Το πολύνεκρο ναυάγιο στη Χίο ανοίγει ξανά έναν φάκελο που στην Ελλάδα όλοι θέλουν να κλείνει γρήγορα — αλλά η πραγματικότητα δεν το επιτρέπει. Το ζήτημα των pushbacks και των συνθηκών επιχειρήσεων στο Αιγαίο, σε συνδυασμό με τις επαναλαμβανόμενες καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΔΑ), επιστρέφει στο προσκήνιο κάθε φορά που μια τραγωδία συμβαίνει δίπλα στις ακτές μας.
Το πρόσφατο περιστατικό, όπου ταχύπλοο με πρόσφυγες συγκρούστηκε με σκάφος του Λιμενικού, με αποτέλεσμα να χαθούν δεκάδες άνθρωποι, ανέδειξε δύο παράλληλες πραγματικότητες:
(α) τις ακραίες συνθήκες υπό τις οποίες δρουν τα πληρώματα του Λιμενικού, και
(β) το χρόνιο έλλειμμα διαφάνειας στις επιχειρήσεις αναχαίτισης μεταναστευτικών ροών.
Άρθρο στο in.gr υπενθυμίζει ένα δυσάρεστο, αλλά αναντίρρητο δεδομένο: η Ελλάδα έχει καταδικαστεί σειρά φορές για παραβιάσεις δικαιωμάτων μεταναστών και προσφύγων. Οι αποφάσεις αυτές δεν είναι «χαρτιά από το Στρασβούργο» — είναι νομικά κείμενα που δεσμεύουν τη χώρα και δημιουργούν ευθύνη και προηγούμενο. Ειδικά μετά την απόφαση A.R.E. v. Greece, το ΕΔΔΑ μίλησε ξεκάθαρα για συστηματική πρακτική επαναπροωθήσεων σε συγκεκριμένες περιόδους.
Η υπόθεση στη Χίο δεν έχει ακόμη πλήρη εικόνα. Ωστόσο, μαρτυρίες διασωθέντων, αντιφατικές ανακοινώσεις και το ιστορικό των καταδικαστικών αποφάσεων δημιουργούν ένα περιβάλλον δυσπιστίας. Η κυβέρνηση επιχειρεί να «θωρακίσει» το αφήγημα περί ατυχούς σύγκρουσης, ενώ η αντιπολίτευση μιλά για ανάγκη πλήρους διερεύνησης. Όμως η ουσία βρίσκεται αλλού: σε μια χώρα που έχει ήδη κατηγορηθεί για θανατηφόρα περιστατικά, όπως το Φαρμακονήσι (2014), κάθε νέο δυστύχημα φέρει βάρος ολόκληρου του παρελθόντος.
Το κλίμα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είναι εδώ και χρόνια «εκρηκτικό». Οι τοπικές κοινωνίες νιώθουν πως σηκώνουν δυσανάλογο βάρος, οι λιμενικοί ότι βρίσκονται σε καθημερινό κίνδυνο, και οι πρόσφυγες/μετανάστες ότι αντιμετωπίζουν ένα περιβάλλον φόβου και αβεβαιότητας. Σ’ αυτό το πλαίσιο, μια τραγωδία όπως αυτή στη Χίο λειτουργεί σαν μεγεθυντικός φακός: αποκαλύπτει ό,τι συνήθως μένει κρυμμένο.
Ο δημόσιος διάλογος τώρα περιστρέφεται γύρω από το ίδιο δίλημμα:
Μπορεί η Ελλάδα να υπερασπίζεται τα σύνορα και ταυτόχρονα να τηρεί τις διεθνείς της δεσμεύσεις;
Η απάντηση είναι πως δεν υπάρχει σύγκρουση — υπάρχει μόνο πολιτική βούληση. Γιατί τα σύνορα προστατεύονται και με διαφάνεια, και με επαγγελματισμό, και με λογοδοσία.
Η τραγωδία στη Χίο δεν είναι απλώς ένα τραγικό συμβάν. Είναι υπενθύμιση ότι οι ζωές στη θάλασσα δεν μπορούν να γίνουν «παράπλευρες απώλειες» ενός άτυπου πολέμου στο Αιγαίο. Και ότι, όσο η διερεύνηση παραμένει θολή, τόσο το αφήγημα θα καθορίζεται όχι από τα γεγονότα, αλλά από τις σκιές που αφήνουν.
Πηγές
https://www.apnews.com/article/greece-migrants-chios-shipwreck-latest
