Ελλάδα & Πολεμική Οικονομία: Σχεδιάζουμε Άμυνα ή Απλώς Ψωνίζουμε Όπλα;

18/12/2025

Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιστορική αντίφαση: δαπανά υπέρογκα ποσά για εξοπλισμούς, εντάσσεται στους πιο «στρατιωτικά προσηλωμένους» εταίρους του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε., και ταυτόχρονα δεν διαθέτει λειτουργική πολεμική οικονομία. Η παραγωγική βάση είναι σχεδόν ανύπαρκτη, τα στρατόπεδα αποδιαρθρώνονται σιωπηλά και οι επενδύσεις σε τεχνολογική αυτονομία παραμένουν στο επίπεδο εξαγγελιών.

Μήπως τελικά η εθνική άμυνα στην Ελλάδα είναι περισσότερο πολιτικό προϊόν και λιγότερο στρατηγικό σύστημα;

Εξοπλισμοί: Από το “δόγμα αποτροπής” στην πολιτική του ράβε-ξήλωνε

Από το 2019 έως σήμερα, η Ελλάδα υπέγραψε εξοπλιστικά προγράμματα αξίας άνω των 14 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων:

24 μαχητικών Rafale από τη Γαλλία (€3,3 δισ.)

3 φρεγατών Belharra με option για 4η (€3 δισ.)

Συμμετοχή στο πρόγραμμα F-35 των ΗΠΑ (προϋπολογισμός για 20+ μαχητικά)

40+ τεθωρακισμένων Marder 1A3 από τη Γερμανία (ανταλλαγή με BMP-1)

Εκσυγχρονισμός F-16 σε Viper (μέσω Lockheed Martin)

Προμήθεια ισραηλινών UAV Heron & ανάπτυξη συστήματος SPIKE-NLOS

Παρότι όλα αυτά παρουσιάζονται ως “σπονδυλική στήλη αποτροπής”, απουσιάζει ενιαίος σχεδιασμός οπλικού δόγματος. Δεν υπάρχει διεθνώς κοινοποιημένη Λευκή Βίβλος Εθνικής Άμυνας, ούτε συντεταγμένος χρονικός χάρτης αντικατάστασης ή συμπληρωματικότητας μεταξύ των συστημάτων.

ΕΛΒΟ: Βιομηχανία κατά όνομα, υποδομή κατά τύχη

Η ΕΛΒΟ Α.Β.Ε. (Ελληνική Βιομηχανία Οχημάτων) είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα πολεμικής βιομηχανίας που δεν σχεδιάζει, δεν καινοτομεί και δεν παράγει – συντηρεί, ανακατασκευάζει, επιβιώνει.

Το 2020, η ελληνική κυβέρνηση μεταβίβασε το 95% της ΕΛΒΟ σε κοινοπραξία ισραηλινών συμφερόντων (SK Group, Plasan), διατηρώντας μόνο το 5% στο Δημόσιο. Το νέο επιχειρησιακό πλάνο περιλαμβάνει:

συναρμολόγηση ισραηλινών τεθωρακισμένων (Sandcat, Oshkosh)

υποστήριξη υφιστάμενων Leopard και Μ113

εξαγωγικό προφίλ προς τρίτες χώρες (κυρίως Αφρική/Ασία)

Ωστόσο, η εταιρεία δεν κατασκευάζει από το μηδέν, ούτε εξάγει στρατηγική τεχνογνωσία. Η χώρα παραμένει εξαρτημένη από εισαγωγές και από συμμαχικές αδειοδοτήσεις — όχι από δικά της πρωτότυπα ή αυτόνομα ερευνητικά κέντρα.

Ναυπηγεία: δικαστική ακινησία με στρατιωτικές επιπτώσεις

Τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, πωλημένα στον επιχειρηματία Γ. Προκοπίου, (Milina Enterprises/μέσω ΤΑΙΠΕΔ/ΕΤΑΔ -Μάρτιος 2023) βρίσκονται σε διαδικασία επανενεργοποίησης και ¨πρόθεση ¨πλωτής αναγέννησης¨, με στρατηγικό στόχο ναυπήγηση megayachts, LNG carriers και ¨σχεδιασμούς¨για αμυντική τεχνολογία. Οι επενδύσεις προχωρούν αργά, ενώ τα υποβρύχια Type 214 (Ποσειδών, Ματρώζος, Κατσώνης) ολοκληρώθηκαν με καθυστερήσεις ετών.

