Η κτηνώδης και ταυτόχρονα «ελευθεριακή» πλευρά της Αποκριάς δεν είναι μια σύντομη γιορτινή εκτροπή για τις δυτικές ελίτ·
είναι η μόνιμη κατάσταση ενός κόσμου που, όσο κι αν θέλει να παριστάνει τον ορθολογικό, τον ηθικό, τον θεσμικά άρτιο, ζει — κυριολεκτικά — πάνω σε ένα υπέδαφος παρακμής, επιείκειας προς τον εαυτό του και μιας ακατανίκητης ροπής προς το σκοτάδι.
Κι αυτή η παρακμή δεν ξεκινά με τον Jeffrey Epstein· ο Επστάιν είναι απλώς η πιο καθαρή, η πιο ανενδοίαστη, η πιο «τεκμηριωμένη» της εκδοχή· η κατάληξη ενός τόξου που ξεκίνησε δεκαετίες πριν, όταν οι πρώτες ρωγμές εμφανίστηκαν στην αστική αξιοπρέπεια της Δύσης, σαν μικρά σκασίματα πάνω σε μια πορσελάνινη πρόσοψη που από μακριά έμοιαζε αψεγάδιαστη.
Η σταδιακή διάβρωση αυτής της αστικής αξιοπρέπειας — που για δεκαετίες υπήρξε θεμέλιο της Δύσης — ξεκίνησε πρώτα στις ΗΠΑ, στα χρόνια του χίππικου κινήματος, όταν η «τακτοποιημένη Αμερική» αναγκάστηκε να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να δει, έστω στιγμιαία, το χάος που έκρυβε κάτω από τη μοκέτα· και μετά στη Γαλλία, στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν η παλιά μπουρζουαζία άρχισε να τρίζει — όχι από φτώχεια ή αγωνία επιβίωσης, αλλά από ηθική κόπωση, υπεροψία και ένα είδος πολιτισμικής βαρεμάρας που μονίμως διανθιζόταν με “ένα κρασί για κάθε πιάτο” και με φιλήδονες αποδράσεις εκφυλισμένης εσωστρέφειας στα σκοτεινά στέκια του πάρκου της Βουλώνης, εκεί όπου η Αυτοκρατορία της Ηθικής έβγαζε κάθε βράδυ τις μάσκες της.
Και ύστερα, λίγο πιο βόρεια, ήρθε η γερμανική αστική τάξη — τόσο στιβαρή, τόσο πειθαρχημένη, τόσο «καθώς πρέπει» — να στείλει, για πρώτη φορά στη μεταπολεμική Ευρώπη, κανόνια νερού, πλαστικές σφαίρες και στρατιά καταστολής εναντίον των κοινόβιων του Σαιντ Πάουλι· εναντίον νέων που δεν κρατούσαν όπλα, αλλά τριαντάφυλλα. Το σύστημα έδειχνε τα δόντια του όχι απέναντι στη βία — αυτή ξέρει να τη διαχειρίζεται — αλλά απέναντι στην αμφισβήτηση.
Και η μεγαλύτερη ανάφλεξη — η πιο γεμάτη οργή, ορμή, ρομαντισμό και αφέλεια μαζί — ξέσπασε στο Παρίσι. Ο Μάης του ’68 και ο φάκελος Επστάιν μοιάζουν, εκ πρώτης όψεως, ανόμοιοι, εκτός ιστορίας· ο πρώτος, μια έκρηξη νεανικής αμφισβήτησης· ο δεύτερος, ένα υπόγειο έμβλημα μιας ελίτ που σταμάτησε να ντρέπεται. Κι όμως: είναι τα δύο άκρα της ίδιας αψίδας παρακμής. Από τη στιγμή που έσπασε η αστική αξιοπρέπεια — ως ηθικός κώδικας, ως αυτοσυγκράτηση, ως όριο — η Δύση άρχισε να γλιστράει σε μια ολοένα πιο επιτρεπτική εκδοχή του εαυτού της· μια εκδοχή όπου όλα είναι δυνατά, όλα ανεκτά, και τίποτα — μα τίποτα — δεν λογοδοτεί πραγματικά.
