Μια κοινωνιολογική ανάγνωση με δυτικά & ελληνικά δεδομένα.
Το ζήτημα της σταθερότητας και της μεταμόρφωσης του θεσμού του γάμου απασχολεί διαχρονικά ερευνητές και κοινωνίες. Στη σύγχρονη εποχή, οι παραδοσιακές αντιλήψεις σχετικά με τη δομή της οικογένειας και τη βαρύτητα του γάμου υφίστανται έντονες πιέσεις, διαμορφώνοντας νέες πραγματικότητες και προκλήσεις για τα κοινωνικά σύνολα. Η παγκοσμιοποίηση του πολιτισμού —και ο συχνός μιμητισμός δυτικών προτύπων— επηρεάζει βαθιά τις επιλογές των ανθρώπων και στην Ελλάδα, δημιουργώντας ένα υβριδικό μίγμα παραδοσιακών και σύγχρονων αντιλήψεων.
- Εξέλιξη ρόλων των φύλων
Η οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών επιτρέπει πλέον αποχωρήσεις από δυσλειτουργικές ενώσεις. Στην Ελλάδα, όπου το οικογενειακό μοντέλο παραμένει ισχυρό, αυτή η αλλαγή συχνά συγκρούεται με παλιότερα στερεότυπα.- Άνοδος του ατομικισμού
Η Δύση προωθεί την αυτοπραγμάτωση ως υπέρτατη αξία — και η Ελλάδα, ιδίως οι νεότερες γενιές, μιμείται αυτή τη συνθήκη. Η ευτυχία τοποθετείται πάνω από την «κοινωνική υποχρέωση».- Νομική & οικονομική ευκολία
Η απλοποίηση των διαδικασιών διαζυγίου έχει μειώσει το εμπόδιο του «τι θα πει ο κόσμος», ειδικά στις μεγαλουπόλεις όπου η κοινωνική επιτήρηση είναι ασθενέστερη.- Οικονομική πραγματικότητα
Το κόστος δύο σπιτιών, η φροντίδα παιδιών, οι νέες ισορροπίες διαβίωσης δημιουργούν πίεση — στην Ελλάδα δε, με τις αυξημένες τιμές στέγασης, αυτό καθίσταται κρίσιμος παράγοντας.
– Στη Δυτική Ευρώπη, οι γάμοι έχουν μειωθεί κατά 50 % από το 1960, ενώ τα διαζύγια διπλασιάστηκαν (0,8 → 2,0 ανά 1.000 κατοίκους το 2023).
– Στις ΗΠΑ παρατηρείται μείωση των διαζυγίων, αλλά η κοινωνική πίεση για «ευτυχία με κάθε κόστος» παραμένει ισχυρή.
– Στην Ελλάδα, το διαζύγιο αφορά περίπου το 38 % των γάμων. Το ποσοστό αυξάνεται, ειδικά μετά την πανδημία, αλλά παραμένει χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
– Στη Βρετανία, ενώ οι λύσεις γάμου μειώνονται, οι περιουσιακές διεκδικήσεις αυξήθηκαν κατά 66 %.
– Το φαινόμενο των silver splitters (διαζύγια 50+) υπογραμμίζει την πίεση που ασκούν προβλήματα υγείας και φροντίδας σε ώριμους γάμους.
Ο γάμος, για αιώνες κεντρικός θεσμός κοινωνικής οργάνωσης, μεταβάλλεται ριζικά. Η αύξηση των διαζυγίων δεν αποτελεί απλώς στατιστική· αντανακλά βαθύτερες μετατοπίσεις:
Μια βασική παράμετρος, σε μια απόπειρα κωδικοποίησης των πλέον προφανών κοινωνιολογικών αιτίων, είναι η εξέλιξη των ρόλων των φύλων, η αυξημένη οικονομική ανεξαρτησία των γυναικών και η άνοδος του ατομικισμού, που αποτελούν θεμελιώδεις παράγοντες που τροφοδοτούν την αύξηση των διαζυγίων. Στις δεκαετίες του 20ού αιώνα, η κοινωνική πίεση διατήρησης ενός γάμου, ακόμη και όταν αυτός δεν λειτουργούσε, ήταν ισχυρή. Σήμερα, οι κοινωνίες είναι πιο ανεκτικές προς την απόφαση του χωρισμού, ενώ η προσωπική ευτυχία και η αυτοπραγμάτωση θεωρούνται σημαντικότεροι παράγοντες από τη διατήρηση του κοινωνικού status.
