Σαφώς, ναι. Αλλά όχι με τον συγκυριακό αυτοματισμό της απουσίας / παρουσίας.
Είμαστε με τους αγρότες.
Όχι από συνήθεια, ούτε από πολιτική ευγένεια.
Είμαστε με τους αγρότες γιατί χωρίς αυτούς δεν υπάρχει τροφή, δεν υπάρχει περιφέρεια, δεν υπάρχει κοινωνική συνέχεια.
Ο Έλληνας αγρότης δεν είναι “επιδοτούμενος τεμπέλης”, όπως συχνά παρουσιάζεται.
Είναι άνθρωπος που δουλεύει: σε συνθήκες αβεβαιότητας (καιρικά φαινόμενα, αγορές), με αυξημένο κόστος παραγωγής, με πίεση από μεσάζοντες, αλυσίδες, εισαγωγές, με γραφειοκρατία που τον αντιμετωπίζει ως ύποπτο.
Η εργασία του είναι σκληρή, αόρατη και κοινωνικά υποτιμημένη.
Και η προσφορά του — επισιτιστική ασφάλεια, τοπική οικονομία, κοινωνικός ιστός — είναι δομική.
Μέχρι εδώ, δεν χωρά αστερίσκος.
Ναι, είμαστε με τους αγρότες.
Όμως: το δίκιο δεν αμείβεται από μόνο του. Χρειάζεται παρουσία, συνεχή διεκδίκηση και συμμετοχή – αλλιώς παραμένει στο χώρο μιας μεταφυσικής ηθικής δικαίωσης χωρίς να παράγει πολιτικό αποτέλεσμα.
Εδώ αρχίζει το δύσκολο κομμάτι.
Οι ελληνικές αγροτικές κινητοποιήσεις, εδώ και χρόνια, είναι συμβολικές, χρονικά προβλέψιμες, χαμηλού πραγματικού κόστους για το σύστημα, και χωρίς ουσιαστική σύνδεση με ευρωπαϊκά κέντρα απόφασης.
Τρακτέρ στις εθνικές οδούς για λίγες ώρες. Δηλώσεις. Συνθήματα. Επιστροφή στα χωράφια.
Το κράτος αντέχει. Τα ΜΜΕ καλύπτουν. Η κοινωνία συμπονά. Και τίποτα δεν αλλάζει.
Η μεγάλη απουσία: Ευρώπη – Βρυξέλλες – συλλογική πίεση
Ενώ οι αγρότες σε χώρες όπως η Γαλλία, το Βέλγιο ή η Ολλανδία:
μπλοκάρουν logistics, πιέζουν αγορές, εμφανίζονται μαζικά και οργανωμένα στις Βρυξέλλες.
Οι Έλληνες αγρότες είναι σχεδόν απόντες από το ευρωπαϊκό πεδίο σύγκρουσης.
Και αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.
Η αγροτική πολιτική δεν αποφασίζεται στην Αθήνα. Αποφασίζεται: στην Κομισιόν,
στο Συμβούλιο Υπουργών, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σε εμπορικές συμφωνίες που περνούν χωρίς θόρυβο.
Όταν απουσιάζεις από εκεί, το δίκιο σου μεταφράζεται σε στατιστικό στοιχείο, όχι σε πολιτικό αίτημα.
Mercosur: ένα παράδειγμα που έρχεται (και θα πονέσει)
Η εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur παρουσιάζεται συχνά ως *γεωπολιτική επιτυχία*.
Ως «win–win». Ως άνοιγμα αγορών. Ως στρατηγική αναβάθμιση της Ευρώπης.
Στο έδαφος, όμως, τα πράγματα είναι πιο άνισα διότι η Mercosur δεν πλήττει όλους το ίδιο: άλλους τους χτυπά άμεσα, άλλους έμμεσα και άλλους τους μετατρέπει σε παράπλευρη απώλεια μιας συμφωνίας που δεν σχεδιάστηκε για τον πρωτογενή τομέα.
Ο κοινός παρονομαστής των αγροτικών αντιδράσεων σε όλη την Ευρώπη είναι σαφής: όχι αντίθεση στο εμπόριο, αλλά αντίθεση στο εμπόριο με άνισους όρους. Πρακτικά η Mercosur φέρνει μείωση ή κατάργηση δασμών για βιομηχανικά προϊόντα της ΕΕ προς Mercosur, για αγροτικά προϊόντα Mercosur προς την ΕΕ (με ποσοστώσεις). Ρήτρες για: περιβάλλον, αποψίλωση, εργασιακά (χωρίς ισχυρούς μηχανισμούς επιβολής).
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το εμπόριο θα αυξηθεί. Είναι ποιος πληρώνει το κόστος.
Για τους αγρότες στην Ευρώπη Βόρεια Ευρώπη (Γαλλία, Ιρλανδία, Βέλγιο, Πολωνία) ο φόβος είναι άμεσος – βόειο κρέας – γαλακτοκομικά – ζωοτροφές.
