Δεν είχαν τις εκρήξεις των BabyBoomers, ούτε την τεχνολογική αυτοπεποίθηση των Millennials. Κάπου στη μέση, μετέωροι, μοιάζουν να κουβαλούν την ταυτότητα μιας γενιάς που μεγάλωσε με υποσχέσεις σταθερότητας και ενηλικιώθηκε μέσα σε κρίσεις, δίχως να βρει ποτέ δική της μεγάλη αφήγηση.
H Gen X στην Ελλάδα
Η Γενιά Χ εμφανίστηκε στο προσκήνιο στη σκιά του Ψυχρού Πολέμου, σε μια εποχή που η απειλή του πυρηνικού ολέθρου ήταν καθημερινή ανησυχία. Στην Ελλάδα, τα πρώτα της μέλη ενηλικιώθηκαν σε ένα μεταπολιτευτικό τοπίο που γρήγορα εγκατέλειψε τις μεγάλες ιδεολογικές εξάρσεις για χάρη της καταναλωτικής σταθερότητας.
Στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, η GenX βρέθηκε σε έναν κόσμο όπου οι παλιές ουτοπίες είχαν ήδη ξεθωριάσει. Ο Μάης του ’68 ήταν παρελθόν, οι επαναστάσεις του ’70 είχαν πνιγεί, και το «τέλος της Ιστορίας» που θα διακηρύξει λίγο αργότερα ο Φουκουγιάμα έμοιαζε περισσότερο με κενό παρά με ολοκλήρωση.
Η αμηχανία ως ταυτότητα
Κοινωνιολόγοι αποκαλούν τη Γενιά Χ «τη γενιά της γέφυρας». Μεγάλωσαν αναλογικά αλλά ενηλικιώθηκαν ψηφιακά. Είδαν το βινύλιο, την κασέτα και το CD να δίνουν τη θέση τους στο mp3 και στο streaming. Έπαιξαν Pac-Man στα ουφάδικα και λίγο αργότερα έγιναν οι πρώτοι χρήστες του Internet.
Κι όμως, αυτός ο ρόλος της γέφυρας δεν έφερε βεβαιότητες· έφερε αμηχανία. Δεν μπόρεσαν να κρατηθούν από τα μεγάλα οράματα των προηγούμενων, αλλά ούτε να αγκαλιάσουν με θέρμη τις νέες σημαίες των επόμενων. Έμειναν, συχνά, με την αίσθηση ότι ζουν στο μεσοδιάστημα μιας ιστορίας που δεν τους ανήκει.
Η πιο σκληρή κατηγορία εναντίον της GenX είναι ότι υπήρξε απαθής. Ότι δεν διαδήλωσε, δεν συγκρούστηκε, δεν απαίτησε. Σε μεγάλο βαθμό, είναι αλήθεια: τα μεγάλα κινήματα μειώθηκαν, οι δρόμοι άδειασαν.
Όμως, πίσω από την «απάθεια» κρυβόταν συχνά ένας κυνισμός: μια ειρωνική, ψύχραιμη στάση απέναντι σε έναν κόσμο που έμοιαζε ήδη ξεπουλημένος. Τη νοοτροπία αυτή αποτύπωσε η ποπ κουλτούρα της δεκαετίας του ’90: οι σειρές Friends και Seinfeld, οι στίχοι του KurtCobain, η ειρωνική διάθεση της grunge και της alternative σκηνής. Ο κυνισμός ήταν όπλο επιβίωσης. Ήταν η συνειδητοποίηση ότι, αφού το σύστημα δεν αλλάζει, το μόνο που μένει είναι να γελάς μαζί του.