- Ωστόσο, αυτή η στροφή συνοδεύτηκε -σε κάποιες περιπτώσεις ενισχύθηκε, σε άλλες λειτούργησε αποτρεπτικά- μέσα από οικονομικές & νομικές διαστάσεις. Οι αλλαγές στη νομοθεσία έχουν απλοποιήσει και επιταχύνει τις διαδικασίες διαζυγίου. Σε πολλές χώρες, η δυνατότητα μονομερούς λύσης του γάμου χωρίς απόδειξη υπαιτιότητας μείωσε σημαντικά τον χρόνο και το κόστος των διαδικασιών. Από την άλλη, η οικονομική διάσταση ενός διαζυγίου δεν περιορίζεται μόνο στα νομικά έξοδα. Οι οικογένειες συχνά βρίσκονται αντιμέτωπες με διπλά έξοδα στέγασης, μεταβολές στο επίπεδο διαβίωσης και ανακατανομή πόρων.
- Τα «Πρακτικά συμβόλαια», η νέα ορολογία των παλιών prenuptial agreements -προγαμιαία συμβόλαια – δεν είναι πια μοδάτο παρελθόν των πλούσιων. Πολλά νέα ζευγάρια τα βάζουν ως “λογική επένδυση”. Το σημερινό ζήτημα—τι ψάχνουν τα ζευγάρια σήμερα και ποιες είναι οι σύγχρονες δομικές προκλήσεις των διαζυγίων, δεν είναι ένας απλός οδικός χάρτης διαπιστώσεων.
Σύμφωνα πάντα με το πλειοψηφικό ρεύμα, τα περισσότερα ζευγάρια επιθυμούν «Αυτονομία και εξέλιξη», όχι μόνο συμβίωση. Απαιτούν, επίσης, βαθύτερη συναισθηματική ευθυγράμμιση — όχι απλώς ρομαντική συνθήκη, αλλά ένα «συνεταιριστικό πλοίο» που αντέχει στις θύελλες.
Παρότι ο γάμος παραδοσιακά λειτουργεί ως προστασία (buffer) ενάντια στη μοναξιά — όπως φάνηκε στην καραντίνα, όπου οι παντρεμένοι ανέφεραν λιγότερα συναισθήματα απομόνωσης — πολλοί σύντροφοι βιώνουν μια αόρατη απόσταση ακόμα και μαζί. Οι μελέτες δείχνουν ότι ακόμα και παθογόνοι διάλογοι νωρίς στο γάμο συνδέονται με μακροχρόνια υποψία συναισθηματικής αποστασιοποίησης.
Έτσι, η μοναξιά γίνεται όχι απλώς “πρόβλημα”, αλλά «αναλογία του πραγματικού πάθους» — όπως στον Bergman: το να είσαι μακριά μαζί. Η αίσθηση «έλλειψης μιας κοινής όρασης» δεν είναι απλά «διαφορές», αλλά η πικρή συνειδητοποίηση ότι η κοινή γλώσσα χάνεται. Ο γάμος μεταμορφώνεται σε δεσμό που συχνά δυναμώνει μόνο με την αναγνώριση της αδυναμίας σύνδεσης.
Επιπλέον, γάμοι που ξεκίνησαν μέσω dating apps, δείχνουν χαμηλότερη ουσιαστική σύνδεση, κάτι που οφείλεται σε έλλειψη κοινότητας υποστήριξης, γεωγραφική απόσταση και την ψυχολογία του «πάντα υπάρχει άλλη επιλογή».
Αν μέσα σε όλα τούτα συνυπολογιστεί και η παραδοσιακή αφέλεια ότι η τριβή και η ένταση της καθημερινότητας σε μια συμβίωση αφαιρούν – όσο να ναι – την πρώτη μαγεία του φλερτ και του Έρωτα στην κορύφωση μιας σχέσης, τότε είναι πιο εύκολο να εξηγηθούν οι δυσκολίες…
Η επιρροή των δυτικών τάσεων είναι ορατή κυρίως σε παραδοσιακές κοινωνίες που εισέρχονται απότομα σε συνθήκες “οικονομικής ευμάρειας”, όπως στην Ινδία, όπου οι γρήγορες αλλαγές προκαλούν σοκ.
Στην Ιρλανδία, το καθολικό υπόβαθρο συγκρατεί τη διάλυση των γάμων. Ενώ στην Ελλάδα, οι παραδοσιακές προσδοκίες συνυπάρχουν με σύγχρονες απαιτήσεις για ισότητα, αυτονομία και συναισθηματική ωριμότητα.
Δεν αρκεί πλέον το «είμαστε καλά». Θέλουμε να «πλέουμε μαζί».
