Η ποίηση της Βάσως Κοσμίδου – Ιορδάνου δεν επιδιώκει να υψώσει τη φωνή της, αντιθέτως, επιλέγει να σταθεί κοντά στον αναγνώστη, σχεδόν χαμηλόφωνα, σαν μια συνομιλία που ξεκινά χωρίς προειδοποίηση και συνεχίζεται πολύ μετά το τέλος της σελίδας. Στο όγδοο βιβλίο της, «Αγγελτήριο Ζωής», η γραφή λειτουργεί ως ένα είδος αναγγελίας — όχι γεγονότων, αλλά καταστάσεων: των μικρών και μεγάλων ρωγμών της καθημερινότητας, των κοινωνικών μεταβολών, των εσωτερικών αντιστάσεων που συχνά δεν βρίσκουν χώρο στον δημόσιο λόγο.
Οι στίχοι της κινούνται χωρίς να επιβάλλουν ερμηνείες ή συναισθήματα. Αντλούν υλικό από την εποχή τους, τις αγωνίες, τις αβεβαιότητες, τις αντοχές της , αλλά επιστρέφουν διαρκώς στον άνθρωπο: στην ανάγκη για δικαιοσύνη, για τρυφερότητα, για μια μορφή ελπίδας που δεν υπόσχεται λύτρωση, παρά μόνο επιμονή. Η συνομιλία που ακολουθεί δεν εστιάζει τόσο στο «τι» της ποίησης, όσο στο «πώς» και το «γιατί» της: πώς γεννιέται ένας στίχος, πότε σιωπά, και τι απομένει όταν οι λέξεις αποσυρθούν. Είναι μια συζήτηση για τη γραφή ως στάση ζωής και για την ποίηση ως τρόπο να παραμένει κανείς παρών σε έναν κόσμο που αλλάζει αδιάκοπα.
Θυμάστε την πρώτη στιγμή που καταλάβατε πως η ποίηση δεν ήταν απλώς τρόπος έκφρασης, αλλά αναγκαιότητα;
Γράφω από τότε που έμαθα να διαβάζω. Στην αρχή η γραφή ήταν παιχνίδι, μια σιωπηλή συνομιλία με τον εαυτό μου. Αργότερα έγινε καταφύγιο. Μεγαλώνοντας κατάλαβα πως δεν έγραφα απλώς από αγάπη για τις λέξεις, αλλά από ανάγκη. Ανάγκη να επικοινωνήσω, να απευθυνθώ στον άλλον, γνωστό ή άγνωστο, και να μοιραστώ αυτό που μας ενώνει πριν απ’ όλα, την ανθρώπινη εμπειρία.
Στο «Αγγελτήριο Ζωής» -το όγδοο βιβλίο σας που κυκλοφορεί από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΥΡΟΣ- ο λόγος μοιάζει να λειτουργεί ως αγγελιαφόρος. Τι ήταν αυτό που θέλατε να «ανακοινωθεί»;
Ο τίτλος «Αγγελτήριο Ζωής» γεννήθηκε ακριβώς από αυτή την ανάγκη. Το βιβλίο λειτουργεί σαν μια δημόσια ανακοίνωση της ζωής, όπως αυτή εκτυλίσσεται γύρω μας. Εντοπίζει τα θέματα που απασχολούν την κοινωνία, τόσο στη σκοτεινή όσο και στη φωτεινή τους όψη.
«Ανακοινώνει» αλήθειες, μαρτυρίες ζωής, αντίξοες συνθήκες, τον πόνο και τη χαρά του κόσμου, τη θλίψη και την αδικία, αλλά και την αγάπη, τον έρωτα, την ελπίδα.
Κυρίως όμως υπενθυμίζει πως ακόμη και στο πιο βαθύ σκοτάδι, η ψυχή βρίσκει τον δρόμο της προς το φως και την αλήθεια, μένοντας ορθή και κρατώντας τον άνθρωπο ζωντανό, όρθιο και ΑΝΘΡΩΠΟ.