Ο Μάης γεννήθηκε από την ανάγκη «να σπάσει κάτι»· να σπάσει η αυθεντία, να σπάσει η σιωπή, να σπάσει η υποκριτική ασφάλεια μιας κοινωνίας που νόμιζε πως η ευημερία από μόνη της παράγει νόημα. Οι νέοι πίστεψαν πως θα σπρώξουν την Ιστορία λίγα χιλιοστά προς την ελευθερία· κι όμως εκείνο που τελικά έσπρωξαν ήταν τα όρια της ίδιας της μπουρζουαζίας, η οποία, μέσα σε λίγες δεκαετίες, όχι μόνο χώνεψε την αμφισβήτηση, αλλά τη μεταποίησε σε εμπορική αισθητική: τα ριζοσπαστικά σύμβολα έγιναν μόδα, η επανάσταση έγινε lifestyle, οι εξεγερμένοι μετατράπηκαν σε καθηγητές, εκδότες, υπουργούς, μεγαλοστελέχη, opinion leaders — διαχειριστές μιας τάξης που έμαθε να αφομοιώνει κάθε πρόκληση και να την επιστρέφει ως προϊόν.
Γι’ αυτό και ο Μάης δεν γέννησε μια νέα εποχή· γέννησε τους μεταπράτες της προόδου: ανθρώπους όπως ο Ζαν-Κλοντ Μπετίτ και ο Γιόσκα Φίσερ, που τριάντα χρόνια αργότερα ψήφιζαν — ως κυβερνητικοί Πράσινοι — εκείνα ακριβώς που κάποτε ορκίζονταν πως θα πολεμήσουν.
Και κάπου εκεί βρίσκεται το νήμα που συνδέει τον νεανικό ρομαντισμό του ’68 με το κτηνώδες project ισχύος που αποκαλύπτεται μέσα από τον φάκελο Επστάιν. Διότι η υπόθεση αυτή δεν είναι «σκάνδαλο». Είναι «η ανατομία ενός συστήματος» που ζει στο ημίφως, ανάμεσα σε χρήμα, πολιτική, εταιρικές στοές, λόμπι ισχύος και θεσμική ανοχή· ενός κόσμου όπου η ελίτ δεν χρειάζεται πια να κρύψει τίποτα — όχι επειδή δεν υπάρχει έγκλημα, αλλά επειδή δεν υπάρχει φραγμός.
Ο Επστάιν δεν ήταν η εξαίρεση. Ήταν το συμπέρασμα. Το υποχρεωτικό αποτέλεσμα ενός οικοσυστήματος όπου οι ισχυροί δρουν σαν να μην ισχύει γι’ αυτούς καμία ηθική υποχρέωση· όπου η νομιμότητα λειτουργεί σαν ευγενική σύσταση και όχι ως κανόνας. Και η τραγωδία δεν είναι η ύπαρξη του σκοταδιού· η τραγωδία είναι ότι η Δύση έμαθε να το παρουσιάζει ως «αναπόφευκτο κόστος» της προόδου. Ότι η πραγματική διαφθορά — η διαφθορά των ισχυρών και όχι η οικονομική παραβατικότητα του μικροεπαγγελματία — θεωρείται πλέον οξυγόνο της νεοφιλελεύθερης αγοράς – και πλασάρεται ως “αναπτυξιακή πολιτική”.
Από τον Μάη του ’68 έως τον Επστάιν, η απόσταση δεν είναι μεγάλη. Είναι μία γραμμή. Ένα τόξο. Μια αψίδα παρακμής που ξεκινά από την αμφισβήτηση και καταλήγει στη διαχείριση της παρακμής από τους ίδιους εκείνους που κάποτε ορκίστηκαν να την ανατρέψουν.
Τα “Buga-Buga” πάρτυ του cavaliere Silvio Berlusconi ήταν προφανώς ένας ευρωπαϊκός προάγγελος της παρακμής. Πολύ πριν γίνει διεθνές ανέκδοτο — δεν ήταν απλώς μια ακατάλληλη υπερβολή ενός πολιτικού με αδυναμία στη χλιδή. Ήταν το πρώτο καμπανάκι ότι η Δύση άρχισε να συνηθίζει την ιδέα πως η εξουσία δεν έχει υποχρέωση να ντρέπεται. Εκείνο το σύστημα πάρτι, προστασίας, επιρροής, ανθρώπων που μπαινόβγαιναν σε πολυτελή σαλόνια και αυλές βιλών, με συνοδεία *ηλικιακά ακατάλληλων* κοριτσιών που βρέθηκαν να συμμετέχουν σε έναν κόσμο ο οποίος δεν ήταν ο δικός τους — αποτελούσε, πολύ πριν σκάσει η βόμβα Επστάιν, τον πρώτο καθρέφτη μιας Ευρώπης που έχανε την αίσθηση του μέτρου. Το σκάνδαλο αυτό δεν έμεινε στη σφαίρα του κουτσομπολιού. Έγινε πολιτισμικό σύμπτωμα: η θεσμική εξουσία, αντί να νιώθει υπόλογη, άρχισε πιεστικά να απαιτεί κατανόηση, ανοχή, συμψηφισμό. Σαν να ήταν η παρακμή δικαίωμα.
