Σε εξέλιξη η δίκη για το ελληνικό “watergate”
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι αποκαλύψεις της ισραηλινής εφημερίδας Haaretz για τις επαφές στενών συνεργατών του Ισραηλινού Προέδρου Isaac Herzog με στελέχη της ελληνικής κυβέρνησης πριν από τις εκλογές του 2023 επανέφεραν στο προσκήνιο ένα παλιό, αλλά ανεπίλυτο ερώτημα: πόσο “καθαρό” ήταν το ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο κρίθηκαν οι ελληνικές εθνικές εκλογές;
Το αρχικό δημοσίευμα της Haaretz – αν και premium και μη προσβάσιμο πλήρως – αναπαράχθηκε ευρέως από ελληνικές εφημερίδες και επιβεβαιώθηκε ως προς τα βασικά του σημεία από το Το Βήμα, την Εφημερίδα των Συντακτών, αλλά και το Documento. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, ο στενός συνεργάτης του Herzog, Moti Sander, δραστηριοποιούμενος στον χώρο των πολιτικών συμβουλευτικών υπηρεσιών και των ψηφιακών στρατηγικών, ήρθε σε επαφή με στελέχη της Νέας Δημοκρατίας στα τέλη του 2022, μεσούσης της πολιτικής προετοιμασίας για τις διπλές εκλογές του 2023. Στο επίκεντρο των επαφών αυτών εμφανίζεται ο Σταύρος Παπασταύρου, σήμερα υπουργός αλλά και ιστορικά πρόσωπο με διαδρομή στους μηχανισμούς στρατηγικού σχεδιασμού του κυβερνώντος κόμματος.
Σύμφωνα με τις αναδημοσιεύσεις σε Το Βήμα, οι συζητήσεις περιστράφηκαν γύρω από «συμβουλευτική υποστήριξη» και «διακριτικές υπηρεσίες επικοινωνίας». Η Haaretz, όμως, όπως επισημαίνει η ΕφΣυν, πλαισιώνει αυτές τις επαφές στο ευρύτερο πλέγμα των μηχανισμών ψηφιακής επιρροής που τα τελευταία χρόνια έχουν τεθεί στο μικροσκόπιο ευρωπαϊκών θεσμών. Πρόκειται για πρακτικές που δεν συνδέονται με «σκληρή» νοθεία κάλπης, αλλά με επηρεασμό του εκλογικού περιβάλλοντος: διαχείριση εικόνας, χειραγώγηση ροών πληροφορίας, χρήση δικτύων επιρροής και ενίοτε αυτοματοποιημένων λογαριασμών.
Οι ελληνικές αντιδράσεις ήταν έντονες και διαφοροποιημένες. Η αξιωματική αντιπολίτευση και σειρά μικρότερων κομμάτων έκαναν λόγο για «ξένη παρέμβαση» σε μια κρίσιμη πολιτική συγκυρία, ζητώντας εξηγήσεις από το Μέγαρο Μαξίμου. Το Documento υποστήριξε ότι κυβερνητικές πηγές αποδέχθηκαν «την ύπαρξη επαφών» χωρίς να διευκρινίσουν το εύρος ή το περιεχόμενό τους. Αντίθετα, μέσα όπως το 902.gr έφτασαν στο σημείο να συνδέσουν το δημοσίευμα με την ύπαρξη «στρατού από ψεύτικους λογαριασμούς ισραηλινής προέλευσης» που επηρέασαν το ελληνικό ψηφιακό οικοσύστημα πριν τις εκλογές.
Αυτοί οι ισχυρισμοί δεν μπορούν εύκολα να επιβεβαιωθούν δημοσιογραφικά· ωστόσο βρίσκονται σε αντιστοιχία με όσα έχουν αποκαλυφθεί διεθνώς για ομάδες όπως η Team Jorge, η οποία– σύμφωνα με το ερευνητικό δίκτυο Forbidden Stories και το Guardian – έχει εμπλακεί σε δεκάδες εκλογικές αναμετρήσεις ανά τον κόσμο χρησιμοποιώντας λογισμικά, bots και τεχνικές ψυχολογικών επιχειρήσεων. Στο ίδιο διεθνές πλαίσιο εντάσσονται και οι συζητήσεις σε think-tanks όπως το Brookings Institution, όπου τονίζεται ότι η σύγχρονη εκλογική παρέμβαση δεν απαιτεί αλλοίωση κάλπης: αρκεί η αλλοίωση της πληροφορίας και των ροών που φτάνουν στους ψηφοφόρους.
Εκεί βρίσκεται και η ουσία του ελληνικού προβληματισμού. Το δημοσίευμα της Haaretz δεν ισχυρίζεται ρητά ότι νοθεύτηκαν τα αποτελέσματα των εκλογών του 2023. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη για τεχνική παρέμβαση στη διαδικασία καταμέτρησης, ούτε κάποια αναφορά σε παραβίαση των συστημάτων του Υπουργείου Εσωτερικών. Το ζήτημα αφορά το εκλογικό περιβάλλον, τις ψηφιακές εκστρατείες επιρροής και το κατά πόσον εξωτερικοί παράγοντες είχαν ρόλο στο shaping του πολιτικού κλίματος υπέρ της εκάστοτε κυβέρνησης.
Η συζήτηση αυτή δεν εξελίσσεται σε κενό. Την ίδια περίοδο – από το 2022 και μετά – το ελληνικό πολιτικό σύστημα είχε ήδη κλονιστεί από το σκάνδαλο των υποκλοπών / Predator, το οποίο αποκάλυψε σοβαρές δυσλειτουργίες στους θεσμούς προστασίας της ιδιωτικότητας και της δημοκρατικής εποπτείας. Τα πρόσφατα γεγονότα στη δίκη για το Predator, με καταθέσεις όπως αυτή της Λίνας Κατσούρα και του κ. Τρίμπαλη, τροφοδότησαν την αίσθηση ενός περιβάλλοντος όπου πολιτική εξουσία, ιδιωτικά δίκτυα και παρακρατικές δομές τέμνονται συχνότερα απ’ όσο ανέχεται μια ώριμη δημοκρατία.
Με αυτά τα δεδομένα, η αναφορά της Haaretz λειτουργεί, στην ελληνική δημόσια σφαίρα, σαν μια συνδετική γέφυρα: μεταξύ του σκανδάλου των υποκλοπών, των διεθνών πρακτικών ψηφιακής επιρροής, και της πολιτικής αντιπαράθεσης στο εσωτερικό. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπήρξε «νοθεία» με την κλασική έννοια. Το κρίσιμο διακύβευμα είναι αν το πληροφοριακό πεδίο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι ελληνικές εκλογές παραμένει ακηδεμόνευτο, διαφανές και εθνικά κυρίαρχο.
Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή. Χρειάζεται περισσότερη διαφάνεια, επίσημες απαντήσεις, και ίσως – όπως υποστηρίζουν αρκετοί αναλυτές – ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την εποχή όπου η πολιτική μάχη δίνεται κυρίως στα δεδομένα και όχι στις κάλπες.
https://www.haaretz.com/israel-news