Τα Ναυπηγεία Ελευσίνας, υπό τη Fincantieri (Ιταλία), επρόκειτο να κατασκευάσουν τις νέες κορβέτες Gowind — το σχέδιο βρίσκεται σε φάση “καλής πρόθεσης”, χωρίς τελική υπογραφή.

Η Ελλάδα δεν ναυπηγεί ούτε ένα πολεμικό πλοίο απολύτως μόνη της. Και τα υπάρχοντα ναυπηγεία λειτουργούν περισσότερο ως αποθήκες και λιγότερο ως μηχανές παραγωγής.

Το ανθρώπινο κεφάλαιο: Επιστήμονες εκτός, ένστολοι εντός

Η απουσία διασύνδεσης μεταξύ του στρατεύματος και της ακαδημαϊκής/τεχνολογικής κοινότητας παραμένει διαρθρωτική αδυναμία.

Δεν υπάρχει ενεργή συνεργασία του ΥΠΕΘΑ με ελληνικά ΑΕΙ για cyber defense, ρομποτικά συστήματα, AI στον στρατιωτικό τομέα.

Οι αξιωματικοί εκπαιδεύονται σε παραδοσιακά δόγματα, χωρίς εκτεταμένη τεχνολογική κατάρτιση αιχμής.

Ακόμα και προγράμματα της EDA (European Defence Agency) ή του PESCO, σπάνια αξιοποιούνται παραγωγικά από την Ελλάδα.

Στρατόπεδα που κλείνουν χωρίς πολιτική πρόβλεψη

Η αποδιοργάνωση της υποδομής δεν αφορά μόνο εργοστάσια. Στρατόπεδα εκκενώνονται χωρίς εθνική πολιτική για αξιοποίησή τους.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα:

ΣΕΤΤΗΛ (Πύργος): πρώην Κέντρο Εκπαίδευσης Τηλεπικοινωνιών, εγκαταλείφθηκε σταδιακά από το 2018. Παραμένει αναξιοποίητο, χωρίς μετατροπή σε υποδομή για πολιτική προστασία ή εκπαιδευτικό κέντρο.

ΚΕΝ Τρίπολης: κλειστό, με σχέδια για “πάρκο πόλης” που δεν έχουν προχωρήσει.

Στρατόπεδα στη Β. Ελλάδα (Φλώρινα, Κιλκίς): εκκενώνονται λόγω μείωσης στρατεύσιμων, αλλά ούτε πωλούνται ούτε παραχωρούνται.

Η απουσία θεσμικού πλαισίου για μετα-στρατιωτική χρήση (π.χ. logistics, δομές υγείας, ενεργειακοί κόμβοι) κοστίζει εκατομμύρια σε τοπικές κοινωνίες.

Συμπέρασμα: Πολεμική οικονομία χωρίς πολιτική σκέψη

Η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα:

Θέλει αμυντική αυτονομία ή αιώνια εισαγωγική εξάρτηση;

Θέλει Στρατό που προστατεύει με «δανεικά» οπλικά συστήματα σύνορα ή που παράγει και καινοτομεί ώστε να προστατεύει τα σύνορα αποτελεσματικά;

Θέλει στρατόπεδα-φαντάσματα ή εθνικό σχεδιασμό αξιοποίησης εδαφικής υποδομής;

Χωρίς πλαίσιο, ελεγχόμενη βιομηχανία και κουλτούρα στρατηγικού σχεδιασμού, τα εξοπλιστικά δισ. μετατρέπονται σε παροδική ισχύ χωρίς αντίκρισμα.

Μια σοβαρή “πολεμική οικονομία” δεν κρίνεται από το αν αγοράζεις μαχητικά.

Κρίνεται από το αν έχεις μοντέλο για να συνεχίσεις να υπάρχεις χωρίς να ξαναγοράσεις.