Yπάρχει κάτι σχεδόν ειρωνικό στο να μιλά κανείς για «σεξουαλική ύφεση» σε μια εποχή που το σώμα βρίσκεται παντού. Από την οθόνη του κινητού μέχρι τη διαφήμιση για ασφαλιστικά προγράμματα, από το προφίλ γνωριμιών μέχρι το timeline της πολιτικής συζήτησης, η εικόνα του σώματος έχει γίνει πανίσχυρη, πανταχού παρούσα, αναπόδραστη. Κι όμως, κάτω από αυτή την επιφάνεια της διαρκούς διαθεσιμότητας, κάτι μέσα στον μηχανισμό της επιθυμίας έχει αρχίσει να σωπαίνει. Δεν είναι απλώς μια αλλαγή συνηθειών, δεν είναι μόδα ή συγκυρία· είναι μια βαθύτερη μετατόπιση του τρόπου που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη γειτνίαση, το βλέμμα, την αφή.
Η Jia Tolentino, σε ένα από τα πιο σχολιασμένα άρθρα του *The New Yorker*, μιλά για τη γενιά που κάνει λιγότερο σεξ. Μα πίσω από τον αριθμό, εκεί όπου η στατιστική δεν μπορεί να κοιτάξει, υπάρχει μια ιστορία πολιτισμικής κόπωσης. Η επιθυμία, για να υπάρξει, χρειάζεται χώρο, σιωπή, απουσία. Κι όμως, σήμερα ζούμε μέσα σ’ έναν θόρυβο εικόνων, σε έναν ωκεανό διαρκούς αυτοπαρουσίασης όπου ακόμη και η σιωπή πρέπει να εξηγηθεί, να δικαιολογηθεί, να ποσταριστεί. Η ίδια η απουσία, που κάποτε ήταν ερωτική υπόσχεση, μοιάζει σήμερα με τεχνικό σφάλμα.
Στον κόσμο των εφαρμογών γνωριμιών, του *swipe right* και της άμεσης πρόσβασης, το απρόβλεπτο έχει εκλείψει. Η έκπληξη — εκείνο το στιγμιαίο ρήγμα απ’ όπου περνούσε ο πόθος — έχει καλυφθεί από την ασφάλεια της προεπισκόπησης. Βλέπεις το πρόσωπο, την περιγραφή, την πρόθεση· δεν χρειάζεται να ρισκάρεις τίποτα. Η συνάντηση μετατρέπεται σε επιλογή, και η επιλογή, όταν γίνεται εύκολη, παύει να είναι επιλογή.
Κάποτε ο έρωτας συνδεόταν με τη λογική της αποκάλυψης — μια σταδιακή, σχεδόν τελετουργική γνωριμία. Τώρα η αποκάλυψη είναι δεδομένη από την αρχή. Δεν υπάρχει τίποτα να ανακαλύψεις γιατί τα πάντα είναι ήδη αναρτημένα, διαθέσιμα, φιλτραρισμένα. Κάθε πρόσωπο έχει μάθει να στέκεται μπροστά σε έναν αόρατο φακό· να φωτίζεται με τον τρόπο που θα ενισχύσει την εκδοχή του εαυτού του που προορίζεται προς κατανάλωση. Το αποτέλεσμα είναι ένας πολιτισμός όπου το “φαίνομαι” έχει αντικαταστήσει το “είμαι” και η ένταση του βλέμματος δεν στοχεύει πια στο πρόσωπο του άλλου, αλλά στο ίδιο το κάδρο.
Το παράδοξο είναι ότι όσο πιο πολύ μιλάμε για τη σεξουαλικότητα, τόσο πιο λίγο τη βιώνουμε. Όσο πιο πολύ διαφημίζουμε την απελευθέρωση, τόσο πιο πολύ εγκλωβιζόμαστε στην ανάγκη να την αποδείξουμε. Η ελευθερία έχει γίνει νέα υποχρέωση: πρέπει να είσαι ανοιχτός, πρόθυμος, τολμηρός, θελκτικός. Και κάπου ανάμεσα στις υποχρεώσεις αυτές, η φυσικότητα εξαφανίζεται. Ο έρωτας παύει να είναι πράξη και γίνεται στάση.
Αυτό που η Tolentino ονομάζει “σεξουαλική ύφεση” θα μπορούσε να είναι, αν το δούμε αλλιώς, μια μορφή άρνησης. Μια σιωπηρή επανάσταση απέναντι στη βιομηχανία της επιθυμίας που μετατρέπει το σώμα σε προϊόν και την έκφραση σε performance. Οι νέοι ίσως να αποσύρονται όχι από την επιθυμία, αλλά από την υπερπαραγωγή της. Ίσως να αρνούνται να είναι μονίμως διαθέσιμοι, να παίζουν έναν ρόλο που έχει ήδη γραφτεί για λογαριασμό τους.