Ένα τελευταίο, αλλά κρίσιμο ερώτημα πιθανόν έχει να κάνει με «Γάμο και Φύλο: Πώς τον Αντιλαμβάνονται Άνδρες και Γυναίκες»
Μια έρευνα στο αμερικανικό κοινό δείχνει πως το 58% των ανδρών και το 53% των γυναικών συμφωνούν ότι οι άνδρες που παντρεύονται και έχουν παιδιά είναι καλύτερα, από ό,τι αυτοί που δεν παντρεύονται. Αντίθετα, μόλις το 32% των γυναικών πιστεύει ότι αυτό ισχύει για τις ίδιες — ενώ το 49% των ανδρών πιστεύει το αντίθετο.(The Survey Center on American Life)
Ενώ στο ερώτημα: «Ποιος συνήθως ξεκινά το διαζύγιο;» φαίνεται ότι το 66% των straight γυναικών αναφέρει ότι εκείνες πήραν την απόφαση να διαλυθεί ο γάμος — ενώ μόνο το 39% των ανδρών λέει το ίδιο για τον εαυτό του.
Το διαζύγιο έχει ισχυρό συναισθηματικό αποτύπωμα.
– Στα παιδιά: προσαρμογή, νέα σχήματα, ασφάλεια.
– Στους ενήλικες: επαναπροσδιορισμός ταυτότητας, ανασύνθεση κοινωνικών δικτύων.
Η Ελλάδα, με τις ισχυρές οικογενειακές δομές, αντιμετωπίζει τις ρήξεις συχνά πιο συλλογικά — αλλά και με έντονο κοινωνικό σχόλιο, ειδικά στις μικρές κοινότητες.
Κοινωνικές & οικονομικές ανατροπές: πανδημία, απομόνωση, apps
– Η καραντίνα λειτούργησε ως επιταχυντής.
– Πολλά ζευγάρια που παντρεύτηκαν γρήγορα, χώρισαν γρήγορα.
– Η μοναξιά μέσα στη σχέση έγινε σημαντικός παράγοντας.
– Τα dating apps δημιουργούν νέα ζευγάρια με χαμηλότερη κοινότητα υποστήριξης και υψηλότερη «ψευδαίσθηση επιλογής».
Οι νέοι ρόλοι και η νέα κουλτούρα
– Divorce parties: το διαζύγιο ως μετάβαση, όχι ντροπή.
– Silver splitters: η υγεία και η φροντίδα ως νέος παράγοντας ρήξης.
– Ρόλοι φύλων: Οι άνδρες φοβούνται τη διάλυση μιας ένωσης επειδή χάνουν το κοινωνικό τους κέντρο· οι γυναίκες ζητούν ισότητα και συναισθηματική συμμετρία.
Το ελληνικό παράδοξο
Παρότι η εικόνα μοιάζει δυτική, η Ελλάδα έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες:
Στο 55% των ζευγαριών, ο άνδρας είναι ο κύριος οικονομικός πάροχος (από 85% το 1970).
Στο ~29% υπάρχει πλήρης οικονομική ισοτιμία.
Η υπεργαμία αλλάζει: οι μορφωμένες γυναίκες δεν θέλουν «πάνω», θέλουν «δίπλα».
Η ελληνική οικογένεια λειτουργεί ακόμα ως ασπίδα — αλλά και ως πηγή πίεσης.
Λίγο ή πολύ, τα παραπάνω δεδομένα συνέβαλαν αρκετά και στην αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας…
Ο γάμος σήμερα δεν είναι στατικός θεσμός. Είναι μια δυναμική συμφωνία μεταξύ δύο ανθρώπων που αναζητούν κοινή προοπτική, όχι απλώς επιβίωση. Οι κοινωνίες εξελίσσονται, οι άνθρωποι αλλάζουν, και ο γάμος οφείλει να προσαρμόζεται.
Το διαζύγιο δεν είναι «τέλος».
Είναι ανασύσταση, επαναπροσδιορισμός, νέος χάρτης.
Και συχνά — όπως σοφά λένε —
δεν χωρίζεις επειδή έσβησε ο έρωτας,
αλλά επειδή δεν μπορείτε πια να ονειρεύεστε το ίδιο μέλλον.
Το διαζύγιο σήμερα δεν είναι απλώς “τέλος”. Είναι ανασύσταση, αναπροσαρμογή, οριοθέτηση αξιών. Όπως λένε: δεν χωρίζεις απλά επειδή τελειώνει ο έρωτας — χωρίζεις γιατί δεν μπορείς να μοιραστείς πια τα όνειρα με τον ίδιο τρόπο.
Ενδεικτικές πηγές:
* [The Guardian](https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/aug/03/drastic-divorce-decisions-training-huskies-plastic-surgery?utm_source=chatgpt.com)
* [nypost.com](https://nypost.com/2025/06/30/lifestyle/summer-is-the-season-of-divorce/?utm_source=chatgpt.com)
* [The Times](https://www.thetimes.co.uk/article/couples-online-dating-apps-divorce-falling-out-of-love-j9q9053t6?utm_source=chatgpt.com)
[1]: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Marriage_and_divorce_statistics?utm_source=chatgpt.com “Marriage and divorce statistics – Statistics Explained – Eurostat”