Πολιτισμός και ποπ δυναμική
{field 1}Η Γενιά Χ μπορεί να έμεινε σιωπηλή στο πολιτικό επίπεδο, αλλά σφράγισε την κουλτούρα. Από το grunge του Σιάτλ μέχρι το ανεξάρτητο σινεμά του ’90, από τα videogames μέχρι την κουλτούρα των κόμικς και της τεχνολογίας, η GenX δημιούργησε αισθητικά και καλλιτεχνικά πρότυπα που εξακολουθούν να επηρεάζουν τον κόσμο. Η παραδοξότητα είναι προφανής: μια γενιά που γέννησε τόση δημιουργικότητα στο πεδίο της τέχνης και της ψυχαγωγίας, παρέμεινε σχεδόν άφαντη στο πεδίο της πολιτικής.
Σήμερα, στα 50 και 60 τους πια, οι Xers είναι η σπονδυλική στήλη των κοινωνιών: στελέχη επιχειρήσεων, καθηγητές, γιατροί, δημόσιοι υπάλληλοι, πολιτικοί. Χωρίς τη φανταχτερή ταυτότητα των Millennials και χωρίς τον όγκο των BabyBoomers, στηρίζουν την καθημερινότητα με σιωπηλή αποδοχή. Αυτό το «χαμηλό προφίλ» είναι που τους κάνει να φαίνονται απαθείς. Στην πραγματικότητα, είναι η γενιά που βίωσε αλλεπάλληλες κρίσεις — από την πετρελαϊκή μέχρι την οικονομική του 2008 — και έμαθε να στέκεται με το κεφάλι σκυφτό αλλά τα πόδια σταθερά.
Η «εγκλωβισμένη» γενιά
Στον ελληνικό δημόσιο λόγο έχουν καταγραφεί ενδιαφέροντες προβληματισμοί για τη Γενιά Χ. Άρθρα σε μέσα όπως η Καθημερινή και η Lifo την περιγράφουν ως «σφηνωμένη γενιά» — ανάμεσα στους Boomers και τους Millennials, εγκλωβισμένη σε οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις. Ιδιαίτερη όμως σημασία έχει η πτυχή της γυναικείας ανθεκτικότητας.
Όπως σημείωσε πρόσφατα η HuffPostGreece, οι γυναίκες της GenX στην Ελλάδα έμαθαν να μην παραδίδονται εύκολα στη φθορά. Συνδύασαν οικογένεια και εργασία, επένδυσαν στην προσωπική φροντίδα και την αυτονομία τους, και καλλιέργησαν μια αντοχή που δεν ήταν μόνο ζήτημα «περιποίησης» αλλά στρατηγική επιβίωσης. Αυτή η σιωπηλή επιμονή τους, σε έναν κόσμο που δεν τις ευνόησε πάντα, είναι ένα κομμάτι της ιστορίας που αξίζει να καταγραφεί δίπλα στις γενικότερες αφηγήσεις για την αμηχανία της GenX.
Ήταν η Γενιά Χ αμήχανη; Ναι. Ήταν απαθής; Εν μέρει. Αλλά ίσως η σιωπή της να είναι πιο εύγλωττη από ό,τι φαίνεται. Δεν ύψωσαν λάβαρα· ύψωσαν τείχη ειρωνείας και άμυνας. Δεν έκαναν επαναστάσεις· έκαναν μουσική, τέχνη, τεχνολογία.
Έγιναν Goldenboys, φρικιά, αναχωρητές, αποτυχημένοι αλχημιστές, δημόσιοι υπάλληλοι με ειδικότητες και ταλέντα «σε όλα τα κόλπα» της Αγοράς και της Αρπαχτής που ευνόησε το Σύστημα. Δεν άλλαξαν τον κόσμο· έμαθαν να ζουν μαζί του, με κυνισμό και χιούμορ. Η ιστορία θα τους κρίνει αυστηρά — ίσως σαν τη γενιά της «σιωπηλής αμηχανίας». Αλλά θα τους κρίνει και σαν τη γενιά που απέδειξε ότι ακόμη και η σιωπή μπορεί να είναι μια μορφή αντίστασης. Το μόνο που ίσως «να τρώει» τους περισσότερους είναι πως άφησαν έναν «μάτσο χάλια» κόσμο στους απογόνους…