Πιστεύετε ότι η ποίηση οφείλει να συνομιλεί με την εποχή της ή να αντιστέκεται σε αυτήν;
Η ποίηση, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να συνομιλεί με την εποχή της. Να αφουγκράζεται την ανάσα της, τον παλμό της, τις αγωνίες και τις αντιφάσεις της. Δεν μπορεί να υπάρχει εκτός χρόνου και τόπου.
Ταυτόχρονα, όμως, οφείλει και να αντιστέκεται. Εκεί όπου συλλαμβάνει το αδιανόητο: τον πόνο, την αδικία, τη βία, την απώλεια της ανθρωπιάς. Η ποίηση δεν είναι διακόσμηση· είναι πράξη συνείδησης.
Πώς επηρεάζουν τα κοινωνικά γεγονότα τη γραφή σας: ως πρώτη ύλη ή ως υπόγειο ρεύμα;
Στη γραφή μου τα κοινωνικά γεγονότα άλλοτε εμφανίζονται άμεσα, στο θέμα και στη γλώσσα του ποιήματος, και άλλοτε λειτουργούν «υπόγεια». Διαμορφώνουν τον τόνο, τις εικόνες, το ύφος, την ευαισθησία της ποιητικής φωνής.
Ακόμη κι όταν δεν κατονομάζονται, αφήνουν το αποτύπωμά τους. Ο αναγνώστης τα αισθάνεται, τα αναγνωρίζει, τα φέρει μέσα του.
Υπάρχει κάποιο ποίημα που σας δυσκόλεψε περισσότερο να ολοκληρώσετε — όχι τεχνικά, αλλά συναισθηματικά;
Δύσκολη ερώτηση, γιατί πολλά ποιήματα με δυσκόλεψαν. Ιδίως εκείνα όπου έπρεπε να σταθώ απέναντι στον πόνο χωρίς να τον προδώσω, αλλά και χωρίς να τον αφήσω να συντρίψει κάθε χαραμάδα φωτός.
Ποιήματα για την απώλεια, τον πόλεμο, το δάκρυ του παιδιού, τη βία, την καταστροφή του περιβάλλοντος. Εκεί η γραφή γίνεται ευθύνη.
Η αγάπη, η δικαιοσύνη και η ελπίδα επανέρχονται συχνά στο έργο σας. Είναι στάσεις ζωής ή πράξεις αντίστασης;
Η αγάπη, η αλληλεγγύη και η ελευθερία δεν είναι για μένα αφηρημένες έννοιες. Είναι στάση ζωής. Τις θεωρώ αναγκαίες για την ύπαρξη και την πορεία του ανθρώπου.
Γι’ αυτό και αντιστέκομαι σε καθετί που τις ακυρώνει ή τις εμποδίζει να ανθίσουν, είτε σε ατομικό είτε σε συλλογικό επίπεδο.
‘’Η ψυχή μου μιλά κυρίως με ποίηση- Εκεί νιώθω πως μπορώ να υπάρξω πιο γυμνή, πιο αληθινή
Πότε ξέρετε ότι ένα ποίημα έχει «τελειώσει» και δεν χρειάζεται άλλη λέξη;
Ένα ποίημα έχει τελειώσει όταν κάθε λέξη είναι αναγκαία. Όταν καμία δεν μπορεί να αφαιρεθεί ή να προστεθεί χωρίς να χαθεί ο ρυθμός, το νόημα ή η σιωπή του.
Όταν αυτό που θέλει να «ανακοινώσει» έχει ειπωθεί όχι πλήρως, αλλά ακριβώς.
Γράφετε περισσότερο από ανάγκη ή από πειθαρχία;
Γράφω από ανάγκη. Πιστεύω πως ένας ποιητής δεν μπορεί να υπακούσει τα αυστηρά πλαίσια πειθαρχίας. Η γραφή έρχεται όταν πρέπει, όχι όταν την διατάξεις. Είναι μια εσωτερική «κλήση».
