Ένα αρχέγονο τελετουργικό με πρωτόγονους παλμούς μέσα στην αστική νύχτα.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, στη ζωή ενός ανθρώπου και, σχεδόν πάντα, στη λειτουργία των οργανωμένων κοινωνιών, η αλήθεια δεν αντέχεται ολόκληρη.
Γλιστράει από τα χέρια όπως το φως από τις χαραμάδες.
Για αυτό το λόγο οι κοινότητες και οι πρώτες κοινωνίες, γέννησαν τελετουργίες που επιτρέπουν μια μικρή, ακίνδυνη παρέκκλιση: μια εκτόνωση που δεν ανατρέπει τίποτα, αλλά αποκαλύπτει τα πάντα.
Οι Απόκριες είναι ακριβώς αυτό: μια επιτρεπτή ρωγμή, ένα άνοιγμα στο υπόγειο του χαρακτήρα, μια στιγμή όπου ο άνθρωπος μπορεί να γίνει “άλλος”
για να πει — επιτέλους — αυτό που φοβάται ως “ο εαυτός του”.
Παρά το χαμόγελο, το χρώμα, το αστείο, η Αποκριά είναι πρωτίστως μια εσωτερική τελετουργία.
Μια γιορτή που κουβαλά μέσα της ολόκληρη την ιστορία των ανθρώπινων μεταμορφώσεων: από τον διονυσιακό παλμό, στα Ανθεστήρια, στα Σατουρνάλια, μέχρι την αστική νύχτα του σήμερα.
Και σε όλες αυτές τις εποχές, η μάσκα δεν κρύβει. Η μάσκα επιτρέπει.
Στην αρχαιότητα, η μεταμφίεση δεν ήταν παιχνίδι· ήταν ιεροτελεστία.
Οι Μαινάδες με τα ξέφρενα βήματα, οι Σάτυροι μισοί άνθρωποι μισοί ζώα,
οι κραυγές, ο θόρυβος, ο χορός στα όρη — όλα αυτά ήταν τρόπος να διαλυθεί το καθημερινό περίβλημα και να φανεί η αλήθεια της ψυχής χωρίς ντροπή.
Ο Διόνυσος δεν ήταν θεός μόνο της μέθης.
Ήταν και θεός της λύσης: εκείνης της λεπτής λύτρωσης που νιώθεις όταν δεν είσαι πια δεμένος με το προσωπείο της ημέρας.
Το σώμα, ο ρυθμός, η επιθυμία — όλα γίνονταν μέθοδοι κάθαρσης.
Μια επιθυμία που δεν είναι αμαρτία, αλλά πύλη.
Αυτό το ενεργειακό ρεύμα δεν χάθηκε ποτέ. Απλώς θαμπώθηκε από τους αιώνες.
Πριν από το καρναβάλι, πριν από τα φτερά και τα glitter, υπήρχαν τα Ανθεστήρια.
Η πρώτη γιορτή της Άνοιξης. Η γιορτή του ανοίγματος — της γης και του ανθρώπου.
Ήταν η εποχή που η πόλη έβγαζε τον χειμώνα από πάνω της.
Παιδιά και μεγάλοι φορούσαν προσωπεία όχι για να διασκεδάσουν, αλλά για να επιτρέψουν στον εαυτό τους να κινηθεί χωρίς επίσημη ταυτότητα.
Σαν να έλεγαν: “Ας με δει ο κόσμος χωρίς να ξέρει ποιος είμαι —
κι εγώ χωρίς να φοβάμαι αυτό που είμαι”.
Αυτή η ανατροπή δεν στόχευε στο χάος· ήταν ένας κοινωνικός καθρέφτης.
Έδειχνε ότι, όταν δεν υπάρχουν συνέπειες, ο άνθρωπος δεν γίνεται άλλος.
Γίνεται αυτό που ήταν πάντα
Γιατί ο χαρακτήρας, με ή χωρίς μάσκα, βρίσκει τρόπο να φανεί.
Το πρόσωπο καλυπτόταν για να ακουστεί η εσωτερική φωνή.
Οι εποχές άλλαζαν, η γη αναγεννιόταν, και μαζί της αναδυόταν ο άνθρωπος που είχε καταπιεί όλο τον χειμώνα.
Ήταν ένα τελετουργικό ανανέωσης.
Και αυτό το αρχαίο ρεύμα επιβιώνει ακόμη στη σύγχρονη Αποκριά, μέσα στις πιο αστικές εκδοχές της.
Στη Ρώμη τα διονυσιακά μυστήρια έγιναν Σατουρνάλια.
Επτά μέρες όπου καταργούνταν οι ρόλοι: οι δούλοι περνούσαν σε θέση κυρίου,
οι κύριοι περιφέρονταν σαν υπηρέτες και όλοι έτρωγαν μαζί σαν να ήταν ίσοι.
Αυτή η ανατροπή δεν στόχευε στο χάος· ήταν ένας κοινωνικός καθρέφτης.
Έδειχνε ότι, όταν δεν υπάρχουν συνέπειες, ο άνθρωπος δεν γίνεται άλλος.
Γίνεται αυτό που ήταν πάντα
Γιατί ο χαρακτήρας, με ή χωρίς μάσκα, βρίσκει τρόπο να φανεί.
