think tank, κανένα media cluster, καμία σχολή πολιτικής μόδας.
Αν κάτι χαρακτήριζε τον λόγο του ήταν η εμμονή του στην ιδέα ότι «το φαινόμενο δεν είναι ποτέ το όλον».
Οι κρίσεις, οι πόλεμοι, οι οικονομικές διευθετήσεις, τα media narratives — όλα έχουν ένα δεύτερο επίπεδο.
Ένα “deep politics” που μόνο όποιος θέλει πραγματικά να ψάξει, βλέπει.
Κανένας Αμερικανός στοχαστής της γενιάς του δεν αποδόμησε τόσο καθαρά την τηλεοπτική και δημοσιογραφική φενάκη.
Ο Parenti έδειξε πώς λειτουργεί η *κατασκευή συναίνεσης*, πώς ο μιντιακός λόγος δημιουργεί «καλή» και «κακή» αφήγηση, και πώς η εξουσία παράγει «αμάσητη αλήθεια» — και ο πολίτης την καταπίνει για να επιβιώσει.
Είχε συνείδηση ότι ο κόσμος δεν χρειάζεται άλλον έναν εύστροφο, αλλά έναν κατανοητό διανοούμενο.
Η απλότητα του λόγου του δεν ήταν αδυναμία· ήταν στρατηγική.
Ο απλός λόγος ήταν το όχημα για την πιο βαθιά ανάλυση.
Ο Parenti είχε δει νωρίς ότι ζούμε σε μια εποχή «δημόσιας επιτάχυνσης».
Δεν διαβάζουμε κείμενα — σκανάρουμε.
Δεν καταλαβαίνουμε επιχειρήματα — νιώθουμε vibes.
Δεν χτίζουμε απόψεις — υιοθετούμε trending frames.
«Φεύγοντας», ο Παρέντι, άφησε πίσω του το πιο επίκαιρο μήνυμα:
«Κοιτάξτε όχι εκεί που σας δείχνουν — αλλά εκεί που δεν θέλουν να κοιτάξετε. Η πραγματικότητα χρειάζεται πάντα μια δεύτερη ανάγνωση»
Το πιο οξύ του σχόλιο ήταν πάντα το ίδιο: «Οι άνθρωποι δεν είναι αμόρφωτοι. Είναι υπερ-εκτεθειμένοι σε πληροφορίες χωρίς εργαλεία επεξεργασίας.»
Γι’ αυτό και η επιτυχία του δεν είναι παράδοξο· είναι απολύτως λογική.
Υπάρχει πολύς κόσμος που κουράστηκε να τον ταΐζουν θορύβους. Αναζητά κάποιον να του εξηγήσει τη μουσική.
Τα βιβλία του Michael Parenti έχουν μεταφραστεί ιστορικά και στα ελληνικά, αλλά σήμερα δεν είναι εύκολα διαθέσιμες μεταφρασμένες εκδόσεις στις μεγάλες ελληνικές πλατφόρμες. Αν θέλει κανείς να τον διαβάσει σήμερα, οι πιο προσβάσιμες εκδόσεις είναι στα αγγλικά σε ηλεκτρονική μορφή (Kindle/epub/PDF).»
Against Empire
Ο ιμπεριαλισμός ως σύγχρονος μηχανισμός εξουσίας. Διαβάζεται σαν manual.
The Assassination of Julius Caesar
Ιστορία μέσα από το πρίσμα της εξουσίας. Η Ρώμη όπως δεν διδάσκεται.
Blackshirts & Reds
Ανάλυση του φασισμού και της μιντιακής κατασκευής εχθρών.
Make-Believe Media
Πώς η ενημέρωση και η ψυχαγωγία συγχωνεύονται σε μια ενιαία συσκευή συναίνεσης.Πρωτογενείς Πηγές
*Michael Parenti – Official Site: Βιογραφικό, άρθρα, ομιλίες, αποσπάσματα.
The Michael Parenti Reader (2007): Συλλογικό έργο με κείμενα και speech transcripts.
KPFA Radio Archives«.Theocracy and Empire», «Democracy for the Few», δημόσιες διαλέξεις.