Ποίηση ή πεζογραφία ;
Και η ποίηση και η πεζογραφία έχουν θέση στη ζωή μου. Γράφω διηγήματα, άρθρα, δοκίμια. Κάθε μορφή έχει τον δικό της ρυθμό και την δική της αλήθεια.
Ωστόσο, η ψυχή μου μιλά κυρίως με ποίηση.
Εκεί νιώθω πως μπορώ να υπάρξω πιο γυμνή, πιο αληθινή.
Σας απασχολεί ο αναγνώστης τη στιγμή της γραφής ή εμφανίζεται αργότερα, σχεδόν απρόσκλητος;
Ο αναγνώστης με απασχολεί πάντα, ακόμη κι όταν δεν τον σκέφτομαι συνειδητά. Όταν γράφω για κοινωνικά θέματα, έχω στο κάδρο τον άνθρωπο, τον συγκεκριμένο άνθρωπο που θα σταθεί απέναντι στο ποίημα.
Αν η ποίηση μπορούσε να αλλάξει ένα μόνο πράγμα στον κόσμο, ποιο θα θέλατε να είναι αυτό;
Θα ήθελα να αλλάξω πολλά. Αν όμως έπρεπε να επιλέξω ένα, θα έλεγα τον άνθρωπο: τον τρόπο που σκέφτεται, που πράττει, που επιλέγει.
Δεινών και καλών ο άνθρωπος είναι. Αυτή η αντίφαση με απασχολεί βαθιά.
Ποιος είναι ο ρόλος της σιωπής μέσα στους στίχους σας;
Η σιωπή παίζει καθοριστικό ρόλο στους στίχους μου. Είναι ο χώρος όπου το ποίημα ολοκληρώνεται μέσα στον αναγνώστη.
Δίνει ρυθμό, αφήνει το ανείπωτο να αναπνεύσει, φορτίζει τις λέξεις με βάθος και συναίσθημα. Συχνά λέει περισσότερα απ’ όσα γράφονται ή ακόμα και κραυγάζει.
Πιστεύετε ότι η ποίηση σήμερα ακούγεται λιγότερο ή απλώς διαβάζεται πιο σιωπηλά;
Πιστεύω πως η ποίηση σήμερα ακούγεται λιγότερο. Όσο ο άνθρωπος διαβρώνεται από συστήματα, φόβο και αρνητικές καταστάσεις, τόσο απομακρύνεται από αυτήν.
Εκεί ακριβώς ο ποιητής δίνει μάχη: να τον φέρει ξανά κοντά στον λόγο και στην ευαισθησία.
Υπάρχει κάτι που φοβάστε να γράψετε;
Νιώθω πως έχω γράψει για τα πάντα. Όχι επειδή τα εξάντλησα, αλλά επειδή δεν φοβήθηκα να τα αγγίξω.
Αν έπρεπε να αφήσετε ένα προσωπικό «αγγελτήριο ζωής» στον αναγνώστη, χωρίς ποίηση αυτή τη φορά, τι θα έλεγε;
«Αγάπα – ζήσε – ερωτεύσου – μείνε ανθρώπινος και ο εαυτός σου».
Τι σημαίνει για εσάς η Ηλεία από όπου κατάγεστε ; Τι μνήμες κουβαλάτε ;
Ηλεία. Το πιο βαθύ κομμάτι της ζωής μου. Τα παιδικά μου χρόνια, το άρωμα της οικογένειάς μου, φιλίες που κρατούν.
Τα χτυπημένα γόνατα από τα παιχνίδια στην αυλή, τα χέρια απλωμένα να κόβουν φρούτα από τα δέντρα χωρίς έγνοια, οι παραλίες, οι αρχαίοι θησαυροί της!
Τα πρώτα, ανείπωτα ερωτικά σκιρτήματα. Οι σχολικές και οικογενειακές εκδρομές.
Μνήμες που ακόμη αγναντεύω και που σήμερα μεταμορφώνονται σε διηγήματα και ποιήματα μέσα στα βιβλία μου.
Βάσω Ιορδάνου – Κοσμίδου
Συγγραφέας