Και εκεί, η Δύση άρχισε να παίζει με τη φωτιά — όχι επειδή κάποιοι ηγέτες παραστράτησαν, αλλά επειδή ολόκληρες κοινωνίες άρχισαν να “μη βλέπουν”. Ο Επστάιν, χρόνια αργότερα, δεν έπεσε ως κεραυνός: ήταν το φυσικό επόμενο βήμα μιας Ευρώπης και μιας Αμερικής που είχαν ήδη δοκιμάσει τη γεύση της ατιμωρησίας.
Υπάρχει και ένα ακόμα κομμάτι για το οποίο οφείλουμε να μιλάμε καθαρά: για τα θύματα. Είτε είναι ενήλικες που αποζητούν τη χαρά της ζωής, την περιπέτεια, τη ζάλη του πλούτου και της εξουσίας, είτε ανήλικες και πολύ νεαρές κοπέλες ή αγόρια που βρίσκονται μπροστά σε “προτάσεις” εξουσίας, χρήματος και κοινωνικής ανόδου, σε κάθε περίπτωση έχουν το δικαίωμα της άρνησης, της αλλαγής γνώμης, της απόρριψης ή των ορίων, έστω ακόμα και στην περίπτωση εκούσιας συμμετοχής… που, την επομένη, με καθαρό μυαλό, το βρήκαν αποκρουστικό… Σε έναν κόσμο όπου η οικονομική πίεση γίνεται καθημερινός εκβιασμός, η “επιλογή” δεν είναι πάντα επιλογή· μοιάζει συχνά με ένα χαμόγελο που δίνεται κάτω από φόβο, ανάγκη, ή μια σιωπή που αγοράζεται αντί πινακίου φακής.
Το σύστημα αγαπά να περιγράφει αυτά τα παιδιά ως “ενήλικα άτομα που αποφασίζουν μόνα τους”. Όμως η πραγματικότητα, όπως ξέρει όποιος έχει ζήσει έστω λίγο κοντά στον σκληρό πυρήνα της κοινωνικής ανισότητας, είναι πολύ πιο σύνθετη: υπάρχει αυτοδιάθεση, αλλά υπάρχει και συνθήκη. Υπάρχει συναίνεση, αλλά υπάρχει και ανάγκη. Υπάρχει επιλογή, αλλά υπάρχει και εξαναγκασμός χωρίς βία — ο εξαναγκασμός του πλούτου.
Και αυτό είναι το ηθικό ναρκοπέδιο που ενώνει τον Μάη του ’68 με τον Επστάιν: οι νέοι κάποτε ξεσηκώθηκαν για να σπάσουν την αστική υποκρισία, κι όμως μερικές δεκαετίες αργότερα η ίδια αστική τάξη επαναφέρει, με πιο γυαλισμένο περιτύλιγμα, την ίδια παλιά εκμετάλλευση των αδύναμων — αυτή τη φορά όχι σε εργοστάσια, αλλά σε ιδιωτικά τζετ, βίλες και σκοτεινά δωμάτια όπου αποφάσεις ζωής παίρνονται κάτω από λάμψεις πολυελαίων και σκιές δεσμών.
Και ίσως — αυτό είναι το πιο σκοτεινό σημείο της εποχής — δεν ζούμε την πτώση της Δύσης, αλλά την Αποκάλυψή της: ένα σύστημα που έπαψε να παράγει ελπίδα και περιορίζεται στο να διαχειρίζεται το σαπισμένο υπόγειό του. Αθόρυβα. Μεθοδικά. Τεχνοκρατικά. Απογυμνωμένο από αυτογνωσία.
Η πραγματική εξουσία δεν βρίσκεται πια στο φως· δουλεύει στο υπέδαφος. Όπως ακριβώς φάνηκε — χωρίς πλέον αμφισημίες — στην υπόθεση Επστάιν.