Το επιχείρημα τους είναι καθαρό: «Μας ζητάτε αυστηρά περιβαλλοντικά και εργασιακά standards και ανοίγετε την αγορά σε προϊόντα που δεν τα τηρούν με το ίδιο κόστος.»
Γι’ αυτό και η αντίδραση είναι μαζική και συγκρουσιακή, παρόλο που στην Κεντρική / Βιομηχανική Ευρώπη (Γερμανία, Ολλανδία, Γαλλία) 0ι χώρες κερδίζουν συνολικά από τη συμφωνία. Οι αγρότες, όμως, όχι. Διότι τους καλούν να θυσιαστούν για να πουλήσει η βιομηχανία.
Στη Νότια Ευρώπη (Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία) η ανησυχία είναι πιο σύνθετη:
* όχι άμεσος ανταγωνισμός στο κρέας,
* αλλά πίεση τιμών,
* φόβος χαλάρωσης standards,
* φόβος εισαγωγών μέσω τρίτων χωρών.
Ο κίνδυνος λέγεται **race to the bottom**.
Η Ελλάδα: ο σιωπηλός χαμένος
Η Ελλάδα δεν χτυπιέται θεαματικά από τη Mercosur — ακόμη.
Και αυτό είναι μέρος του προβλήματος.
Δεν παράγουμε βόειο κρέας σε κλίμακα Βραζιλίας. Δεν είμαστε εξαγωγική αγροβιομηχανία τύπου Ολλανδίας.
Όμως είμαστε χώρα ποιότητας, με προϊόντα υψηλού κόστους παραγωγής και περιορισμένα περιθώρια άμυνας.
Εδώ μπαίνει ένα παράδειγμα που περνά σχεδόν αθόρυβα: η συζήτηση για εισαγωγή αδασμολόγητου ελαιολάδου από χώρες του Μαγκρέμπ.
Όχι ως «αντικατάσταση» του ελληνικού ελαιολάδου.
Αλλά ως: εργαλείο πίεσης τιμών, πρώτη ύλη για blending (ανάμειξη με φθηνότερα εισαγόμενα έλαια με στόχο φθηνότερο κόστος), “εξομάλυνση της αγοράς”.
Το σενάριο είναι γνώριμο: το εισαγόμενο λάδι είναι νόμιμο, είναι ασφαλές,
αλλά παράγεται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά κόστη.
Αποτέλεσμα; συμπίεση τιμών στον παραγωγό, αποδυνάμωση της έννοιας ΠΟΠ στην πράξη, μετατροπή της ποιότητας από κανόνα σε premium επιλογή.
Δεν πρόκειται για καταστροφή από τη μια μέρα στην άλλη.
Πρόκειται για σταδιακή απορρόφηση του ελληνικού προϊόντος σε μια αγορά που μαθαίνει να λέει: «όλα λάδι είναι — το φθηνότερο κερδίζει».
Και εδώ είναι το κρίσιμο: Η Ελλάδα δεν έχει βιομηχανικό αντιστάθμισμα από τέτοιες συμφωνίες. Όταν πιέζεται ο αγροτικός τομέας, δεν κερδίζει κάπου αλλού.
Άρα, σε συμφωνίες τύπου Mercosur: οι Έλληνες αγρότες είναι καθαροί χαμένοι, χωρίς να εμφανίζονται καν ως “θύματα” στο ευρωπαϊκό ραντάρ.
Στρατηγική ανοχή: γιατί το σύστημα “αντέχει” τους Έλληνες αγρότες
Εδώ μπαίνει το δύσκολο συμπέρασμα.
Οι ελληνικές αγροτικές κινητοποιήσεις αντέχονται γιατί δεν διαταράσσουν κρίσιμες υποδομές, γιατί δεν δημιουργούν ευρωπαϊκό πρόβλημα, γιατί δεν παράγουν θεσμικό κόστος.
Το σύστημα δεν τις καταστέλλει.Τις απορροφά.
Αυτό λέγεται στρατηγική ανοχή: επιτρέπεται η διαμαρτυρία αρκεί να μην γίνεται πίεση, αρκεί να μην αποκτά συνέχεια, αρκεί να μην μετατρέπεται σε διαπραγμάτευση.
Θέλουμε να είμαστε δίκαιοι αλλά αδύναμοι ή παρόντες, οργανωμένοι και ενοχλητικοί εκεί που πρέπει;
Το κράτος έχει απαντήσει ήδη: το δίκιο χωρίς κόστος, το αντέχει.
Η ερώτηση είναι αν οι ίδιοι οι αγρότες
θέλουν να συνεχίσουν έτσι.
Η στήριξη στους αγρότες δεν είναι σύνθημα.
Είναι απαίτηση σοβαρότητας και παρουσίας.
Είμαστε με τους αγρότες. Το δίκιο χρειάζεται συμμάχους.
Αρκεί και αυτοί να επιμείνουν στο δίκιο τους. Αλλιώς θα μείνει στο χωράφι —
ενώ η πολιτική καθορίζεται αλλού.