Αιώνες μετά εμφανίζεται ο άνθρωπος που κατανόησε τη μάσκα καλύτερα από όλους: ο William Shakespeare.
Στα έργα του η μεταμφίεση δεν είναι αστείο αλλά εργαλείο αποκάλυψης.
Ό,τι οι ήρωες δεν μπορούν να πουν ως “εαυτός”, το ομολογούν ως κάποιος άλλος.
Και ακριβώς εκεί, στο ψέμα της αλλαγμένης ταυτότητας, σκάει η αλήθεια με τον πιο βίαιο τρόπο.
Ο Shakespeare ενσάρκωσε τη μεγάλη διονυσιακή αλήθεια: η μάσκα δεν σε αλλάζει· σε εκθέτει. Σε κάνει αυτό που είσαι, χωρίς το βάρος της κρίσης.
Οι Απόκριες του κόσμου σήμερα δεν μοιάζουν ούτε με τις Μαινάδες ούτε με τη Ρώμη. Ή έτσι νομίζουμε…
Αν χαμηλώσεις τα φώτα — αν αφουγκραστείς την πόλη στις 2 τα ξημερώματα —
κάτι από την παλιά τελετουργία επανεμφανίζεται.
Στα λιμάνια, στα στενά, στις πλατείες, στα party rooms των μεγαλουπόλεων.
Η επιθυμία δεν είναι ωμή. Είναι τελετουργική. Ένα παιχνίδι απόστασης, βλέμματος, ανάσας.
Η μάσκα εδώ λειτουργεί σαν λεπτή μετατόπιση:σου επιτρέπει να πλησιάσεις λίγο περισσότερο, να σταθείς διαφορετικά, να φλερτάρεις χωρίς να το ομολογείς,
να αφεθείς χωρίς να θεωρείς ότι “παρεκτρέπεσαι”.
Όχι επειδή έχεις επιθυμία, αλλά επειδή «επιτρέπεται» να την έχεις.
Το απαγορευμένο δεν εκδηλώνεται με πράξεις· εκδηλώνεται με ενέργεια.
Ένα βλέμμα που κρατά λίγο παραπάνω. Ένα χαμόγελο που σπάει τον κανόνα.
Μια σιωπή που φορτώνεται νόημα.
Υπάρχει μια στιγμή στις Απόκριες όπου ο άνθρωπος νιώθει άτρωτος μέσα στη μάσκα.
Όχι δυνατός — αλλά ατρόμητος.
Σα να μπορεί να κοιτάξει το απαγορευμένο κατάματα. Σα να ακούει τον αρχαίο ρυθμό που κουβαλά στο σώμα του.
Και την επόμενη μέρα; Με το πρώτο φως της κουζίνας, το ίδιο άτομο μπορεί να πετάγεται και να «παγώνει» νομίζοντας πως ο ντελιβεράς είναι μπουκαδόρος.
Αυτό είναι το δράμα του ανθρώπου: το βράδυ μοιάζει μυθικός, το πρωί γελοίος.
Αλλά μέσα σε αυτό το δίπολο, στο άτρωτο και στο ευάλωτο, ζει όλη η ομορφιά της επιθυμίας.
Το κτηνώδες και το λεπτεπίλεπτο είναι η ίδια ύλη. Απλώς αλλάζει φωτισμό.
Όταν η άνοιξη πλησιάζει, υπάρχει στον αέρα κάτι που θυμίζει τη δόνηση της
Είναι αυτή η « Ιεροτελεστία της Άνοιξης», όπως τη φαντάστηκε και τη συνέθεσε μαγικά ο Igor Stravinsky δίνοντας στη «Συμφωνία» του εκείνον τον πρωτόγονο παλμό που δεν είναι μουσική αλλά προαίσθηση.
Ένα “σπάσιμο” μέσα στο χειμώνα, μια ασυνείδητη προετοιμασία αναγέννησης.
Το ίδιο κάνει και η Αποκριά. Είναι ένα σύγχρονο, αστικό Ανθεστήριο:
μια στιγμή όπου η πόλη λιώνει το παλιό της δέρμα
και αφήνει λίγο χώρο για το καινούργιο.
Όχι με μεγάλες δηλώσεις.
Με μικρές, αδιόρατες ρωγμές.
Με την επιθυμία να περνά σαν ηλεκτρισμός
από σώμα σε σώμα, από βλέμμα σε βλέμμα,
από νύχτα σε νύχτα.
Η Αποκριά δεν είναι διασκέδαση. Είναι μετάβαση.Το όριο ανάμεσα στο “ήμουν” και στο “γίνομαι”.
Όταν πέσει η μάσκα, ο άνθρωπος δεν επιστρέφει εκεί που ήταν.
Κάτι έχει εκτεθεί. Κάτι έχει ειπωθεί, έστω και χωρίς λέξεις.
Οι Απόκριες είναι το μόνο τελετουργικό όπου το ανομολόγητο βρίσκει άδεια να αναπνεύσει. Και ας μη γίνει ποτέ πράξη· γίνεται *αίσθηση*.
Και η αίσθηση αυτή μένει. Και μαζί της μένει και μία αλήθεια:
Η μάσκα δεν κρύβει ποτέ. Απλώς επιτρέπει στην αλήθεια να φανεί
όταν δεν την περιμένεις.
