Τα σκάνδαλα αποκαλύπτουν την «ανθρώπινη πλευρά» της εξουσίας, τη σάρκα κάτω από το κοστούμι, το πάθος κάτω από τη ρητορική, το «λάθος» κάτω από τη μάσκα της βεβαιότητας, την απληστία και την «κτητικότητα».
Σε κάθε δημοκρατία, το πολιτικό σκάνδαλο είναι το πιο προβλέψιμο απρόοπτο. Η Ελλάδα δεν αποτέλεσε ποτέ εξαίρεση. Από την υπόθεση Siemens και τα «μαύρα ταμεία» της δεκαετίας του 2000, το πολύκροτο σκάνδαλο της Novartis, τις αποκαλύψεις για τις υποκλοπές και πριν από λίγους μήνεςτον ΟΠΕΚΕΠΕ, η χώρα μας έχει ζήσει επαναλαμβανόμενα επεισόδια ενός ίδιου δράματος: εξουσία, διαπλοκή, συγκάλυψη, λήθη.
Η πολιτική, άλλωστε, δεν ήταν ποτέ μόνο πεδίο ιδεών, ήταν και σκηνή. Και κάθε σκηνή χρειάζεται το δράμα της. Το κοινό θέλει να δει τον ήρωα να γκρεμίζεται, να αποκαλύπτεται, να πληρώνει το τίμημα, ή να επιστρέφει, μετανοημένος και πιο ισχυρός. Οι πολιτικοί, από την άλλη, παίζουν αυτό το παιχνίδι με γνώση και φόβο. Ξέρουν πως ένα σκάνδαλο μπορεί να τους καταστρέψει, αλλά και να τους αθωώσει ενώπιον ενός κοινού που διψά όχι για αλήθεια, αλλά για αφήγηση.
Όμως, η γοητεία των σκανδάλων δεν βρίσκεται μόνο στις λεπτομέρειες, αλλά στη λειτουργία τους μέσα στο πολιτικό θέατρο. Το σκάνδαλο είναι ο μηχανισμός με τον οποίο η κοινωνία εκτονώνει τη συσσωρευμένη της αγανάκτηση, το συμβολικό «ξεκαθάρισμα» που επιτρέπει στο σύστημα να συνεχίσει όπως πριν.
Από τα δομημένα ομόλογα έως την υπόθεση των υποκλοπών της ΕΥΠ, κάθε φορά η ίδια σκηνοθεσία: ηθικός πανικός, πολιτικές αντιπαραθέσεις, εξεταστικές επιτροπές, και έπειτα σιωπή…
Μέχρι το επόμενο επεισόδιο, με τα Μέσα Ενημέρωσης, φυσικά, να τροφοδοτούν και να τρέφονται από αυτήν τη διαδικασία.
Όσο για την εποχή των social media, το σκάνδαλο είναι προϊόν με ημερομηνία λήξης, καταναλώνεται γρήγορα, ξεχνιέται γρηγορότερα. Όσο περισσότερο αναπαράγεται, τόσο χάνει το βάθος του.
Η αποκάλυψη γίνεται θέαμα, και η πολιτική μετατρέπεται σε τηλεοπτικό σίριαλ με γνωστούς πρωταγωνιστές και προβλέψιμο τέλος.
Θέλουμε καθαρούς πολιτικούς, αλλά, μας συναρπάζουν οι αμαρτίες τους
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι, παρά τις διαρκείς «εκρήξεις», τίποτα δεν αλλάζει ουσιαστικά. Το πολιτικό σύστημα δείχνει να έχει ενσωματώσει το σκάνδαλο ως αναπόσπαστο μέρος της λειτουργίας του – και το σκάνδαλο- ως μέρος του, δεν το αποσταθεροποιεί, το ανανεώνει.
Κάθε νέα αποκάλυψη επιτρέπει σε κάποιους να παρουσιαστούν ως οι «έντιμοι», να διεκδικήσουν χώρο, να επανεκκινήσουν τον κύκλο της εμπιστοσύνης!.
Κι όμως, πίσω από τη φθορά της επικαιρότητας, τα σκάνδαλα φωτίζουν κάτι διαχρονικό: την ελληνική σχέση με την εξουσία. Την οικειότητα με την παρατυπία, την ανεκτικότητα στο «έτσι γίνονται τα πράγματα».
Όταν η κοινωνία δεν απαιτεί θεσμική κάθαρση αλλά επικοινωνιακή λύτρωση, τότε η πολιτική ηθική παραμένει ανέπαφη και η διαφθορά απλώς αλλάζει πρόσωπα.
Στο βάθος όμως, τα σκάνδαλα μαρτυρούν το πώς αντιλαμβανόμαστε τη δημοκρατία, τη διαφάνεια, αλλά και την ηθική. Θέλουμε καθαρούς πολιτικούς, αλλά μας συναρπάζουν οι αμαρτίες τους. Καταδικάζουμε τη διαφθορά, αλλά ενδόμυχα απολαμβάνουμε την πτώση του ισχυρού. Μοιάζει σαν να έχουμε ανάγκη το σκάνδαλο για να θυμόμαστε ότι η εξουσία δεν είναι απρόσωπη και ότι κάτω από τη γραβάτα και το χαμόγελο υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος με τις ίδιες αδυναμίες που προσπαθούμε να ξεπεράσουμε κι εμείς.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο σκάνδαλο να μην είναι αυτά που αποκαλύπτονται, αλλά όσα έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε. Δηλαδή, όχι τόσο οι ίδιες οι πράξεις, όσο η συνήθεια. Γιατί όταν το σκάνδαλο παύει να μας σοκάρει, δεν σημαίνει πως ωριμάσαμε ως κοινωνία, σημαίνει πως παραιτηθήκαμε.
Και στο τέλος, δεν είναι το σκάνδαλο που καταστρέφει την πολιτική, είναι η λήθη που το ακολουθεί.