Η αλήθεια είναι ότι η επιθυμία δεν εξαφανίζεται. Μεταμορφώνεται. Από την ένωση περνά στη θέαση, από την πράξη στην αφήγηση, από την παρουσία στην αναπαράσταση. Η σεξουαλική εικόνα καταλαμβάνει όλο τον χώρο της φαντασίας και τελικά στραγγίζει τη φαντασία. Ο πόθος χάνει την πολυτέλεια του άγνωστου. Δεν χρειάζεται να ψάξεις το σώμα του άλλου· το έχεις ήδη δει από κάθε πιθανή γωνία, κάθε φίλτρο, κάθε προτεινόμενη γωνία φωτισμού. Και όσο πιο πολύ βλέπεις, τόσο λιγότερο φαντάζεσαι.
Η γενιά της οθόνης γνωρίζει καλύτερα απ’ όλους πώς να σκηνοθετεί. Μα γι’ αυτό ακριβώς δυσκολεύεται να ζήσει κάτι που δεν σκηνοθετείται. Ένα φιλί χωρίς κάμερα, μια νύχτα χωρίς μαρτυρία, μια σχέση που δεν αποτυπώνεται σε stories μοιάζουν σχεδόν παράλογες, σαν να μην άξιζαν κόπο επειδή δεν καταγράφηκαν. Έτσι, η επιθυμία παραμένει εγκλωβισμένη ανάμεσα στο βλέμμα του εαυτού και το βλέμμα του κοινού. Και κάπου εκεί, στο σημείο που αυτά τα δύο βλέμματα διασταυρώνονται, γεννιέται η κόπωση.
Γιατί ο πόθος, για να υπάρξει, χρειάζεται να μείνει *εκτός κάδρου*. Χρειάζεται χώρο για σιωπή, για αβεβαιότητα, για εκείνη τη μικρή δόνηση που δεν έχει εξήγηση. Όταν όλα γίνονται προβλέψιμα, η φαντασία σταματά. Κι όταν σταματά η φαντασία, ο έρωτας μετατρέπεται σε βιολογική συναλλαγή, σε λειτουργία χωρίς υπόσχεση, χωρίς ρίσκο, χωρίς μνήμη.
Ίσως λοιπόν η “ύφεση” που τρομάζει τους αναλυτές να είναι στην πραγματικότητα ένα είδος ψυχικής άμυνας. Ένα συλλογικό ένστικτο που λέει: φτάνει με τις εικόνες, φτάνει με την έκθεση. Ας επιστρέψουμε για λίγο στη σκιά, ας αφήσουμε κάτι να μην ειπωθεί, κάτι να μη φωτογραφηθεί. Γιατί εκεί, μέσα στη σιωπή, υπάρχει ακόμη η πιθανότητα της ανακάλυψης.
Η σεξουαλική ύφεση μπορεί να είναι το σημάδι μιας κοινωνίας που επιτέλους κουράστηκε να υποδύεται την ελευθερία. Κουράστηκε να πιστεύει ότι η ορατότητα ισούται με τη ζωή. Κουράστηκε να ποζάρει ενώ δεν αγγίζει. Ίσως γι’ αυτό ακριβώς το σώμα να διεκδικεί ξανά την αυτονομία του, αποσύροντας την επιθυμία του από την αγορά.
Όταν τελειώσει αυτή η φάση της υπερεκτεθειμένης κουλτούρας, ίσως ανακαλύψουμε ότι το ζητούμενο δεν ήταν ποτέ η “ποσότητα” των εμπειριών, αλλά η ποιότητά τους. Ότι δεν πρόκειται για μια κρίση επιθυμίας, αλλά για την ανάγκη της να ξαναγίνει *αληθινή*. Να ξαναβρεί τη μυρωδιά του δέρματος, τον χρόνο του βλέμματος, τη μυστική συνομιλία που δεν χωρά σε pixels.
Μέχρι τότε, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κοιτάξουμε γύρω μας με λίγη περισσότερη κατανόηση — και λίγη περισσότερη σιωπή. Να παραδεχτούμε πως η επιθυμία, όπως και ο έρωτας, δεν πεθαίνει. Απλώς, κάθε τόσο, αποσύρεται για να θυμηθεί τον εαυτό της.
